Վարդանը դաշնակցական առաջին կամավորների շարքում դեռ 1991 թվականին եկել էր Արցախ՝ իբրև մարտական մարզիչ։ «Դաշնակցական» ջոկատի կազմում, որի հրամանատարն էր Աշոտ Ղուլյանը, նա գործուղվում է Շահումյան՝ որպես հրահանգիչ՝ մարզելու նորակոչիկներին։

Դուշման Վարդանը Արցախի առաջին բանակի ստեղծողներից մեկն էր: 1988 թվականից Դուշմանն ամբողջապես նվիրվում է Արցախյան շարժմանը, ճանաչում ու հարգանք ձեռք բերում ժողովրդի շրջանում եւ դեռեւս կենդանության օրոք դառնում է իսկական լեգենդ։

Վարդանը ոչ միայն մասնակցել է զինյալ պայքարին, այլեւ եղել է բազում երիտասարդների ուսուցիչը, մարտական դաստիարակը եւ վերջապես՝անվախ հրամանատարը։ Նա մասնակցել է Երասխավանի, Շահումյանի, Ասկերանի շրջանների ինքնապաշտպանության մարտերին, Կրկժանի, Մալիբեյլիի, Լեսնոյի, Խոջալուի, Շուշիի, Բերդաձորի և Լաչինի ազատագրմանը։

1992 թ. հուլիսի 3 -ին Մարտունու շրջանի Մյուրիշեն գյուղի մոտակայքում զոհվեց Դուշման Վարդանը։

Նա հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով, «Շուշիի ազատագրման» և «Մոր երախտագիտությունը Արցախ աշխարհի հերոս զավակներին» մեդալներով։ Վարդանի անունով է կոչվում ազատագրված Շուշիի փողոցներից մեկը, ինչպես նաեւ ԵՊՀ ամբիոններից մեկը, բազմաթիվ դպրոցներում կան Վարդանի անունը կրող դասարաններ։

Հերոսի երազանքը մեր բոլորի նվիրական երազանքն էր: Նա երազում էր ազատագրել Շուշին և Լաչինով տուն վերադառնալ:

Դուշման Վարդանը նաև երազում էր արցախյան ազատամարտի հաղթական ավարտից հետո յասամանի ծառեր տնկել ազատագրված Շուշիից մինչ Ստեփանակերտ: Հերոսի երազանքն իրականացավ նրա մահից 27 տարի անց:

Գեներալ-լեյտենանտ Արշավիր Ղարամյանը իր խոսքում հիշեց Վարդանի մարտական հերոսական ուղին: Նրա խոսքերով՝ Շուշիի ազատագրման ռազմագործողությունից հետո Վարդանի ղեկավարած մարտի արդյունքում կարողացանք նորից ետ մղել թշնամու մեծաքանակ զորքը:

«Ուր էլ գնամ, տուն եմ գալու: Դու չես լացելու, ես էլ չեմ ծխելու»: Այսպես էր պայմանավորվել հերոսը մոր՝ Զարիկ մայրիկի հետ:

Մայրը հպարտությամբ էր խոսում իր հերոս որդու մասին:

«Մայր, քո մահն անգամ ինձ հետ չի պահի»,-որդու խոսքերն է հիշում Դուշման Վարդանի մայրը:

«Ես չեմ լացում, որովհետեւ ես Վարդանի մայրն եմ, ես սերունդ եմ դաստիարակում: Ես ապրում եմ վաղվա հաղթանակի օրվա համար: Եռաբլուրում կհաղորդեմ որդուս, որ ազգդ կանգուն և ուժեղ է»,- իր խոսքը եզրափակեց Զարիկ մայրիկը:

aparaj.am