Որպես կանոն, աղքատություն ծնող հիմնական պատճառներից է երկարատև գործազրկությունը: Իսկ գործազրկությունն առավել բարձր է սահմանափակ կարողություններով անձանց շրջանում:

Անկախացումից հետո, մեր երկրում, սոցիալական այս խնդիրը պահպանում է համատարած բնույթը: Պատճառները բազմաթիվ են՝ աղքատության և գործազրկության պահպանվող միջին հանրապետական բարձր մակարդակները, հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար տրանսպորտային մատչելիության ցածր մակարդակը և հասարակության ներառական զարգացմանը վերաբերող մնացած խնդիրները, այս խնդիրների լուծմանն ուղղված ոչ բավարար պետական աջակցությունն ու պետության թերարժևորված դերակատարությունը և այլն:
Մասնավորապես, պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, ներկայումս հանրապետությունում հաշվառված է շուրջ 188 հազար հաշմանդամություն ունեցող անձ: Նրանց շուրջ 57 տոկոսը աշխատանքային տարիքի են:

Աշխատանքային տարիքի հաշմանդամություն ունեցող անձանց ընդամենը 12 տոկոսն է վարձու աշխատող:

Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոնների միջոցով աշխատանք է փնտրում շուրջ երեք հազար հաշմանդամություն ունեցող անձ: Զբաղվածության պետական աջակցությամբ այս անձանցից աշխատանքի է տեղավորվում տարեկան միջինը 200 անձ:

Պաշտոնական վիճակագրությամբ ևս փաստվում է, որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության ապահովումն ունի պետական աջակցության առաջնահերթ և օբյեկտիվ անհրաժեշտություն:
Ակնհայտ է նաև, որ շուկայական մրցակցային գործիքները, տարիներ շարունակ, չեն կարողացել և չեն էլ մեղմել այս խնդիրը: Ավելին՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց գործազրկության պահպանվող միջինից բարձր մակարդակը սոցիալական այս խմբի համար հանգեցրել է աղքատության միջինից բարձր մակարդակի:

Մյուս կողմից պետք է փաստել, որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության պետական կարգավորումը տարիներ շարունակ եղել է իրավիճակին ոչ համարժեք, իսկ այս խնդրի լուծմանն ուղղված պետական բյուջեի միջոցները՝ ոչ բավարար:

Բնականաբար, այսպիսի իրավիճակում խիստ մտահոգիչ է դառնում այն արձանագրումը, որ 2019 թվականի պետական բյուջեում հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության խթանմանն ուղղվող ծրագրերը և ֆինանսական միջոցները կրճատվել են՝ 2018 թվականի համեմատ:

Մասնավորապես, 2019 թվականի պետական բյուջեում հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության խթանմանն ուղղվող ծրագրերի համար նախատեսված է ընդամենը շուրջ 49 մլն դրամ, իսկ այդ ծրագրերում ընդգրկվող շահառուների թիվը՝ 210 է:

Սա այն դեպքում, երբ 2018 թվականի պետական բյուջեում հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության խթանմանն ուղղվող ծրագրերի համար նախատեսված էր շուրջ 104 մլն դրամ, իսկ այդ ծրագրերում ընդգրկվող շահառուների թիվը՝ 940:

Փաստորեն, նախորդ տարվա համեմատ՝ 2019 թվականին պետական բյուջեում հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության ծրագրերին ուղղվող ֆինանսական միջոցները կրճատվում են ավելի քան երկու անգամ, իսկ շահառուների թիվը՝ ավելի քան չորս անգամ:

Սակայն այս իրավիճակում կարծում ենք պետք է լիներ ճիշտ հակառակ մոտեցումը:

Առանձնահատուկ պետք է կարևորվեր հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության ապահովումը՝ պետական աջակցության ծրագրերին հատկացվող միջոցների ավելացմամբ, զուգահեռաբար նաև այդ ծրագրերի արդյունավետության հետևողական բարձրացմամբ:

Այս նպատակին կարող է ծառայել նաև գործատուների կողմից հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար աշխատատեղերի ապահովման քվոտաների լիարժեք գործադրումը՝ սոցիալական պատասխանատվության շրջանակներում: Պետական կարգավորման այս գործիքը արդյունավետ կիրառություն ունի մի շարք երկրներում: Քվոտայի պահանջը օրենքով ամրագրված է նաև մեր երկրում, սակայն իրականում կյանքի չի կոչվել:

Մեր երկրում օբյեկտիվ անհրաժեշտություն ունի նաև սոցիալական ձեռնարկատիրության (հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար զբաղվածություն ապահովող, սոցիալական նպատակ հետապնդող ձեռնարկատիրության տեսակ) զարգացումը՝ պետական մասնակցությամբ և անհրաժեշտ արտոնություններ նախատեսելու միջոցով:

ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի
ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ
Թադևոս Ավետիսյան