Օրերս լույս է տեսել նաև «Վէմ» Մատենաշարի առաջին հատորը՝ Երվանդ Փամբուկյանի երկար տարիների տքնաջան աշխատանքի արդյունքը հանդիսացող «Քրիստափոր Միքայէլեանի անտիպ նամակները» ուշագրավ ժողովածուն։ Հատորը սկսվում է մեր «Քրիստափոր Միքայէլեանի ժառանգութիւնը» առաջաբանով, որում բարձր է գնահատվում Քրիստափորի նոր նամականիի աղբյուրագիտական արժեքը։ Հատուկ ուշադրություն ենք հրավիրում այդ իրողության վրա, որպեսզի մեր ընթերցողներն այդ առաջաբանը չշփոթեն «Վէմ»-ի ներկա` երկրորդ համարի խմբագրականի հետ։

«Վէմ»-ի 2020 թվականի երկրորդ համարի «Քրիստափորի կտակը» խմբագրականը Քրիստափոր Միքայելյանի նվիրական կերպարը նրա բազում արժանիքների գնահատման արդեն ծանոթ կաղապարներից դուրս բերելու և համաշխարհային պատմագիտության «հերոսն իբրև առաջնորդ» հղացքի միջոցով վերարժևորելու առաջին փորձն է հայ պատմագիտության մեջ։
Այդ հղացքի ակունքները բացահայտելու համար հանդեսի երկրորդ համարում հրապարակել ենք նաև երիտասարդ ու խոստումնալից պատմագետ Գևորգ Ա․ Ճաղարյանի ուշագրավ հոդվածը` հերոսների պաշտամունքի ու հերոսականության գիտական ուսումնասիրության հիմքերը դրած Թոմաս Քարլայլի պատմագիտական ժառանգության վերաբերյալ։

«Վէմ» հանդեսն իր երկրորդ համարից նախաձեռնում է մասնագիտական քննարկումներ Հայկական հարցի պատմաքաղաքական բովանդակության շուրջ՝ փորձելով այն իմաստավորել մեր օրերի ոգուն համահունչ։ Դրանց սկիզբը դրած ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ռուբեն Ա. Սաֆրաստյանի «Իմաստավորելով Հայկական հարցը 21-րդ դարում» ուսումնասիրությունը հրապարակվում է հոդվածաշարի տեսքով՝ առաջին մասի շարադրանքը հասցնելով մինչև Առաջին աշխարհամարտի օրերը, որպեսզի հաջորդ հատվածը «տեղավորվի» Սևրի պայմանագրի և ԱՄՆ նախագահ Վ. Վիլսոնի Իրավարար վճռի քննությանը նվիրված երրորդ համարում՝ դառնալով նրա օրգանական մասը։

«Վէմ» հանդեսն իր ներկա համարով սկսում է մաս առ մաս հրապարակել Իսրայելի գիտությունների ակադեմիայի անդամ Մայքլ Ե. Սթոունի գլխավորած գիտնականների խմբի կողմից վերջերս իրականացված «Սուրբ երկրի և Սինայի հայերեն արձանագրությունները» հետազոտական աշխատանքի արդյունքները՝ Երուսաղեմի Սուրբ Հարության տաճարի հայերեն արձանագրությունները, որոնց վերծանության ու մեկնաբանության գործն իրականացրել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի աշխատակից Խաչիկ Ա. Հարությունյանը։

Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Դպրեվանքի հիմնադրման ու առաջին տարիների գործունեության պատմությանն է նվիրված Էդգար Գ. Հովհաննիսյանի ուշագրավ հրապարակումը։

Մեր սերնդի համար յուրահատուկ ահազանգի դեր է խաղում այս տարի լրացած Շուշիի ջարդերի 100-ամյակի կապակցությամբ հրապարակվող Արմեն Ց. Մարուքյանի ցեղասպանագիտական հետազոտությունը՝ այդ հանցագործության իրականացման մեջ Թուրքիայի մասնակցության վերաբերյալ։

«Վէմ» հանդեսի 2-րդ համարը զարդարել է տարիներ շարունակ Կոմիտաս վարդապետի ու նրա աշակերտների կողմից բարեխիղճ կերպով հավաքված հայ ժողովրդական երաժշտության տոհմիկ ժառանգության գանձերից մեկի՝ հայկական ավանդական հարսանիքի ծիսաշարերի և արարողությունների մանրակրկիտ հետազոտությունը ազգագրագետ Հռիփսիմե Վ. Պիկիչյանի կողմից։

Եվ վերջապես «Վէմ» հանդեսի երկրորդ համարի Հավելվածում հրատարակվող «Համաշխարհային ճգնաժամը և մենք» հիմնարար ուսումնասիրությամբ կատարում ենք էլեկտրոնային տարբերակով հրապարակված մեր «Թագավարակի գաղտնիքը» հոդվածը շարունակելու, նրանում առկա վիճելի դրույթները հստակեցնելու խոստումը։ Սա ողջ աշխարհը պատուհասած ճգնաժամի քաղաքական, տնտեսական ու աշխարհաքաղաքական հետևանքների վերաբերյալ համապարփակ գիտական հայացք ձևավորելու փորձ է։ Ցույց է տրվում, որ համավարակը սոսկ համաշխարհային ճգնաժամի խորացման նախնական հարուցիչն է։ Ներկայացվում են ճգնաժամի հաջորդ փուլերում սպասվող ավելի լուրջ մարտահրավերները։ Առարկայական փաստերով բացահայտվում է այն իրողությունը, որ Հայաստանն իր ժողովրդով ու քաղաքական դասով անպատրաստ էր անգամ ճգնաժամի առաջին հանգրվանին։

