ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Կառավարվող լարվածություն՝ Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններում․փոխադարձ զսպման և էներգետիկ ռիսկերի դինամիկան

02 Փետրվար 2026 Արամ Շահնազարյան

Իրան–ԱՄՆ հարաբերություններում վերջին օրերի զարգացումները, չնայած դիվանագիտական շփումների ակտիվացմանը և հռետորաբանության մեղմացմանը, ռազմավարական շրջադարձի մասին չեն վկայում։ Դրանք շարունակվում են ուժի և ճնշման երկարամյա համակարգի շրջանակում՝ ուղղված տարածաշրջանային դերակատարների նկատմամբ արտաքին վերահսկողության պահպանմանը։ Ներկա փուլը կարելի է բնութագրել որպես կառավարվող լարվածություն, որտեղ փոխադարձ զսպումը ծառայում է ոչ թե հակասությունները լուծելուն, այլ դրանց վերահսկելիությունը պահպանելուն։

Իրանական վերլուծական շրջանակների գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ի զորքերի տեղաշարժն ու ռազմական ներկայության ցուցադրումը նորություն չեն և չեն փոխում ուժերի ընդհանուր հարաբերակցությունը։ Նախորդ տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ նման քայլերը հիմնականում քաղաքական և հոգեբանական նշանակություն ունեն՝ ուղղված դաշնակիցներին վստահեցնելուն և հակառակ կողմի հաշվարկների վրա ազդելուն։ Իրանի անվտանգության համակարգը այս զարգացումները դիտարկում է որպես կանխատեսելի և հաշվարկելի, և դրանք արդեն ներառված են երկրի ազգային պաշտպանության պլանավորման ծրագրերում։

Դիվանագիտական շփումների ակտիվացումը Իրանի կողմից չի դիտարկվում որպես հարաբերությունների կարգավորման սկիզբ։ Առանց ԱՄՆ-ի քաղաքական մոտեցումների վերանայման՝ հատկապես պատժամիջոցների, անվտանգության երաշխիքների և տարածաշրջանային դերակատարության հարցերում, ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնություն դիտարկվում է որպես ժամանակավոր և սահմանափակ ազդեցություն ունեցող գործիք։ Այս պատճառով ներկա դեէսկալացիան Իրանի համար ունի միայն տակտիկական նշանակություն՝ նվազեցնելով անմիջական բախման ռիսկը, բայց չլուծելով հիմնական հակասությունները։

Ռազմաքաղաքական հարթությունում Իրանի դիրքորոշումը շարունակում է հիմնվել զսպման տրամաբանության վրա։ Բարձր ռազմական պատրաստվածությունը և հակահարվածի վստահելի հնարավորությունները դիտարկվում են որպես անվտանգության ապահովման անհրաժեշտ պայման։ Այս մոտեցումը նպաստում է արտաքին ուժի կիրառման հավանականության նվազեցմանը՝ ցույց տալով, որ ցանկացած սրացում կունենա լայն տարածաշրջանային հետևանքներ։ Իրանի համար սա ոչ էսկալացիա է, ոչ արագ գործողությունների հրահանգ, այլ միջոց՝ պահպանելու տարածաշրջանային ռազմավարական հավասարակշռությունը։

Միաժամանակ, իրանական վերլուծություններում ընդգծվում է, որ ԱՄՆ-ը, հաշվի առնելով հնարավոր ռազմական բախման հետևանքները, խուսափում է լայնամասշտաբ պատերազմի սցենարից։ Բաց հակամարտությունը տարածաշրջանում կարող է խաթարել գլոբալ էներգետիկ շուկաները, ձևավորել նոր անկայունության օջախներ և ծանր հետևանքներ ունենալ ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև միջազգային անվտանգության համար։ Այս իրավիճակը սահմանափակում է Վաշինգտոնի գործողությունների շրջանակը՝ կենտրոնացնելով այն ճնշման ոչ ուղղակի մեխանիզմների վրա։

