ԷԴԻԿ ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

Hraparak.am-ի տեղեկացմամբ` ԵՊՀ 100-ամյակի միջոցառումների կազմակերպման կառավարական հանձնաժողով ստեղծելու մասին ռեկտոր Արամ Սիմոնյանի դիմումը ԿԳ նախարար Արայիկ Հարությունյանը մերժել է։ Նա իր մերժումը հիմնավորել է մի անհեթեթ պատճառաբանությամբ, թե պարզապես չի ցանկանում աշխատել ռեկտոր Արամ Սիմոնյանի հետ: Սա, անշուշտ, սերունդների համար հիշատակության արժանի փաստ է, քանի որ Երևանի (Հայաստանի) համալսարանի հիմնադրումից մինչ օրս դեռևս ոչ մի ղեկավար, ոչ մի նախարար ու ոչ մի չինովնիկ, մտքով իսկ չի անցկացրել, որ մայր բուհի հետ կապված որևէ իրադարձություն, առավել ևս հոբելյանական, կարելի է արհամարհել: Արայիկ Հարությունյանը կարող է ինչ-ինչ պատճառներով «չհամակրել» Արամ Սիմոնյանին, բայց որպես ԿԳ նախարար, որպես ոլորտի այսպես ասած «պատասխանատու», նա ոչ մի բարոյական իրավունք չունի որոշելու` նշել, թե՞ չնշել Համալսարանի 100-ամյակը:

Երևանի պետական համալսարանը մեր ազգային արժեքներից մեկն է, թերևս ամենալուսավոր կետը մեր պատմության մեջ, որ շարունակել է հեռավոր համալսարանների` Գլաձորի, Տաթևի և մյուսների հանգած հետագիծը: Մի՞թե լրացուցիչ բացատրություններ են հարկավոր «մինիստր» Հարությունյանին` որպեսզի նա հասկանա, թե ինչ դերակատարություն է ունեցել Հայաստանի համալսարանի հիմնադրումը Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման արշալույսին:

Ում համար է գաղտնիք, որ յուրաքանչյուր պետության կրթական և մշակութային կարևոր ձեռնարկումներից մեկը միշտ էլ եղել է համալսարանի հիմնադրումը: Այս առումով բացառություն չէր նաև Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը: Իսկ Արայիկ Հարությունյանը, որպես կառավարության անդամ, տեղյա՞կ է, որ Հայաստանի Հանրապետության նախարարների խորհուրդը 1919 թ. մայիսի 16-ին որոշում է կայացրել Երևանում համալսարան հիմնելու վերաբերյալ, որ 1920 թ-ի հունվարի 31-ին Ալեքսանդրապոլի (այժմ` Գյումրի) առևտրային դպրոցի շենքում մեծ շուքով կատարվել է Հայաստանի համալսարանի բացման հանդիսավոր արարողությունը, որին մասնակցել են ինչպես հանրապետության ղեկավարները, այնպես էլ բազմաթիվ հյուրեր արտասահմանից:

Հարությունյանը լսե՞լ է նշանավոր հայագետ Ստեփան Մալխասյանցի անունը, որի դասախոսությամբ էլ 1920 թ-ի փետրվարի մեկին մեկնարկել է դասընթացը: Նա գիտի՞, որ առաջին ռեկտոր Յուրի Ղամբարյանի ջանքերով ընդամենը մեկ ֆակուլտետ (պատմալեզվաբանական), 262 ուսանող և 32 դասախոս ունեցող համալսարանում դասավանդել են արտասահմանյան բուհեր ավարտած, մանկավարժական ու գիտական աշխատանքի փորձ ունեցող այնպիսի անվանի մասնագետներ, ինչպիսիք էին` Հակոբ Մանանդյանը, Մանուկ Աբեղյանը, Ստեփան Մալխասյանցը և ուրիշներ: Համալսարանի պատմության է՞լ որ էջը պատմեմ նախարար Արայիկ Հարությունյանին, որ նա վերջապես հասկանա, որ ինքն ընդամենը «դիպված» է կրթության ոլորտում: Խորհրդայնացած Հայաստանի առաջին լուսժողկոմ Աշոտ Հովհաննիսյանի` «Երևանի համալսարանի վերակազմության մասին» հրամանով, 1920 թ-ի դեկտեմբերի 17-ին Հայաստանի համալսարանը վերանվանվել է Երևանի ժողովրդական համալսարան: Երևանում վերաբացված կրթօջախի ռեկտոր է ընտրվել նշանակվոր հայագետ, պրոֆեսոր Հակոբ Մանանդյանը:

