Այս եղանակին զուգահեռ, Փաշինեան ընդհանուր համաձայնութեան յանգելու համար տարբեր առիթներու կը շեշտէ, որ հակամարտութեան լուծումը պէտք է ընդունելի ըլլայ թէ՛ Հայաստանի Հանրապետութեան, թէ՛ Արցախի եւ թէ՛ Ազրպէյճանի ժողովուրդներուն կողմէ: Նման առաջադրանք մը անմիջապէս մտածել կու տայ իրողական գոյավիճակի յաւերժացման միտումի մասին, որովհետեւ բաւական բարդ է պատկերացնել լուծումի մը մասին, որ պիտի բաւարարէ հակամարտող կողմերը: Այս բանաձեւը կ՛ենթադրէ երեք հանրապետութիւններուն մէջ հանրաքուէներու կազմակերպում` ամրագրելու համար ժողովուրդներուն կամարտայայտութիւնը հանգուցալուծման կամ ընդհանուր համաձայնութեան նկատմամբ:

Անմիջական եղանակը, որ կ՛առաջադրուի` Արցախի նախագահական թեկնածուներուն պատկերացումները ունենալն է հակամարտութեան հանգուցալուծման: Ցարդ հրապարակուած արձագանգումները Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի կոչին ընդհանրապէս իրար փոխլրացնող են եւ որեւէ հակասութիւն չեն ներառեր արցախեան խնդրի լուծման առումով գէթ Ստեփանակերտի կողմէ մինչ այժմ ներկայացուած դիրքորոշումներուն: Արցախի կարգավիճակային վերադարձը բացառուած է, իսկ Արցախի Հանրապետութիւնը կը տարածուի այսօրուան փաստացի սահմաններուն վրայ: Այստեղ փաստացի սահմաններ հասկացողութեան որոշ երանգաւորում պէտք է ներառել այն իմաստով, որ հայկական կողմը տակաւին ունի հիւսիսային շրջանը Արցախի Հանրապետութեան վերակցելու օրախնդիր:

Թէ՛ գոյավիճակի երկարաձգման եւ թէ՛ Ստեփանակերտէն պաշտօնապէս կատարուած արձագանգումներուն մէջ զիջումնային որեւէ կէտ չի նշմարուիր: Խնդիրը կը կայանայ իրաւական մօտեցումին վրայ, որ պէտք է գերակշիռ եւ առանցքային դեր ունենայ ընդհանրապէս հայկական կողմի բանակցային հայեցակարգին մէջ:

Հայկական կողմը հետեւողականօրէն ինքնորոշման միջազգային իրաւունքին գերակայութիւն կու տայ բանակցային ամբողջ գործընթացին: Արցախահայութիւնը հանրաքուէով ինքնորոշուած է եւ վճռած հռչակել անկախ հանրապետութիւն: Ինքնորոշման միջազգային իրաւունքի հիման վրայ լուծած է կարգավիճակի խնդիրը: Արցախահայութիւնը գործող Սահմանադրութեան ընդունումով այսօրուան փաստացի սահմաններով եւ ազատագրելի հիւսիսային հատուածով ճշդած է, հետեւաբար ինքնորոշած նաեւ` իր հանրապետութեան տարածքային ամբողջականութիւնը:

Վերաինքնորոշուելու որեւէ առաջարկ խորքին մէջ կը շրջանցէ ինքնորոշման իրաւական կարեւորագոյն հանգամանքները: Իսկ եթէ արցախահայութեան ինքնորոշման իրաւունքն է հայկական կողմի բանակցային գերակշիռ սկզբունքը, այդ պարագային, յատկապէս յաչս միջազգային հանրութեան ի՞նչ անհրաժեշտութենէ կը բխի Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովուրդի կամարտայայտութեան կազմակերպումը: Հասկնալի է, որ իբրեւ բանակցող կողմ Երեւանը պէտք ունենայ իր ժողովուրդի նեցուկին, ներկայացուածութեան, ու համաձայնութեան: Սակայն բանակցային ընկալումով Երեւանը կը մասնակցի իբրեւ Արցախի անվտանգութեան գլխաւոր երաշխաւորը: Ուրկէ կը վերաբանաձեւուի Ստեփանակերտը բանակցային սեղան վերադարձնելու հրամայականը:

Իրաւական երկու այս հիմնադրոյթներով ալ կը բացատրուին նախագահական թեկնածուներու իրար լրացնող արձագանգումները: Ի վերջոյ Արցախի Հանրապետութեան քաղաքացի պետական ոեւէ գործիչ չի կրնար շեղիլ իր անկախութեան հռչակագիրէն եւ սահմանադրական իրաւադրոյթներէն:

Ինքնորոշման միջազգային իրաւունքը կը շարունակէ մնալ հայկական կողմին համար իբրեւ իրաւական սկզբունքի գերակայութիւն` բանակցային փիլիսոփայութեան առանցք: Այս ելակէտէն միայն կրնան վերաշարադրուիլ բանակցային սկզբունքները: Մինչեւ այդ, սակայն, բանակցութիւնները պէտք է կեդրոնանան բացառապէս Ապրիլեան պատերազմի պատճառով միջազգային նախկին պայմանաւորուածութիւնը խախտած շփման գիծի վերագծման եւ այդ գիծի ամբողջ երկայնքի անվտանգութեան երաշխաւորման համաձայնեցուած գործիքակազմի տեղադրման եւ արդիւնաւէտ աշխատեցման հրամայականին վրայ: Իսկ ահա այստեղ Երեւանը ունի բանակցելու ամբողջական իրաւասութիւն` իբրեւ արցախահայութեան անվտանգութեան գլխաւոր երաշխաւորը:

«Ա.»
aztagdaily.com