Պարսից ծոցը և Հորմուզի նեղուցը այս համատեքստում շարունակում են մնալ ռազմավարական առանցքային գոտիներ։ Իրանական դիտակետից այս տարածքների շուրջ լարվածության պահպանումը մեծապես պայմանավորված է արտատարածաշրջանային ռազմական ներկայությամբ, որը խախտում է տարածաշրջանային անվտանգության բնական հավասարակշռությունը։ Չնայած անմիջական միջադեպեր ներկայում չեն արձանագրվում, նույնիսկ լարվածության սահմանափակ մակարդակը բավարար է էներգետիկ շուկաների զգայուն արձագանքի համար՝ արտահայտվելով գների տատանումներով և փոխադրման ծախսերի աճով։

Էներգետիկ շուկաների արձագանքը Իրանում դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ երկրի գործողությունների հետևանք, այլև որպես հետևանք տարածաշրջանի ընդհանուր ռազմականացված միջավայրի։ Նավթի և գազի գների տատանումները, ապահովագրական հավելավճարների բարձրացումը և մատակարարման շղթաների վերաուղղման ռիսկերը պայմանավորված են անորոշությամբ, որը սնվում է քաղաքական հայտարարություններով և ուժի ցուցադրմամբ։ Դիվանագիտական դեէսկալացիան նվազեցնում է կտրուկ ցնցումների հավանականությունը, սակայն չի վերացնում կառուցվածքային ռիսկերը։

Ծովային անվտանգության վերաբերյալ շրջանառվող սցենարները, այդ թվում՝ հնարավոր շրջափակումները, Իրանի գնահատականներում դիտարկվում են որպես ճնշման քաղաքականության գործիք։ Նման սցենարների իրագործումը, անկախ դրանց նպատակներից, կարող է լուրջ ռազմավարական և տնտեսական վնաս հասցնել միջազգային նավագնացությանը և առևտրին՝ խորացնելով գլոբալ անորոշությունը։ Իրանի դիրքորոշումը հետևողականորեն հիմնվում է այն սկզբունքի վրա, որ Պարսից ծոցի անվտանգությունը պետք է ապահովվի տարածաշրջանային պետությունների մասնակցությամբ և առանց արտատարածաշրջանային ռազմական գերիշխման։

Իրանական դիտակետից այս իրավիճակը ազդում է նաև հարակից երկրների վրա։ Տարածաշրջանի փոքր և միջին պետությունները, որոնք կախված են էներգետիկ ներմուծումներից և արտաքին շուկաներից, զգում են լարվածության հետևանքները իրենց քաղաքական ու տնտեսական կայունության վրա։ Այդ հանգամանքը Իրանի քաղաքական խոսույթում օգտագործվում է որպես հիմնավորում այն թեզի համար, որ տարածաշրջանային կայունությունը չի կարող կառուցվել միայն մեկ երկրի մեկուսացման կամ շարունակական ճնշման վրա։

Ընդհանուր առմամբ, Իրանի համար ներկա փուլը բնութագրվում է որպես ժամանակավոր հավասարակշռություն, ստեղծված փոխադարձ զսպման շնորհիվ։ Լարվածության պահպանման սցենարը մնում է առավել հավանական, քանի որ կողմերից ոչ մեկը պատրաստ չէ ռազմավարական զիջումներ կատարելուն։ Սահմանափակ միջադեպերի հավանականությունը չի բացառվում, մինչդեռ արագ դեէսկալացիայի հնարավորությունը գնահատվում է ցածր՝ պայմանավորված Վաշինգտոնում քաղաքական կամքի բացակայությամբ։

Այս իրավիճակը Իրանի համար վերահաստատում է այն մոտեցումը, որ անվտանգության ապահովումը պետք է հիմնված լինի սեփական հնարավորությունների, երկարաժամկետ հաշվարկի և ռազմավարական համբերության վրա։ Դիվանագիտական շփումները կարող են նվազեցնել լարվածության ինտենսիվությունը, սակայն չեն կարող փոխարինել ուժերի հավասարակշռությունը՝ որպես տարածաշրջանային կայունության հիմնական հիմք։ Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում խաղաղությունը հաճախ ապահովվում է ոչ հռչակագրերով, այլ հաշվարկված զսպման միջոցով։

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հարաւային Ամերիկայի ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմ

Նոյեմբեր 9 - Ազգային յիշողութեան վրայի վէրքը եւ Հայաստանին ապագային հանդէպ յան

09 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Վճարամիջոց-Մանրադրամի Պատրուակ

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը ա

09 Նոյեմբեր 2026
ՀՄԸՄ-ի Միջդիւանական 12-րդ Խորհրդաժողով

Ուրբաթ, 6 նոյեմբերի երեկոյեան ժամը 6:00-ին, Երեւանի «Քոնկրես» հիւրանոցին մէջ ի

07 Նոյեմբեր 2026
Հայ դատի կենտրոնական խորհրդի հայտարարո

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անդամներին և ՄԱԿ-ի

06 Նոյեմբեր 2026
Համազգային Համախմբում

Չորեքշաբթի, 4 նոյեմբերի վաղ առաւօտուն Հայաստանի Ազգային անվտանգութեան ծառայութ

06 Նոյեմբեր 2026
Արտահերթ ընտրությունների գնալու միակ տ

Երեկ տեղի ունեցած հավաքում քննարկվել է ընդհանուր ստեղծված իրավիճակը, բռնաճնշու

05 Նոյեմբեր 2026
ՀՄԸՄի Միջդիւանական 12րդ Խորհրդաժողովը

ՀՄԸՄի Կեդրոնական վարչութեան կազմակերպութեամբ, Նոյեմբեր 5ի առաւօտեան, Երեւանի «

05 Նոյեմբեր 2026
Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախմբի աջակցութ

2026 թ. Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններում ամերիկահայ ընտրողները նկատելի ազդ

05 Նոյեմբեր 2026
Ընդդիմադիր ուժերը հայտարարում են համազ

Մենք՝ ներքոստորագրյալ հայաստանյան քաղաքական ուժերս, գիտակցելով հայ ժողովրդի և

05 Նոյեմբեր 2026
Հ.Յ.Դ. Երիտասարդականը IUSY-ի միջազգայ

26-էն 31 Հոկտեմբեր 2026-ին, Ընկերվար Երիտասարդներու Միջազգային Միութեան (IUSY)

04 Նոյեմբեր 2026
Սա կարող է հնարավորություն ընձեռել ընդ

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության ղեկավար Գագիկ Ծառուկյանի գործով դատական նիստ

04 Նոյեմբեր 2026
Արարատն ու կեղծ երկընտրանքը. պետականու

Կան ազգային խորհրդանիշներ, որոնց խորհուրդն ու նշանակությունը վեր են ժամանակի ո

04 Նոյեմբեր 2026
Տոն սրբոց թարգմանչաց

Նույնիսկ մարտնչող անաստվածության տարիներին ոչ մեկը չէր կարող կտրել այն բազմաթի

04 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի իշխող վարչակարգի «խաղաղությա

Հոկտեմբերի 13-ը Կարսի ապօրինի պայմանագրի կնքման օրն է: Այդ պայմանագիրը հայ ժող

04 Նոյեմբեր 2026
Ընկերվարութիւնը համայնավարութիւն չէ

Մելիտինեցու սոյն վերտառութեամբ հրապարակագրութեան միջոցով կարելի է որոշակի պատկ

04 Նոյեմբեր 2026
Գիտելիք և կարողունակություն

Կարողունակությունը՝ որպես իրական կյանքում դրսևորվող գիտելիք Վերջին շրջանում

04 Նոյեմբեր 2026
Բացարձակ վերահսկողություն, թե՞ սոցիալա

Ադրբեջանում 2026 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին հանրակրթական դպրոցներու

04 Նոյեմբեր 2026
«Մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքի

Տասնամյակներ շարունակ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունները բնութագրվել են

04 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ-ում չեն գործում Սահմանադրությունն ո

Ժողովրդավարությունը Հայաստանում ոչ թե հետընթաց է ապրում, այլ մահացել է. նոյեմբ

03 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թուրքացումը. խորհրդարանական

Հոկտեմբերի 29-ին Հայաստանի Ազգային ժողովում տեղի ունեցած խայտառակ տեսարանները,

03 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company