Յոթանասուն տարի շարունակ Երևանի պետական համալսարանը, չնայած գիտության և կրթության մեջ մարքսիզմ-լենինիզմի «դիկտատուրային», շարունակել է գիտելիք ու կրթություն տալ մեր ժողովրդի լավագույն զավակներին, որոնց անունները տարիներ անց ոսկե տառերով են գրվել գիտության ամենատարբեր ոլորտներում` աստղագիտություն, քիմիա, ֆիզիկա, մեխանիկա, երկրաբանություն… Նրանցից շատերն էին դեռ դասավանդում համալսարանում, երբ սկսվեց արցախյան շարժումն ու դրվեցին մեր նոր անկախության առաջին հիմնաքարերը: Համալսարանական ուսանողությունն էր, որ առաջինը լցվեց հրապարակներ, իսկ հետո նաև իր արյամբ հեղեց արցախյան հաղթական ազատամարտի հերոսական բազում դրվագներ: Անկախության ու հաղթանակի ոգեկոչողը դարձյալ մայր բուհն էր, որ այսօր արդեն բոլորում է 100-ամյակը: Եվ հանկարծ, հայտնվում է մի թրաշամանուկ և մերժում է այդ փառապանծ հոբելյանը արժանավայել նշելու առաջարկը:

«Նախարարն ինձ ասաց, որ նոր ռեկտոր պիտի լինի, որի հետ կաշխատեն, ինձ հետ չեն ցանկանում աշխատել, և դրա համար այդ կառավարական հանձնաժողովը չի կազմվում։ Անձամբ Արայիկ Հարությունյանն ինձ նման բան է ասել։ Ինձ ասաց, որ հորդորում է ինձ հրաժարական տալ»,- իրավիճակն այսպես է ներկայացնում ԵՊՀ գործող ռեկտոր Արամ Սիմոնյանը: Ինձ համար, որպես համալսարանականի, պարզապես վիրավորական է, որ մայր բուհի ռեկտորը այսքան խեղճացել է մի չինովնիկի առաջ, որի գլուխը նույնիսկ կթռչի ուսերից, եթե նա համարձակվի աղավաղել Հայաստանի պատմությունն ու իրեն վեր դասել այդ պատմությունից:

Կարելի էր, իհարկե, ԿԳ բնագավառում Արայիկ Հարությունյանին միանգամայն պատահական երևույթ համարել և անցնել առաջ, սակայն Երևանի կենտրոնում Հայաստանի Հանրապետության հիմնադիր Արամ Մանուկյանի հուշարձանի բացման հետ կապված տխուր հիշողությունները (այն ժամանակ մի պատահական երևույթ էլ մշակույթի նախարար էր աշխատում) թույլ չեն տալիս անհոգ վերաբերվել Համալսարանի 100-ամյակի միջոցառումների նկատմամբ այս նոր ոտնձգությանը: Արդ, հույսով սպասում ենք, որ վերջապես ձայն կհանեն նաև համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմն ու ուսանողությունը` ԿԳ նախարար Արայիկ Հարությունյանին երկնքից իջեցնելու և իր զբաղեցրած աթոռի արժեքը բացատրելու համար: