ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Կառավարվող լարվածություն՝ Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններում․փոխադարձ զսպման և էներգետիկ ռիսկերի դինամիկան

02 Փետրվար 2026 Արամ Շահնազարյան

Իրան–ԱՄՆ հարաբերություններում վերջին օրերի զարգացումները, չնայած դիվանագիտական շփումների ակտիվացմանը և հռետորաբանության մեղմացմանը, ռազմավարական շրջադարձի մասին չեն վկայում։ Դրանք շարունակվում են ուժի և ճնշման երկարամյա համակարգի շրջանակում՝ ուղղված տարածաշրջանային դերակատարների նկատմամբ արտաքին վերահսկողության պահպանմանը։ Ներկա փուլը կարելի է բնութագրել որպես կառավարվող լարվածություն, որտեղ փոխադարձ զսպումը ծառայում է ոչ թե հակասությունները լուծելուն, այլ դրանց վերահսկելիությունը պահպանելուն։

Իրանական վերլուծական շրջանակների գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ի զորքերի տեղաշարժն ու ռազմական ներկայության ցուցադրումը նորություն չեն և չեն փոխում ուժերի ընդհանուր հարաբերակցությունը։ Նախորդ տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ նման քայլերը հիմնականում քաղաքական և հոգեբանական նշանակություն ունեն՝ ուղղված դաշնակիցներին վստահեցնելուն և հակառակ կողմի հաշվարկների վրա ազդելուն։ Իրանի անվտանգության համակարգը այս զարգացումները դիտարկում է որպես կանխատեսելի և հաշվարկելի, և դրանք արդեն ներառված են երկրի ազգային պաշտպանության պլանավորման ծրագրերում։

Դիվանագիտական շփումների ակտիվացումը Իրանի կողմից չի դիտարկվում որպես հարաբերությունների կարգավորման սկիզբ։ Առանց ԱՄՆ-ի քաղաքական մոտեցումների վերանայման՝ հատկապես պատժամիջոցների, անվտանգության երաշխիքների և տարածաշրջանային դերակատարության հարցերում, ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնություն դիտարկվում է որպես ժամանակավոր և սահմանափակ ազդեցություն ունեցող գործիք։ Այս պատճառով ներկա դեէսկալացիան Իրանի համար ունի միայն տակտիկական նշանակություն՝ նվազեցնելով անմիջական բախման ռիսկը, բայց չլուծելով հիմնական հակասությունները։

Ռազմաքաղաքական հարթությունում Իրանի դիրքորոշումը շարունակում է հիմնվել զսպման տրամաբանության վրա։ Բարձր ռազմական պատրաստվածությունը և հակահարվածի վստահելի հնարավորությունները դիտարկվում են որպես անվտանգության ապահովման անհրաժեշտ պայման։ Այս մոտեցումը նպաստում է արտաքին ուժի կիրառման հավանականության նվազեցմանը՝ ցույց տալով, որ ցանկացած սրացում կունենա լայն տարածաշրջանային հետևանքներ։ Իրանի համար սա ոչ էսկալացիա է, ոչ արագ գործողությունների հրահանգ, այլ միջոց՝ պահպանելու տարածաշրջանային ռազմավարական հավասարակշռությունը։

Միաժամանակ, իրանական վերլուծություններում ընդգծվում է, որ ԱՄՆ-ը, հաշվի առնելով հնարավոր ռազմական բախման հետևանքները, խուսափում է լայնամասշտաբ պատերազմի սցենարից։ Բաց հակամարտությունը տարածաշրջանում կարող է խաթարել գլոբալ էներգետիկ շուկաները, ձևավորել նոր անկայունության օջախներ և ծանր հետևանքներ ունենալ ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև միջազգային անվտանգության համար։ Այս իրավիճակը սահմանափակում է Վաշինգտոնի գործողությունների շրջանակը՝ կենտրոնացնելով այն ճնշման ոչ ուղղակի մեխանիզմների վրա։

Պարսից ծոցը և Հորմուզի նեղուցը այս համատեքստում շարունակում են մնալ ռազմավարական առանցքային գոտիներ։ Իրանական դիտակետից այս տարածքների շուրջ լարվածության պահպանումը մեծապես պայմանավորված է արտատարածաշրջանային ռազմական ներկայությամբ, որը խախտում է տարածաշրջանային անվտանգության բնական հավասարակշռությունը։ Չնայած անմիջական միջադեպեր ներկայում չեն արձանագրվում, նույնիսկ լարվածության սահմանափակ մակարդակը բավարար է էներգետիկ շուկաների զգայուն արձագանքի համար՝ արտահայտվելով գների տատանումներով և փոխադրման ծախսերի աճով։

Էներգետիկ շուկաների արձագանքը Իրանում դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ երկրի գործողությունների հետևանք, այլև որպես հետևանք տարածաշրջանի ընդհանուր ռազմականացված միջավայրի։ Նավթի և գազի գների տատանումները, ապահովագրական հավելավճարների բարձրացումը և մատակարարման շղթաների վերաուղղման ռիսկերը պայմանավորված են անորոշությամբ, որը սնվում է քաղաքական հայտարարություններով և ուժի ցուցադրմամբ։ Դիվանագիտական դեէսկալացիան նվազեցնում է կտրուկ ցնցումների հավանականությունը, սակայն չի վերացնում կառուցվածքային ռիսկերը։

Ծովային անվտանգության վերաբերյալ շրջանառվող սցենարները, այդ թվում՝ հնարավոր շրջափակումները, Իրանի գնահատականներում դիտարկվում են որպես ճնշման քաղաքականության գործիք։ Նման սցենարների իրագործումը, անկախ դրանց նպատակներից, կարող է լուրջ ռազմավարական և տնտեսական վնաս հասցնել միջազգային նավագնացությանը և առևտրին՝ խորացնելով գլոբալ անորոշությունը։ Իրանի դիրքորոշումը հետևողականորեն հիմնվում է այն սկզբունքի վրա, որ Պարսից ծոցի անվտանգությունը պետք է ապահովվի տարածաշրջանային պետությունների մասնակցությամբ և առանց արտատարածաշրջանային ռազմական գերիշխման։

Իրանական դիտակետից այս իրավիճակը ազդում է նաև հարակից երկրների վրա։ Տարածաշրջանի փոքր և միջին պետությունները, որոնք կախված են էներգետիկ ներմուծումներից և արտաքին շուկաներից, զգում են լարվածության հետևանքները իրենց քաղաքական ու տնտեսական կայունության վրա։ Այդ հանգամանքը Իրանի քաղաքական խոսույթում օգտագործվում է որպես հիմնավորում այն թեզի համար, որ տարածաշրջանային կայունությունը չի կարող կառուցվել միայն մեկ երկրի մեկուսացման կամ շարունակական ճնշման վրա։

Ընդհանուր առմամբ, Իրանի համար ներկա փուլը բնութագրվում է որպես ժամանակավոր հավասարակշռություն, ստեղծված փոխադարձ զսպման շնորհիվ։ Լարվածության պահպանման սցենարը մնում է առավել հավանական, քանի որ կողմերից ոչ մեկը պատրաստ չէ ռազմավարական զիջումներ կատարելուն։ Սահմանափակ միջադեպերի հավանականությունը չի բացառվում, մինչդեռ արագ դեէսկալացիայի հնարավորությունը գնահատվում է ցածր՝ պայմանավորված Վաշինգտոնում քաղաքական կամքի բացակայությամբ։

Այս իրավիճակը Իրանի համար վերահաստատում է այն մոտեցումը, որ անվտանգության ապահովումը պետք է հիմնված լինի սեփական հնարավորությունների, երկարաժամկետ հաշվարկի և ռազմավարական համբերության վրա։ Դիվանագիտական շփումները կարող են նվազեցնել լարվածության ինտենսիվությունը, սակայն չեն կարող փոխարինել ուժերի հավասարակշռությունը՝ որպես տարածաշրջանային կայունության հիմնական հիմք։ Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում խաղաղությունը հաճախ ապահովվում է ոչ հռչակագրերով, այլ հաշվարկված զսպման միջոցով։

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հայաստանում ներքաղաքական վերջին զարգաց

Հայաստանում ներքաղաքական վերջին զարգացումները, մասնավորապես՝ Հայ Առաքելական եկ

04 Փետրվար 2026
Սփիւռքը պէտք է վերածուի ազգային նախաձե

Այս ամբողջ ընթացքը կասեցնելու առիթը յառաջիկայ Յունիսին Հայաստանի մէջ տեղի ունե

04 Փետրվար 2026
Հալէպի մեջ տեղի ունեցաւ Հայ Յեղափոխակա

Տօնակատարութեան գեղարուեստական յայտագիրը սկսաւ Համազգայինի «Զուարթնոց» երգչախո

04 Փետրվար 2026
Սահմանադրութիւնը Կարելի Չէ Շրջանցել

Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ իշխանութիւններու եւ Հայ եկեղեցւոյ միջեւ արուեստակ

04 Փետրվար 2026
Քաղաքացիական Իրաւանց Ոտնակոխումի Բողոք

Օզի հայատեաց այս յայտարարութիւններուն դէմ բողոքի ալիքը շարունակուեցաւ աճիլ եւ

03 Փետրվար 2026
Լիլիթ Գալստյանը հանդիպել է ԱՄՆ Կոնգրես

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը հանդ

03 Փետրվար 2026
Ժողովրդագրական իրավիճակի մտահոգիչ միտո

ՀՀ պաշտոնական վիճակագրության հրապարակած վերջին տվյալների համաձայն՝ 2025 թվական

03 Փետրվար 2026
Երբ Հայրենիքը կործանվում է, համայն հայ

Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում տարբեր վարձկան գրողներ տասնյակ հոդվածներ են

03 Փետրվար 2026
Ակնարկ. Ուրուագիծեր Դէպի Նոր Շրջափուլ

Միացեալ Նահանգներ-Իրան լարուածութեան համապատկերին վրայ փոխսպառնալիքներն ու հռե

03 Փետրվար 2026
Կազմակերպված վրեժխնդրության առաջին կառ

Բացի նպատակից՝ «Հանձնախմբի» և «Նեմեսիսի» միջև կարելի է նշել ևս մեկ-երկու ընդհա

03 Փետրվար 2026
Համաժողովրդական բանակ եւ ազգային ինքնա

Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է փոքր ազգերի համար, որոնց գոյության պայքարը մշտ

03 Փետրվար 2026
Դաշնակցութի՛ւն ինչպէ՞ս բնութագրել քեզ

Լրատւութեան մը ընթացքին անցորդներուն ուղղուած հարցումը յամեցաւ մտքիս մէջ։ Մէ՞կ

03 Փետրվար 2026
1948 թվականի Ցեղասպանության հանցագործո

Իրավական սահմանման թերությունները. պաշտպանվող խմբերի սահմանափակությունը Կոն

03 Փետրվար 2026
«Արտոյի երկիրը» ֆիլմը Գեղարվեստական ազ

2026 թվականի հունվարի 7-ից Ֆրանսիայի կինոթատրոններում ցուցադրվում է ռեժիսոր Թա

03 Փետրվար 2026
Ով մոռանա….

1970-ին թուրքական իշխանությունները Հայոց ցեղասպանությունը հերքելուց անցան հերթ

03 Փետրվար 2026
Հայերի ազգային առաջին բողոքի ձայնը Կան

Տարաբնույթ աղբյուրների համաձայն, Կանադայում հայկական գաղութի ձևավորումը սկսվել

03 Փետրվար 2026
Կառավարվող լարվածություն՝ Իրան-ԱՄՆ հար

Միաժամանակ, իրանական վերլուծություններում ընդգծվում է, որ ԱՄՆ-ը, հաշվի առնելով

02 Փետրվար 2026
Փլուզուող աշխարհակարգը եւ մեր դիմադրող

Քարնիի ախտաճանաչումը յստակ է. մենք չենք գտնուիր պարզ անցումային շրջանի մը մէջ,

02 Փետրվար 2026
ԱՄՆ հիմնական նպատակը Իրանում իշխանափո

«Երկրի հարցը» հաղորդման հյուրն է իրանագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու Սա

02 Փետրվար 2026
Սփյուռքն առաջ է մղում ազգային նշանակու

Հայ դատը շարունակում է աջակցել ԱՄՆ-ի իշխանությունների կողմից այնպիսի բանաձեւեր

02 Փետրվար 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company