ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Զանգւածների ապստամբութիւնը

23 Փետրվար 2021


Էդուարդ Յովհաննիսեան

Այն պատմական երեւոյթը, որը Խոսէ Օրտեգա Գասետը անւանում էր «զանգւածների ապստամբութիւն», շատ աւելի հեշտ է նկարագրել, քան վերլուծութեան ենթարկել, որովհետեւ վերլուծութիւնը սեփական մօտեցում է պահանջում, իսկ ես այդ մօտեցումը չունեմ: Նկարագրենք այդ երեւոյթը ճիշտ այնպէս, ինչպէս կէս դար առաջ արեց Գասետը:

«Այսօր մեր քաղաքները լեցուն են մարդկանցով,- գրում է նա,- տները՝ բնակիչներով, հիւրանոցները՝ հիւրերով, գնացքները՝ ուղեւորներով, սրճարանները՝ յաճախորդներով, այգիները՝ սիրահարւածներով, թանգարանները՝ զբօսաշրջիկներով, յայտնի բժիշկների ընդունարանները՝ հիւանդներով, թատրոնները՝ հանդիսատեսով, հանգստեան տները՝ հանգստացողներով: Այն, ինչ շատ հեշտ էր նախկինում, այսինքն` տեղ գտնելը, այսօր խնդրոյ առարկայ է:

Մենք տեսնում ենք, որ ամբոխը գրաւել եւ օգտւում է քաղաքակրթութեան բոլոր բարիքներից ու տարածութիւններից: Զանգւածները տեսանելի են դարձել, եւ մենք տեսնում ենք, թէ ինչպէս գրաւել են այն տեղերը, որոնք նախկինում գրաւում էին միայն ընտրեալները: Ժողովուրդը բեմ է բարձրացել եւ խաղում է գլխաւոր դերակատարների դերերը: Այլեւս հերոսները չկան, կան միայն երգչախմբեր»:

Անշուշտ, այս երեւոյթը, ժողովրդավարութեան ու ընկերվարութեան տեսանկիւնից, դրական երեւոյթ է եւ ցոյց է տալիս, որ տեղի է ունենում զանգւածների առաջադիմութիւն, որ սկսւել է մշակոյթների, սեռերի, դասակարգերի հաւասարեցման ընթացքը, եւ որ ընդհանուր առմամբ բարձրանում է դարաշրջանի մակարդակը:

Բայց այս երեւոյթը բերեց իր հետ նաեւ բացասական կողմեր: Բանն այն է, որ զանգւածների` բեմ բարձրանալը տեղի ունեցաւ ոչ թէ արժանիքների, այլ իրաւունքների համար: Երբ զանգւածները լցւեցին թանգարանները եւ համերգների սրահները, այդ կատարւեց ոչ միայն նրա համար ու նրա հաշւին, որ զարգացաւ մարդկանց գեղարւեստական ճաշակը, այլեւ մեծ մասամբ նրա համար, որ նրանք այդ սրահները մտնելու իրաւունք ստացան:

Ինչպէս վկայում են շատ ամերիկացի հասարակագէտներ, մասնաւորապէս Ռասելը, Ալենը եւ ուրիշներ, ժամանակակից մարդը արւեստի բնագաւառում չափազանց տկար է, որովհետեւ, ասում են նրանք, կարեւոր չէ, թէ քանի միլիոն մարդ է այցելում ցուցահանդէսներ, կարեւորը այն է, թէ քանիսն են տեսնում գեղարւեստական ստեղծագործութեան էութիւնը: Կարեւոր չէ, թէ ինչ է մեր աչքերի առջեւ, կարեւոր է, թէ արդեօք մենք կարողացե՞լ ենք թափանցել մեր աչքերի առջեւ տեղի ունեցող երեւոյթի իմաստի մէջ:

Երբ զանգւածը իրաւունք ստացաւ խօսելու, քննադատելու եւ, վերջին հաշւով, որոշելու ստեղծագործութեան յաջողութիւնը եւ արժէքը, նկարիչները, գրողները եւ երաժիշտները սկսեցին յարմարւել զանգւածին ու հրաժարւեցին գրել ու նկարել այն, ինչ, իրենց կարծիքով, «ժողովուրդը չի հասկանայ»: Նախկինում այդպէս չէր, որովհետեւ նկարիչը գիտէր, որ նկարում է ոչ թէ ժողովրդի, այլ իր նման մասնագէտների համար: Այժմ արւեստագէտի յարմարւողականութիւնը փոքր-ինչ գցեց արւեստի որակը:

Սակայն այդ երեւոյթը մեծ մտահոգութիւն չէր պատճառում, քանի դեռ գտնւում էր արւեստի բնագաւառում: Եւ, բացի դրանից, արւեստի ժողովրդականացումը այնքան կարեւոր է, որ կարելի էր այն կատարել արւեստի որակի հաշւին:

Սակայն, երբ այս նոյն մթնոլորտը ստեղծւեց ազգային եւ քաղաքական գործունէութեան ասպարէզում, մտահոգութիւնը եւ վտանգը շատ աւելի շօշափելի դարձան: Եթէ նախկինում քաղաքական գործունէութիւնը, այսինքն` ազգերի ու ժողովուրդների ճակատագիրը, գտնւում էր յատուկ կրթութիւն, փորձ, կարողութիւն ու պատասխանատւութիւն ունեցող մարդկանց ձեռքում, ապա «զանգւածների ապստամբութիւնը» խլեց այդ մարդկանցից ու կազմակերպութիւններից ղեկավարելու եւ ազգային ճակատագիրը որոշելու մենաշնորհը եւ յանձնեց այն զանգւածին:

Հրապարակ բարձրացան բազմաթիւ անձեր, կազմակերպութիւններ, միութիւններ, համագումարներ, նախաձեռնողներ, խմբեր, կարծիքներ ու տեսակէտներ, որոնք, անշուշտ, իրաւունք ունէին խօսելու, բայց ոչ գործելու, որովհետեւ նրանցից շատերը իրենց գիտելիքների, փորձի, ազնւութեան ու պատասխանատւութեան իմաստով բացարձակ տկար էին:

Զանգւածների թափանցումը հասարակական կեանքի մէջ յատկապէս ծանր նստեց պետութիւններից զուրկ ազգերի եւ ժողովուրդների վրայ, որոնք զանգւածներից իրենց հաստատութիւնները պաշտպանելու ոչ մէկ միջոց չունէին: Եւ ահա եկեղեցական վարչութիւնների, ակումբների, միութիւնների ու այլ կազմակերպութիւնների մէջ մտան մարդիկ, որոնց ազնւութիւնը ազգի նկատմամբ շատ կասկածելի էր:

Բայց ի՞նչ արած, ձայների մեծամասնութիւնը տալիս է ոչ միայն խօսելու, այլեւ գործելու իրաւունք: Հոգ չէ, թէ երբեմն ձայների այդ մեծամասնութիւնը ստեղծւում է նարդի խաղալու, օղի խմելու կամ էլ համայնավարութիւնը գովելու հողի վրայ:

Ազատութիւնը ազատութիւն է, եւ նոր յեղափոխականները եւ գաղափարախօսները իջան հրապարակ: Ստեղծւեց այն նոյն կացութիւնը, որը դրանից առաջ ստեղծւել էր արւեստի բնագաւառում:

Կառավարութիւններ, կազմակերպութիւններ, գաղափարախօսներ, քաղաքական ու փիլիսոփայական աշխատութիւնների հեղինակներ սկսեցին յարմարւել փողոց դուրս եկած յեղափոխականներին ու ցուցարարներին, որոնք երբեմն տգէտ էին, երբեմն` կաշառւած, իսկ երբեմն էլ` պարզապէս երեխաներ:

Զանգւածների ճնշման տակ ամերիկացիները դուրս եկան Վիեթնամից, իսկ խեղճ վիեթնամցիները նաւակներով ծովը թափւեցին` փախչելով իշխանութեան գլուխ անցած դաժան համայնավարներից:

Զանգւածների ճնշման տակ յանկարծ ընկերվարականներ դարձան ցմփոր բուրժուաները, իսկ մեզանից շատերը, յարմարւելով զանգւածների` «խաղաղ» մնալու ցանկութեանը, գրեթէ վերջ տւեցին «Փետրւար 18» տօնելուն, իսկ «Մայիս 28»ը այնպէս են տօնում, որ հասկանալի չէ, թէ սա Սարդարապատի՞ ճակատամարտն է, թէ՞ անկախ Հայաստանի ստեղծումը:

Մի խօսքով՝ ազգային կեանքի մէջ փոխւեց ղեկավարների ու զանգւածների փոխյարաբերութիւնը:

Եւ ահա այս մթնոլորտում մենք պէտք է մղենք Հայ դատի պայքարը` առանց յարմարւելու եւ ճշմարտութիւնները թագցնելու:

Առաջին անգամ տպագրվել է «Դրօշակ» պաշտոնաթերթում, 1981 թ.

