ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Կառավարվող լարվածություն՝ Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններում․փոխադարձ զսպման և էներգետիկ ռիսկերի դինամիկան

02 Փետրվար 2026 Արամ Շահնազարյան

Իրան–ԱՄՆ հարաբերություններում վերջին օրերի զարգացումները, չնայած դիվանագիտական շփումների ակտիվացմանը և հռետորաբանության մեղմացմանը, ռազմավարական շրջադարձի մասին չեն վկայում։ Դրանք շարունակվում են ուժի և ճնշման երկարամյա համակարգի շրջանակում՝ ուղղված տարածաշրջանային դերակատարների նկատմամբ արտաքին վերահսկողության պահպանմանը։ Ներկա փուլը կարելի է բնութագրել որպես կառավարվող լարվածություն, որտեղ փոխադարձ զսպումը ծառայում է ոչ թե հակասությունները լուծելուն, այլ դրանց վերահսկելիությունը պահպանելուն։

Իրանական վերլուծական շրջանակների գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ի զորքերի տեղաշարժն ու ռազմական ներկայության ցուցադրումը նորություն չեն և չեն փոխում ուժերի ընդհանուր հարաբերակցությունը։ Նախորդ տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ նման քայլերը հիմնականում քաղաքական և հոգեբանական նշանակություն ունեն՝ ուղղված դաշնակիցներին վստահեցնելուն և հակառակ կողմի հաշվարկների վրա ազդելուն։ Իրանի անվտանգության համակարգը այս զարգացումները դիտարկում է որպես կանխատեսելի և հաշվարկելի, և դրանք արդեն ներառված են երկրի ազգային պաշտպանության պլանավորման ծրագրերում։

Դիվանագիտական շփումների ակտիվացումը Իրանի կողմից չի դիտարկվում որպես հարաբերությունների կարգավորման սկիզբ։ Առանց ԱՄՆ-ի քաղաքական մոտեցումների վերանայման՝ հատկապես պատժամիջոցների, անվտանգության երաշխիքների և տարածաշրջանային դերակատարության հարցերում, ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնություն դիտարկվում է որպես ժամանակավոր և սահմանափակ ազդեցություն ունեցող գործիք։ Այս պատճառով ներկա դեէսկալացիան Իրանի համար ունի միայն տակտիկական նշանակություն՝ նվազեցնելով անմիջական բախման ռիսկը, բայց չլուծելով հիմնական հակասությունները։

Ռազմաքաղաքական հարթությունում Իրանի դիրքորոշումը շարունակում է հիմնվել զսպման տրամաբանության վրա։ Բարձր ռազմական պատրաստվածությունը և հակահարվածի վստահելի հնարավորությունները դիտարկվում են որպես անվտանգության ապահովման անհրաժեշտ պայման։ Այս մոտեցումը նպաստում է արտաքին ուժի կիրառման հավանականության նվազեցմանը՝ ցույց տալով, որ ցանկացած սրացում կունենա լայն տարածաշրջանային հետևանքներ։ Իրանի համար սա ոչ էսկալացիա է, ոչ արագ գործողությունների հրահանգ, այլ միջոց՝ պահպանելու տարածաշրջանային ռազմավարական հավասարակշռությունը։

Միաժամանակ, իրանական վերլուծություններում ընդգծվում է, որ ԱՄՆ-ը, հաշվի առնելով հնարավոր ռազմական բախման հետևանքները, խուսափում է լայնամասշտաբ պատերազմի սցենարից։ Բաց հակամարտությունը տարածաշրջանում կարող է խաթարել գլոբալ էներգետիկ շուկաները, ձևավորել նոր անկայունության օջախներ և ծանր հետևանքներ ունենալ ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև միջազգային անվտանգության համար։ Այս իրավիճակը սահմանափակում է Վաշինգտոնի գործողությունների շրջանակը՝ կենտրոնացնելով այն ճնշման ոչ ուղղակի մեխանիզմների վրա։

Պարսից ծոցը և Հորմուզի նեղուցը այս համատեքստում շարունակում են մնալ ռազմավարական առանցքային գոտիներ։ Իրանական դիտակետից այս տարածքների շուրջ լարվածության պահպանումը մեծապես պայմանավորված է արտատարածաշրջանային ռազմական ներկայությամբ, որը խախտում է տարածաշրջանային անվտանգության բնական հավասարակշռությունը։ Չնայած անմիջական միջադեպեր ներկայում չեն արձանագրվում, նույնիսկ լարվածության սահմանափակ մակարդակը բավարար է էներգետիկ շուկաների զգայուն արձագանքի համար՝ արտահայտվելով գների տատանումներով և փոխադրման ծախսերի աճով։

