Թող ո՛չ ոք տարօրինակ նկատէ, եթէ հայ-թաթարական բախումներու ծիրին մէջ արձանագրենք նաեւ վերջին օրերու՝ ազերի-թուրք խմբակցութիւններուն կատարած խուլիկանութիւնները սփիւռքահայ զանազան գաղթօճախներու տարածքին մէջ: Իսկապէս, ներկայ պայմանները տարբեր վիճակներ ստեղծած են եւ յատկապէս գործի լծած՝ թուրք եւ ազերի քարոզչական մեքենան:

Չմոռնանք… Դեռ հազիւ ամիս մը առաջ էր, երբ սուլթանամէտ Էրտողանը գործի լծեց միայն ու միայն այս գործով զբաղելու կոչուած մասնագիտական խմբակ մը, որ բնականաբար ձեռք-ձեռքի տալով Ատրպէյճանի գործընկերներուն հետ, արդէն իսկ իջած է «մէյտան»:

Եւրոպայի զանազան քաղաքներու՝ Լոնտոնի, Փարիզի, Սթրազպուրկի, Ամսթերտամի, Պերլինի, Փրակայի եւ դեռ Պոլսոյ մէջ, բացայայտ է, նորաստեղծ եւ արդի պայմաններու մէջ կատարուող՝ հայ -թաթարական բախումներու շարքը, ուր գրեթէ ամէն տեղ ազերիական դրօշին կողքին, ներկայութիւն է նաեւ թրքական դրօշը, ընդդէմ հայկականին: Աւելի՛աղաղակողը՝ մշտական ներկայութիւնն է համաթուրանականութեան խորհրդանիշ՝«գորշ գայլեր»-ու նշանակին: Նոյն բեմադրութիւնը կրկնուեցաւ Ատլանտեանի այս կողմը, յատկապէս Միացեալ Նահանգներու զանազան հայօճախներու մէջ, սկսելով «փոքր Հայաստան» Լոս Անճելըսէն մինչեւ Սան Ֆրանսիսքօ, Պոսթըն, Նիւ Եորք եւ Ուաշինկթըն:

Բնականաբար, կարելի չէ իրարու համեմատել աւելի քան հարիւր տարի առաջ արձանագրուած յիշեալ ճակատումները՝ կովկասեան բարձրաւանդակէն հազարաւոր մղոններ հեռու, այսօր տեղի ունեցող ցոյցերուն ու հակացոյցերուն հետ. ազերի-թուրք ցուցարարներու խուլիկանութիւնը միայն մէկ նշոյլն է դարաւոր ճակատումին:

Անցեալ դարասկիզբին, Երեւանի, Զանգեզուրի, Վրաստանի, Արցախի եւ Նախիջեւանի զանազան շրջաններու մէջ, կենաց-մահու կռիւ կը մղէին Նիկոլ Դուման, Համազասպ, Քեռի, Արմէն Գարօ եւ հազարաւոր ֆետայիներ ու մարտիկներ:

Պատմութիւնը զարմանալիօրէն ինքզինք կը կրկնէ: Աւելի քան հարիւր տարի առաջ, թաթարները, այսինքն ազերիները, շարունակ օգնութիւն կ՛ակնկալէին սուլթանական ու «երիտ-թրքական» Թուրքիայէն եւ անհամբերութեամբ կը սպասէին, որ ան գործի լծէր իր հակահայ քարոզչական եւ ոճրային-քաղաքական փորձառութիւնը, առանց զլանալու զինու աջակցութիւնը: Այսօ՛ր ալ, դար մը ետք, Էրտողանի համաթուրանական մեքենան, կարելի բոլոր միջոցներով՝ քարոզչութեամբ, միացեալ ռազմափորձերով եւ քաղաքական-դիւանագիտական «սարդոստայն»-ով, թիկունք կը կանգնի Ալիեւի Պաքուին:

Յստակ է, թէ ազերի-թուրք ցուցարարը ըստ էութեան վարձկան է եւ կը վարձատրուի նիւթապէս, գումարներ կը ստանայ պաստառ բարձրացնելու, ցոյցի ուղղուելու եւ գաղտնաբար հայկական դպրոց-կեդրոններ մուտք գործելով՝ անճոռնի եւ անվայել «կրաֆիթի»-ներ արձանագրելու համար, մինչդեռ անդին, հայորդին, իր օրավարձքէն իսկ զրկուելու գնով, կը կատարէ իր պարտականութիւնը՝ պաշտպանելու համար իր ազգային թէ պետական կառոյցները, պատրաստ է նաեւ Հայաստանի ու Արցախի սահմանային գօտին փութալու՝ թիկունք կանգնելու համար մեր քաջարի բանակին:

Կասկած պէտք չէ ունենանք, որ Սփիւռքի տարածքին, հայ-թաթարական այս մանր բախումներն ալ, Տաւուշէն եւ Արցախէն մղոններ հեռու, պիտի աւարտին ազերիներու անփառունակ պարտութեամբ: