Ծրագրային առաջադրանքներու հոլովոյթը ծաւալուն յօդուածներու նիւթ կրնայ ըլլալ հաստատաբար: Սակայն ծրագրի հետեւեալ նախադասութիւնը կը գծէ վառ պատկեր մը Դաշնակցութեան ապագայ տեսլականին. «Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը կը ձգտի Հայ դատի լուծմանը՝ ամբողջական հայութեամբ ամբողջական հայրենիքի կերտմանը»: Այս տողերուն առանցքային նշանակութիւնը եւ գործնականացման համար մղուած պայքարը դարձած են կայուն ընթացակարգեր եւ աւելին՝ համոզում ու հաւատք դաշնակցական գործին մէջ: Հողահաւաք եւ հայահաւաք բանաձեւը իր մէջ կը խտացնէ ծրագրային ընդգրկուն հայեցակարգ մը, որ ազատութեան, անկախութեան եւ միասնութեան կերտման երկու հիմնական նախադրեալները կը ճշդէ՝ հայ մարդը եւ հայ հողը: Հասկնալի է, որ նշեալ բանաձեւումով, առաջին հերթին կը պատկերուին հայկական բռնագրաւեալ հողերու ազատագրումը եւ աշխարհասփիւռ հայութեան վերադարձը հայրենիք: Իսկ երբ նշեալ բանաձեւումը տեսութենէ անդին վերլուծական ու քննական մօտեցումի ենթարկենք, այդ պարագային յստակօրէն երեւան կու գայ անոր հանգրուանային իրականացման հնարաւորութիւնը:

Ցանկացած ծրագիր` քաղաքական թէ այլ բնոյթի, անհնար է իրականացնել միանուագ կերպով: Հեռահաս տեսլական հետապնդող ծրագիրները անհրաժեշտաբար կը յատկանշուին գաղափարական եւ քաղաքական հիմնաւորումներով, անոնցմէ բխող ռազմավարական ուղեգիծով եւ ամենակարեւորը` ճանապարհային քարտէզով՝ հասնելու համար ճշդուած նպատակներուն: Հայ իրականութեան մէջ, իբրեւ քաղաքական կուսակցութիւն, Դաշնակցութեան առանձնայատկութիւնը ոչ միայն անոր Ծրագիրի անզուգականութիւնն է, այլ նաեւ Ծրագիրի հետ գործելակերպերու ոճային այլազանութեան համադրութիւնը:

Հողահաւաքն ու հայահաւաքը համալիր, միաձոյլ եւ անքակտելի գաղափարներ են, թէեւ բաղադրիչները կրնան ունենալ իրականացման փոխընդմէջ կամ համաժամանակեայ որոշակի հանգրուաններ եւ յարաբերական զարգացումի աստիճաններ: Զուտ ֆիզիքական հաւաքագրում մը չեն ենթադրեր այս ձեւակերպումները, այլ նաեւ ու մանաւանդ ենթակայական բարենպաստ պայմաններ ու ենթահող: Եւ այս է անոնց այժմէականութեան մէկնակէտը: Այսինքն՝ հայկական բռնագրաւեալ տարածքներու հողահաւաքը իրականացնելու համար (Ուիլսընեան քարտէս) նախ եւ առաջ պէտք է հզօրացնել առանցքը՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ Արցախի Հանրապետութիւնը` ազգաբնակչութեան համար ապահովելով արժանավայել կեանք, պատուաբեր աշխատանք, կենցաղային դիւրութիւններ, մշակութային վերելք, ընկերային արդարութիւն եւ այլն: Ասոնք կը նպաստեն առողջ հասարակութեան ձեւաւորման՝ տեղական համայնքային դրութեամբ, արտագաղթի կործանիչ երեւոյթի վերացման, ինչպէս նաեւ ներգաղթի խթանման: Ահա եւ հողահաւաքը կը դառնայ երաշխիքներէն մէկը հայահաւաքին:

Մեր երկրի պայմանները երանելի չեն, այնուամենայնիւ ունինք երկու հիմնական հզօրագոյն նախադրեալ` հաստատակամ յառաջանալու դէպի ապագայ` հող (բնութիւն, աշխարհագրութիւն եւ անոնցմէ բխած բարիքներ) եւ մարդկային ստեղծագործ ներուժ ու միտք, հայ մարդու, քաղաքացիի հմտութիւններ եւ մատուցած ծառայութիւններ: Մարդկային ներուժի եւ բարիք ստեղծելու շրջագիծին մէջ անփոխարինելի են դերն ու տեղը ինքնաբաւ երկիր դառնալու բանալին հանդիսացող հայ գիւղացիին:

Դար մը ի վեր հողահաւաքի ու հայահաւաքի տեսլականով պայմանաւորուած է Դաշնակցութեան գործունէութիւնը, եւ անով կ’առաջնորդուին անոր բոլոր միաւորները, ինչպէս եւ անոր մայր կազմակերպութիւնը՝ Հայաստանի մէջ կուսակցութեան վերընձիւղման օրերէն ասդին:

Ներկայ հանգրուանին, հայրենի հասարակութիւնը ծանր պայմաններու մէջ կը դիմագրաւէ տնտեսական եւ ընկերային ծանրակշիռ հարցեր՝ ակնկալելով արագ արդիւնքներ կարճ ժամանակամիջոցի մէջ: Մինչդեռ համաճարակային սուր ճգնաժամին մէջ երկրին ղեկավարութիւնը կը շարունակէ փուճ խոստումներ եւ յոյս շռայլել` կրկին շեղելով քաղաքացիներուն հայեացքը հիմնական իսկական օրակարգերէն ու հիմնախնդիրներէն: Հասարակական ճնշուած վիճակին մէջ մեր տեսլականը առաջնահերթ ու այժմէական կրնայ չթուիլ, անոր քարոզչութիւնն ու փոխանցումը կրնան անիմաստ, ոչ անհրաժեշտ նկատուիլ: Գուցէ: Բայց եւ այնպէս, պէտք է գիտակցիլ, որ ամէն դժուարութիւն ու մարտահրաւէր յաղթահարելի են հաւաքական ուժերուն լարումով, միասնականութեամբ եւ ծրագիր ու ճամբու քարտէզ ունենալով: Կարեւորագոյն նախապայմանը, այսուհանդերձ, քաղաքական կամք ցուցաբերելն է: Միասնական իտէալներու իրականացումը ամէն բանէ առաջ կ’ենթադրէ քաղաքական վճռորոշ կամք:

Դաշնակցութեան ճամբան երկարաշունչ, անշեղ պայքարի ճամբան է: Դժուա՞ր է այդ ճամբան: Բնականաբա՛ր: Անշեղելի՞ է: Անշո՛ւշտ: Պատմութիւնը վկայ:

Եւ հոս է հիմնական ուժը Դաշնակցութեան: Ան երկարաշունչ պայքարի զինուորագրեալն է՝ Հայաստանի ու հայութեան դատին ծառայելու համար: Անցնող հարիւր երեսուն տարիներուն անոր պայքարի միջոցները փոխուած են: Վերջին երեսուն տարիներուն Դաշնակցութեան համար պետական իշխանութեան հասնիլը նպատակ ըլլալով՝ բնաւ ինքնանպատակ չէ եղած, որովհետեւ ան չունի իշխանութեան միջոցով ինքնահաստատուելու խնդիր, ոչ ալ կուսակցական կամ խմբակային շահադիտական նկրտումներ: Ներկայ հանգրուանին, սակայն, ամէն ժամանակէ աւելի, այո՛, Դաշնակցութեան համար իշխանութեան հասնելն անհրաժեշտ է, միջոց մը` թէ՛ պետութեան գահավէժ ընթացքը կասեցնելու եւ թէ՛ ծրագրային իր առաջադրանքները իրականացնելու ուղղութեամբ ճամբայ հարթելու:

ՑՈՂԻԿ ԱՇԸԳԵԱՆ
Ճարտարապետ։ ՀՅԴ Հայաստանի երիտասարդական միութեան կեդրոնական վարչութեան անդամ։

«Դրօշակ», թիվ 8 (1642), օգոստոս, 2020 թ.