Էներգետիկ շուկաների արձագանքը Իրանում դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ երկրի գործողությունների հետևանք, այլև որպես հետևանք տարածաշրջանի ընդհանուր ռազմականացված միջավայրի։ Նավթի և գազի գների տատանումները, ապահովագրական հավելավճարների բարձրացումը և մատակարարման շղթաների վերաուղղման ռիսկերը պայմանավորված են անորոշությամբ, որը սնվում է քաղաքական հայտարարություններով և ուժի ցուցադրմամբ։ Դիվանագիտական դեէսկալացիան նվազեցնում է կտրուկ ցնցումների հավանականությունը, սակայն չի վերացնում կառուցվածքային ռիսկերը։

Ծովային անվտանգության վերաբերյալ շրջանառվող սցենարները, այդ թվում՝ հնարավոր շրջափակումները, Իրանի գնահատականներում դիտարկվում են որպես ճնշման քաղաքականության գործիք։ Նման սցենարների իրագործումը, անկախ դրանց նպատակներից, կարող է լուրջ ռազմավարական և տնտեսական վնաս հասցնել միջազգային նավագնացությանը և առևտրին՝ խորացնելով գլոբալ անորոշությունը։ Իրանի դիրքորոշումը հետևողականորեն հիմնվում է այն սկզբունքի վրա, որ Պարսից ծոցի անվտանգությունը պետք է ապահովվի տարածաշրջանային պետությունների մասնակցությամբ և առանց արտատարածաշրջանային ռազմական գերիշխման։

Իրանական դիտակետից այս իրավիճակը ազդում է նաև հարակից երկրների վրա։ Տարածաշրջանի փոքր և միջին պետությունները, որոնք կախված են էներգետիկ ներմուծումներից և արտաքին շուկաներից, զգում են լարվածության հետևանքները իրենց քաղաքական ու տնտեսական կայունության վրա։ Այդ հանգամանքը Իրանի քաղաքական խոսույթում օգտագործվում է որպես հիմնավորում այն թեզի համար, որ տարածաշրջանային կայունությունը չի կարող կառուցվել միայն մեկ երկրի մեկուսացման կամ շարունակական ճնշման վրա։

Ընդհանուր առմամբ, Իրանի համար ներկա փուլը բնութագրվում է որպես ժամանակավոր հավասարակշռություն, ստեղծված փոխադարձ զսպման շնորհիվ։ Լարվածության պահպանման սցենարը մնում է առավել հավանական, քանի որ կողմերից ոչ մեկը պատրաստ չէ ռազմավարական զիջումներ կատարելուն։ Սահմանափակ միջադեպերի հավանականությունը չի բացառվում, մինչդեռ արագ դեէսկալացիայի հնարավորությունը գնահատվում է ցածր՝ պայմանավորված Վաշինգտոնում քաղաքական կամքի բացակայությամբ։

Այս իրավիճակը Իրանի համար վերահաստատում է այն մոտեցումը, որ անվտանգության ապահովումը պետք է հիմնված լինի սեփական հնարավորությունների, երկարաժամկետ հաշվարկի և ռազմավարական համբերության վրա։ Դիվանագիտական շփումները կարող են նվազեցնել լարվածության ինտենսիվությունը, սակայն չեն կարող փոխարինել ուժերի հավասարակշռությունը՝ որպես տարածաշրջանային կայունության հիմնական հիմք։ Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում խաղաղությունը հաճախ ապահովվում է ոչ հռչակագրերով, այլ հաշվարկված զսպման միջոցով։

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Փաշինյանը հակահայկական հայտարարություն

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2026 թ. սեպտեմբերի 17-ին Երևանում ելույթ ունեցավ «Համ

22 Սեպտեմբեր 2026
Խմբագրական. Դերերու բաշխում, ոչ թէ հակ

23 Օգոստոս 1990-ին, Հայաստանի համաժողովրդային շարժումին յաջորդեց Անկախութեան հ

22 Սեպտեմբեր 2026
Տեղի ունեցավ «Հայաստան» խմբակցության մ

Այսօր՝ սեպտեմբերի 22-ին ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի ներկայացուցիչ, ԱԺ «Հայա