Ուսումնասիրության հիմնարար դրույթներն արտացոլում են մեր՝ որպես գիտնականի տեսակետներն ու մտահոգությունները, որոնք, դժբախտաբար, դեռևս խորությամբ չեն ընկալվում մեր պետական ու փորձագիտական շրջանակների կողմից։

————————————————————————————————————————

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ՔՐԻՍՏԱՓՈՐԻ ԿՏԱԿԸ

ՀԻՄՆԱՔԱՐԵՐ
Ռուբեն Ա. Սաֆրաստյան
ԻՄԱՍՏԱՎՈՐԵԼՈՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ
21-ՐԴ ԴԱՐՈՒՄ
Մաս առաջին։ Հայկական հարցի ձևավորումը

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ
Արման Ս․ Եղիազարյան
ԱՇՈՏ Գ ՈՂՈՐՄԱԾԻ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆԸ
Մաս Բ։ Պայքար հայոց թագավորության միասնականության պահպանման համար

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
Գևորգ Ա․ Ճաղարյան
ԹՈՄԱՍ ՔԱՐԼԱՅԼԸ ԵՎ ՆՐԱ «Ի ՎԵՐԱՅ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ» ՀՈԴՎԱԾԸ

ԳՐԱԿԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
Պետրոս Հ․ Դեմիրճյան
ՐԱՖՖԻՆ՝ ԱԶԳԱՅԻՆ ԵՎ ՀԱՄԱՄԱՐԴԿԱՅԻՆ
Ծննդյան 185-ամյակի առթիվ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Անուշ Ա․ Խաչատրյան
ԻՄԱՍՏԱՅԻՆ ԵՎ ԴԻՊՎԱԾԱՅԻՆ ՆՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ
ՄԱՄՈՒԼՈՒՄ (2018-2019 ԹԹ․)

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ
Գեղամ Մ. Բադալյան
ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄԱԺՈՂՈՎՐԴԱԳՐԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ
ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԻ ՆԱԽՕՐԵԻՆ
Մաս 10: Դիարբեքիր քաղաքը և Դիարբեքիրի վիլայեթի Դերիկի, Սավուրի, Միդիաթի, Մծբինի, Մադենի ու Բալուի գավառները

ՀՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
Մայքլ Ե. Սթոուն (Երուսաղեմ)
Խաչիկ Ա. Հարությունյան
ԵՐՈՒՍԱՂԵՄԻ ՍՈՒՐԲ ՀԱՐՈՒԹՅԱՆ
ՏԱՃԱՐԻ ՀԱՅԵՐԵՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Մաս առաջին։ Սուրբ Հովհաննես ավետարանիչ եկեղեցին և նրա արձանագրությունները

ՄՇԱԿՈՒՅԹ
Հռիփսիմե Վ. Պիկիչյան
ԹԱԳԱՎՈՐ ԵՎ ԹԱԳՈՒՀԻ ԱՐԱՐԵԼՈՒ ԾԻՍԱՇԱՐԵՐԸ
Կոմիտասի և Միհրան Թումաճանի հավաքածուներում

ՀԻՇՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
Էդգար Գ. Հովհաննիսյան
ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՈՒԹՅԱՆ ԴՊՐԵՎԱՆՔԻ ՀԻՄՆՈՒՄԸ
Եվ նրա դերը Սիրիա-Լիբանանի հայկական համայնքների կրթական կյանքում

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ
Արմեն Ց. Մարուքյան
ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ԱՐՅՈՒՆՈՏ ՁԵՌՔԸ ՂԱՐԱԲԱՂՈՒՄ
Շուշիի ջարդերի
100-ամյակի կապակցությամբ

ԳԻՏԱԳՈՐԾՆԱԿԱՆ
Սարգիս Մ. Մկրտչեան
ԻՐԱՆԻ ԱԶԵՐԻՆԵՐԻ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Կարոլինա Մ. Սահակյան
Երեմիա Տեւկանց (Տեր-Սարգսեանց), Տոհմային յիշատակարան, գիրք Ը. (1868-1872 թթ.), աշխատասիրությամբ՝ Հ․ Ղ․ Մուրադյանի

ԱՐԽԻՎ
Ռուբեն Օ. Սահակյան
ԹՈՎՄԱՍ ՆԱԶԱՐԲԵԿՅԱՆԻ ԱՆՏԻՊ ՀՈՒՇԵՐԸ
Ռազմական գործողությունները Կովկասյան ճակատում 1914 թ. հուլիսից մինչև
1916 թ. ապրիլի 26-ը
Տետր 7 և 8։ 1916 թ․ հունվարի 1-ից մինչև փետրվարի 3-ը

ՀԱՎԵԼՎԱԾ
Գևորգ Ս․ Խուդինյան
ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՃԳՆԱԺԱՄԸ ԵՎ ՄԵՆՔ

vemjournal.org