Երկու տարի Հայաստանի առաջին հանրապետութիւնը ղեկաւարեց սովի ու հիւանդութիւնների դժւարին պայմանների մէջ:
1920ից յետոյ սկսեց կազմակերպել սփիւռքը` հիմնելով դպրոցներ, մշակութային կառոյցներ ու հայապահպանման միջոցով նախ հայը պահեց հայ:

1960ական թւականներին, ՀՅ Դաշնակցութիւնը եղաւ սփիւռքեան այն քաղաքական ուժը, որը տարբեր ամբիոններից հնչեցրեց Հայոց ցեղասպանութեան հարցը, նրան հատկացնելով իր կարևոր քաղաքական տեղը: Ժնևից Պրուքսէլ, այնտեղից Փարիզ, Յունաստան և այլ եվրոպական երկրներ, հասնելով Ամերիկա, Քանադա ու Հարաւային ամերիկաներ, ջանք թափեց ճանաչել տալու համար հայոց դէմ կատարւած Ցեղասպանութիւնը: Այս տարիներին և մինչև օրս ՀՅ Դաշնակցութիւնը դարձաւ Հայաստանի ու աշխարհով մէկ ցրւած հայութեան դիւանագիտութեան անպաշտօն թևը: Երբ հռչակւեց Հայաստանի երկրորդ հանրապետութիւնը, բնականաբար մեծ խանդաւառութեամբ հաստատւեց Հայաստանում իր կարողականութիւնը և իր տարիների փորձառութիւնը տրամադրելով հայրենիքին ու հայութեան:

Սակայն շուտով, Լևոն Տէր Պետրոսեանի տխրահռչակ հրամանով, կասեցվեց ՀՅ Դաշնակցութեան գործունեութիւնը Հայաստանում:

Սակայն աչքը յառած հայրենիքին, մէկ վայրկեան անգամ, Դաշնակցութիւնը չվարանեց իր կազմ ու պատրաստ շարքերը ուղղել դէպի Արցախ, ազատագրելու այն բոլոր տարածքները, որոնք ևս հայրենիք են մեզ համար: Հերոսաբար ու խիզախ կերպով ազատագրւեց Շուշին, դաշնակցական ջոկատների կողմից, վերջ տալով Ստեփանակերտի վրայ տեղատարափ կրակոցներին:

Այսօր Հայաստանի մէջ ունենք հազարաւոր գաղափարակից ընկերներ: Սփիւքի մէջ ունենք վերջին տեխնոլոգիաների տիրապետող բժիշկ ու ճարտարագէտ, այլ ու այլ մարզերի մէջ մասնագէտ ընկերներ, որոնց արժէքը իմացողը և համախմբողը եթէ լինէր, աշխարհի ամենաուժեղ պետութիւններից մէկը կարող էինք դառնալ:
Այո, հստակ կարող ենք ասել թէ` եթէ չլինէր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, չէր լինի մեր այսօրուայ փոքրիկ ու չքնաղ Հայաստանը:

Եթէ չլինէր Հայ Յեղափոխան Դաշնակցութիւը, չէր լինի այսօրուայ Արցախը և իր աննման տղերքը, որ վահան դարձած ծառացել են թշնամու առջև:

Բարեբախտաբար կայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, որ իր ողջ կառոյցով կազմ ու պատրաստ ծառայում է հայութեան ու հայ ժողովրդին աշխարհի մէջ ամեն տեղ: Դեռ շատ անելիքներ ունի Դաշնակցութիւնը, քանի դեռ կան Հայաստանի մէջ անարդարութիւն, աղքատութիւն, սոցեալական անհաւասարութիւն, տնտեսական դժւարութիւն, Սփւռքի մէջ՝ համայնքերի պաշտպանութիւն, Հայ դատի հետապնդում և անվարան առօրեայ պաքար ձուլման և ապաքաղաքականացման դէմ:

Դաշնակցութիւնը չի մօռացել նաև Արևմտահայաստանը: Այո, վստահաբար դեռ շատ անելիք ունի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը:

Մարիեթ Կարապետեան
Ֆրանսիա