«Դրօշակ», թիվ 2 (1648), փետրվար, 2021 թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Փաշինյանը ցանկանում է նոր Սահմանադրութ

Նիկոլ Փաշինյանը կրկին կարող է ընդունել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Թուրքիա

12 Նոյեմբեր 2026
Հ.Յ.Դ. Աւստրալիոյ 53-րդ Շրջանային Ժողո

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Աւստրալիոյ կառոյցի 53-րդ Շրջանային Ժողովը սկսաւ

11 Նոյեմբեր 2026
Ո՛չ՝ պարտադրուած Սահմանադրութեան

Հայաստանի Սահմանադրութեան շուրջ ծաւալող պայքարը պարզապէս իշխանութեան եւ ընդդիմ

11 Նոյեմբեր 2026
Խաղաղութեան գինը …

Հայաստանի ներկայիս իշխանախումբը 2018 թւականին կառավարական համակարգը բռնազաւթել

11 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Թրքական Եւ Ազրպէյճանական Առաւե

Հայաստանի առաջին նախագահին գլխաւոր խորհրդականին տուած հարցազրոյցին ընթացքին հն

11 Նոյեմբեր 2026
Նոյեմբերի 9-ի դասերն ու միակողմանի զիջ

Նոյեմբերի 9-ը հայկական պետականության ռազմավարական սնանկության և սուբյեկտայնութ

11 Նոյեմբեր 2026
Փաշինյանի անիմաստ ելույթը Համաշխարհայի

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ելույթ է ունեցել նոյեմբերի 6-ին Երևանում անցկացված Հա

10 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության հայտարար

Հայաստանում կալանքը վաղուց վերածվել է իշխանության քաղաքական հակառակորդներին լռ

10 Նոյեմբեր 2026
Ազգային օրակարգի շուրջ համախմբված կուս

Կալանավայրում մահացել է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության՝ ՏԻՄ ընտրություններում

10 Նոյեմբեր 2026
Արցախի ի նպաստ հաւաք, լուռ քայլարշաւ ե

Կիրակի, Նոյեմբեր 8ի երեկոյեան, հայ համայնքի անդամները հաւաքուեցան Կլենտէյլի մէ

10 Նոյեմբեր 2026
ՀՅԴ Լիբանանի Հայ Դատի Մարմինը Նամակ Մը

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը երէկ ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդի անդամ երկիրներ

10 Նոյեմբեր 2026
Ինչպէ՞ս Կարելի Է Համաձայն Ըլլալ Նիկոլ

Պէտք է իրերը կոչել իրենց անուններով։ Յայտարարելով, որ Հայոց ցեղասպանութեան միջ

09 Նոյեմբեր 2026
Նոյեմբերի 9-ից Պրահա․ ինչպես փոխվեց Ար

44-օրյա պատերազմը դադարեցվեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի

09 Նոյեմբեր 2026
Մեր հիմնական եւ առաջնային հարցը Արցախի

ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան հրատարակչական յանձնախումբը հետեւեալ հարցազրո

09 Նոյեմբեր 2026
«Հայաստան» խմբակցության պատգամավորներն

2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 6-րդ տարելիցի կապակցությամբ

09 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի. «Կը Զգուշացնենք Զէնքի Մենա

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

09 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմ

Նոյեմբեր 9 - Ազգային յիշողութեան վրայի վէրքը եւ Հայաստանին ապագային հանդէպ յան

09 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Վճարամիջոց-Մանրադրամի Պատրուակ

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը ա

09 Նոյեմբեր 2026
ՀՄԸՄ-ի Միջդիւանական 12-րդ Խորհրդաժողով

Ուրբաթ, 6 նոյեմբերի երեկոյեան ժամը 6:00-ին, Երեւանի «Քոնկրես» հիւրանոցին մէջ ի

07 Նոյեմբեր 2026
Հայ դատի կենտրոնական խորհրդի հայտարարո

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անդամներին և ՄԱԿ-ի

06 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company