Հայրենիքում Դաշնակցության վերածնունդը տեղի ունեցավ արցախյան ազատագրական պայքարի բովում: Կարելի է ասել, որ Դաշնակցության Հայաստանի ներկա սերունդը արցախյան պայքարի սերունդն է, որպես կուսակցական շրջան այս հավաքականությունը ձևավորվել և գործում է ցայսօր այդ հոգեբանությամբ: 1989 թվականից սկսած` ազգային ինքնագիտակցությամբ օժտված մարդիկ` երիտասարդ ու հասակավոր, կին թե տղամարդ, գալիս էին Դաշնակցություն, որպեսզի նրա ճանապարհով օգտակար լինեին այդ պայքարին, յուրաքանչյուրը` իր կարողությունների ու ընդունակությունների չափով:

Իհարկե, Դաշնակցության գլխավոր անելիքը արվեց Արցախում ու Հայաստանի սահմանների վրա նրանց կողմից, ովքեր կամավորագրվեցին զինյալ պայքարին: Նվիրյալների այդ բույլից զգալի թվով ընկերներ նահատակվեցին, մյուսները վերադարձան ու ներգրավվեցին երկրի եւ կուսակցության խաղաղ աշխատանքներում: Լինելով գաղափարական մարտիկներ` նրանք երբեք չփորձեցին շահարկել իրենց մարտական կենսագրությունը, առավել ևս չփորձեցին մյուսներից շատ ուզել սեփական վաստակի դիմաց: Նախապես այս տղաներին չճանաչած մեկը, նրանց կողքին երկար ժամանակ գտնվելով, այդպես էլ դժվար թե իմանար, որ իր ընկերն անցել է մարտական փառավոր ուղի և իրական հերոս է, իսկ գործը հրապարակայնացված չէ, որովհետև այդպիսին է Դաշնակցությունը:

Նրանք բոլորը, երեկվա կամավորները, պատերազմից վերադառնալով, եղան սովորական կուսակցականներ, ապրեցին այն առօրյայով ու հոգսերով, ինչ բոլորը: Մենք մեր ընկերների իրական սխրանքների մասին պատմություններ ենք լսել միայն այն ժամանակ, երբ նրանք այլևս մեզ հետ չեն եղել: Չեմ կարող հիշել որևէ դեպք, երբ անցած ավելի քան քսանհինգ տարվա ընթացքում նրանցից որևէ մեկը պատմեր, թե այսինչ ժամանակ այսպիսի կարևոր բան է արել: Նրանք խուսափել են նաեւ լրագրողներից ու տեսախցիկներից: Հաճելի տրամադրության, ուրախ առիթների դեպքում ընկերական միջավայրում եթե ինչ-որ բան էլ հիշվել է նրանց մարտական կենսագրությունից, ապա հիմնականում զվարճալի միջադեպեր: Նրանք զատվեցին մյուսներից միայն այն ժամանակ, երբ կրկին զինվորական համազգեստ հագնելու անհրաժեշտություն առաջացավ: Այդպես մեր վետերանները երիտասարդների հետ զենք վերցրին 2016 թվականին և ապա 2020 թվականին: Վերջին պատերազմը եղավ առավել դաժան ու ողբերգական, որովհետև այս անգամ ավելի շատ մարտադաշտից դուրս պարտություն պարտադրվեց մեզ, ու կրկնակի ողբերգական դարձան մեր կորուստները: Տեղն է, որ անուն առ անուն հիշենք մեր նոր նահատակներին, սակայն այս անգամ ես այդ բանն անել չեմ ցանկանում: Իմ խոսքը բոլորի մասին է` որպես մեկ հավաքականության՝ գործի, գաղափարի, նպատակի ու նահատակության:

Եթե ցանկանում ենք հասկանալ, թե ինչ է արել Դաշնակցությունը Հայաստանում անցած երեսուն տարվա ընթացքում, ապա արժե առաջին հերթին հիշել մեր կամավորներին և նրանց կատարած գործը` առանց նսեմացնելու մնացած բոլորի գործունեությունը: Կարելի է ասել, որ Հայաստանում երկրորդ հարյուրամյակի շեմն անցնող Դաշնակցության ճանապարհը հենց դաշնակցականների և մասնավորապես մարտական ուղի անցած ընկերների անցած ճանապարհը եղավ:

Համեստ, պարզ, հայրենասեր ու անձնազոհ մարտիկներ, ովքեր Դաշնակցության մեջ ճանաչեցին իրենց ժողովրդի հերոսական անցյալն ու չավարտված դատը, անմնացորդ ու պատվախնդրորեն նվիրվեցին հարազատ կուսակցությանը` սեփական ուսերի վրա բարձրացնելով նրա հզոր կառույցը և սեփական մեջքին կրելով նրա գործի բեռը: Փառք մեր բոլոր մարտիկներին, հավերժ հիշատակ անմահացածներին: Անկախ իրադարձությունների ընթացքից նրանց կամավոր ընտրությունը եղել է գիտակցված ու արդարացված: Նրանց ապրած կյանքն օրինակ է դառնալու վաղվա պայծառ Հայաստանը կերտողների համար:

Արտաշես Շահբազյան

«Դրօշակ», թիվ 11 (1645), նոյեմբեր, 2020 թ.