Ունենք իրաքահայության և սիրիահայության նախադեպերը։ Համայնքները նոսրացել են արտաքին և ներքին հանգամանքների պատճառով, բայց շարունակում են իրենց կազմակերպ կյանքը։ Լիբանանում ևս նույնն է։ Համայնքը շարունակում է իր հավաքական կազմակերպ կյանքը, թեև ճգնաժամի հետևանքով կարող են լինել արտահոսքի միտումներ։ Նման դեպքում պետք է այդ միտումները ուղղորդել դեպի հայրենիք։

– Ի՞նչ պետք է անի Հայաստանը, որ լիբանանահայերը գան հայրենիք։ Ինչպիսի՞ նվազագույն քայլեր, օգնություն, նպաստ են ակնկալում նրանք։

– Ճգնաժամային ներհոսքի դեպքում կա սիրիահայերի որոշակի փորձը: Այդ դեպքում պետք է անվճար բժշկություն, կրթություն և սոցիալական աջակցություն։ Ճգնաժամի բերումով երկրում հայտնված մարդուն, կարծում եմ, պետք է շնորհվեն նման դյուրություններ։ Առավել ևս մաքսազերծման կամ որոշ ժամանակի համար հարկային արտոնություններ աշխատեն։ Հիմնական խնդիրը, սակայն, աշխատանքի հարցն է, ինչը միայն ճգնաժամի պատճառով հանկարծակի Հայաստան հասած մարդուն չի վերաբերում միայն․ սա գլոբալ հարց է և ընդհանրապես մարդկային հոսքերի կամ տեղաշարժերի մղիչ գործոն հանդիսացող դրդապատճառ։

– Պարոն Գանդահարյան, ըստ Ձեզ՝ Հայաստանն այսօր որքանո՞վ է պատրաստ հայրենադարձություն իրականացնելուն։

– Ինչպես ասացի՝ մեծ հայրենադարձության օրակարգն ու ճգնաժամային հայրենադարձությունը տարբեր գործընթացներ են։ Քաղաքացիություն շնորհելը, ներդրումային դաշտը գրավիչ դարձնելը, իրավական պետության կայացումը համոզիչ դարձնելը, արդար և ժողովրդավար կարգեր հաստատելը, լեզվական, մշակութային, կրթական հարցերը արտասահմանից եկածներին համապատասխանեցնելը նախադրյալներ են այդ օրակարգի իրականացման ենթահողը պատրաստելու համար։ Դեռևս աշխատանք կա, կարծում եմ, այդ ուղղությամբ։

– Որքանո՞վ է հնարավոր, որ լիբանանահայերը շատ սիրիահայերի նման Հայաստանը դիտարկեն տարանցիկ երկիր այլ երկիր տեղափոխվելու համար։

– Իրատեսական լինելու համար չի բացառվում դա։ Քաղաքացիություն ստացածների մեջ գուցե կան շատ մարդիկ, որոնք նման հեռանկարներով կամ Եվրոպա ավելի հեշտ վիզա ստանալու դիմել են, որ ստանան ՀՀ քաղաքացիություն։ Տեղաշարժերի հիմնական մղիչ գործոնը իրատեսականորեն հայրենասիրությունը կամ գաղափարախոսությունը չէ, այլ ավելի բարեկեցիկ, տնտեսապես, ֆինանսապես ավելի բարօր կյանք ապահովելու հեռանկարն է։ Դա ոչ միայն Հայաստանում ժամանակավոր հաստատված լիբանանահային կամ սիրիահային է վերաբերում, այլ նաև հայրենիքից արտագաղթածներին, մեծ հաշվով: Սա ընդհանուր մոտեցում է, թեև գիտեմ, որ այլ հարգելի պատճառներով էլ գնացածներ կան երկու հատվածներում էլ:

Սիրանույշ Պապյան