22 Սեպտեմբեր 2026
Հ․Հ․ Անկախութեան Խաւարային Ստուերը՝ 44

«Դուք չէք կրնար նկարագիր եւ քաջութիւն կերտել՝ մարդոցմէ խլելով իրենց նախաձեռնու

22 Սեպտեմբեր 2026
Խմբագրական.- Հայաստանը՝ 35 Տարեկան

1991ի Սեպտեմբեր 21ին, երբ Հայաստան անկախութիւն հռչակեց Խորհրդային Միութենէն, ի

21 Սեպտեմբեր 2026
Խմբագրական. Սեպտեմբերի 21. Պետականութի

Այսօր 2026 թ. Սեպտեմբերի 21-ը Հայաստանի Հանրապետութեան վերանկախութեան 35-ամեակ

21 Սեպտեմբեր 2026
Խմբագրական. Անկախութիւն՝ բայց ի՞նչ տես

Հայաստանի անկախութեան 35-ամեակը բնականաբար առիթ է տօնելու, բայց միեւնոյն ժաման

21 Սեպտեմբեր 2026
ՀՅԴ Հայ Դատի Եվրոպայի գրասենյակը՝ Հայ

ՀՅԴ Հայ Դատի Եվրոպայի գրասենյակը ջերմագին մաղթանքներ է հղում և սրտանց շնորհավո

21 Սեպտեմբեր 2026
ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի հայտարա

Սիրելի՛ հայրենակիցներ, 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին հայ ժողովուրդը վերահաս

21 Սեպտեմբեր 2026
Կեղծ խաղաղության կարգախոսների ներքո շա

Սեպտեմբերի 21-ի կապակցությամբ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ուղերձը.

21 Սեպտեմբեր 2026
Անկախութեան 35 տարիները՝ հաշուեկշիռ եւ

­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան վե­րան­կա­խաց­ման 35-ա­մեա­կը ա­ռիթ է վե­րար

21 Սեպտեմբեր 2026
Վերակառուցումէն Հռչակագիր, Ապա Անկախու

Հայաստանի վերանկախացման թուականի` 21 սեպտեմբեր 1991-ի 35-ամեակն է այս տարի:

21 Սեպտեմբեր 2026
Խմբագրական. Գերիշխանութեան Պահպանման Հ

Հայաստանի Հանրապետութեան վերանկախացման տօնի նշումին արդիական հնչեղութիւն ապահո

21 Սեպտեմբեր 2026
Յայտարարութիւն ՀՅԴ Արեւմտեան Եւրոպայի

Դաշնակցութեան դէմ բանաւոր յարձակումը, որ դարձեալ բռնկած է ՔՊ-ի կողմէ այս օրերո

21 Սեպտեմբեր 2026
Մուսա Լերան Հերոսամարտի 111-Ամեակի Եւ

Անցնող շաբաթավերջին, կազմակերպութեամբ ՀՅԴ «Կարմիր լեռ» կոմիտէի դաստիարակչական-

21 Սեպտեմբեր 2026
Մուսա Լերան Անմար Կրակը` Անցեալէն Դէպի

Սեպտեմբերեան այս օրերուն մեր նախահայրերուն յիշատակն է, որ կը լեցնէ մեր հոգիներ

20 Սեպտեմբեր 2026
Յայտարարութիւն Հ.Յ.Դ. Իրանի Հիւսիսային

Վերջին օրերին Հայաստանի Ազգային ժողովի ամբիոնից հնչեց յայտարարութիւն՝ դաշնակցա

20 Սեպտեմբեր 2026
Պարտավոր ենք հիշել․ ՀՅԴ Արցախի երիտասա

2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը և 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Արցախի դեմ սանձ

20 Սեպտեմբեր 2026
Քաղաքացիություն ստանալը դժվարացնում են

Ըստ ՀՅԴ Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի ղեկավարի` սփյուռքը չի կարող խա

20 Սեպտեմբեր 2026
Սեպտեմբերյան պատերազմները․․․

Երբեք չեմ հասկացել, թե ինչու՞ է 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի սանձազ

19 Սեպտեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company