Խնդրահարույց այս համակարգի չեղարկման դեպքում հնարավոր կլիներ այդ միջոցներով էապես բարձրացնել կենսաթոշակների չափերը, իրականացնել զբաղվածության պետական աջակցության, կայուն աշխատատեղ ստեղծող և սոցիալական ներառական զարգացման այլ ծրագրեր:

2018թ. կեսից կենսաթոշակների նվազագույն չափը սահմանվեց՝ 25500 դրամ, որից ցածր կենսաթոշակ ստանում են ընդհանուրի շուրջ 14 տոկոսը՝ 85 հազար մարդ և նրանց շուրջ 70 տոկոսն աղքատ չեն: Իսկ այս չափից բարձր ստացողների մեջ կան մեծ թվով աղքատ կենսաթոշակառուներ, որոնց կենսաթոշակը չի ավելացել: Այս փոփոխությունը խնդրահարույց է նաև սոցիալական արդարության տեսանկյունից՝ կենսաթոշակի չափի վրա աշխատանքային ստաժի ազդեցության բաղադրիչն էապես նվազեցվում և վերացվում է:

Ոչ համակարգված աշխատանքի արդյունքում 2018թ. կառավարությունը մեկ տարով հետաձգեց կենսաթոշակային ոլորտի կարևոր բարեփոխումներից մեկը՝ աշխատանքային գրքույկների թվայնացումը:

2019թ. նորից նախատեսում են հետաձգել այս գործընթացը: Սոցիալական ապահովության պետական ծառայությունն այս աշխատանքները կատարելու համար ունի 51 տարածքային կենտրոններ, 650 աշխատողներ և ուներ երեք տարուց ավել ժամանակ: Առանց աշխատանքային գրքույկների թվայնացման անհնար է վերացնել կեղծ աշխատանքային ստաժի հավելագրման արատավոր պրակտիկան, որը շարունակվում է նաև այսօր: Ընդ որում՝ աշխատանքային ստաժը կենսաթոշակի իրավունքի և չափի որոշման հիմքերից է: Եվ միայն իրավապահ մարմինների պայքարը կոռուպցիա ծնող այս արատավոր երևույթի դեմ չի կարող լիարժեք արդյունք ապահովել: Ի դեպ, կեղծ աշխատանքային ստաժի հիմքով ավել վճարվող գումարները ևս կարող են ուղղվել կենսաթոշակների բարձրացմանը:

Այսպիսով, օբյեկտիվ հարց է առաջանում. «Համարժեք և բավարար ե՞ն կենսաթոշակների ոլորտում իրականացվող փոփոխությունները տրված խոստումներին»:

Սոցիալական պաշտպանության ոլորտում որոշիչ դեր ունեն նաև ընտանիքների անապահովության գնահատման համակարգն ու սոցիալական նպաստները: Հենց այս համակարգն է կոչված սոցիալական նպաստների հասցեականության ապահովմանը: Այս համակարգն արմատապես վերանայելու խոստումները կյանքի կոչելու փոխարեն իրականացվում են դրվագային փոփոխություններ՝ խորացնելով առկա խնդիրները: Խոստացված էր արմատապես վերափոխել անուղղակի մեթոդով անապահովության գնահատման գործող համակարգը՝ հիմքում դնելով ընտանիքների եկամուտների գնահատման ուղղակի մեթոդը: Այս նպատակով 2018թ. և 2019թ. իրական որևէ քայլ արված չէ:

Ընտանեկան և սոցիալական նպաստների չափերը, շահառու ընտանիքների թիվը անփոփոխոխ են մնացել 2018-2019թթ, իսկ 2020թ. ևս նախատեսված է թողնել անփոփոխ՝ 37,7 միլիարդ դրամ, 100 հազար ընտանիք, նպաստի ամսական միջին չափ՝ 31442 դրամ, որը գրեթե կրկնակի ցածր է մեկ անձի հաշվով կենսապահովման նվազագույն զամբյուղի արժեքից:

Պաշտոնական վիճակագրությամբ արձանագրված փաստն էլ հետևյալն է. 2018թ. աղքատության մակարդակը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է ընդամենը 2,2 տոկոսային կետով՝ կազմելով 23,5 տոկոս: Իսկ 2017թ. աղքատության մակարդակը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 3,7 տոկոսային կետով: Այսինքն՝ 2017թ. աղքատության մակարդակի նվազման տեմպը 70 տոկոսով գերազանցել է 2018թ. ցուցանիշը:

Հիմա հարցերը. «Ե՞րբ են իրականացվելու խոստացված այս բարեփոխումները: Ե՞րբ է մեկնարկելու կառավարության հնգամյա ծրագրով նախատեսված՝ աղքատության մակարդակի էական նվազումը»:
Այս հարցերին առաջարկում ենք անդրադառնալ «100 փաստեր» ձևաչափով: Առաջիկայում կբարձրացնենք նաև այլ հարցեր, որոնք վերաբերում են սոցիալ-տնտեսական ոլորտում տրված, սակայն այդպես էլ չիրականացվող խոստումներին:

Թադևոս Ավետիսյան
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի
ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