Ալիեւի թիկնապահները յարձակուեցին խաղաղ ցուցարարների վրայ Թրամփի «Խաղաղութեան Խորհուրդ»-ի գագաթնաժողովի ընթացքում Վաշինգտոնում, Քոլումբիայի Շրջանում

— Յարձակումը յիշեցնում է 2017 թուականի Շերիդան Սըրքլի դէպքը․ Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը (ANCA) կոչ է անում ԱՄՆ կառավարութեանը դատապարտել միջադէպը եւ ապահովել դաշնային ու տեղական իրաւապահ մարմինների անհապաղ քննութիւնը

ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ, Դի.Սի. – Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը (ANCA) կոչ է անում ԱՄՆ Արդարադատութեան Նախարարութեանը եւ տեղական իրաւապահ մարմիններին քրեական պատասխանատուութեան ենթարկել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի անվտանգութեան ծառայութեան այն անդամներին, որոնք տեսագրուել են խաղաղ ցուցարարների վրայ յարձակուելիս Վաշինգտոնում, Քոլումբիայի Շրջանում, նախագահ Թրամփի «Խաղաղութեան Խորհուրդ»-ի անդրանիկ գագաթնաժողովի անցկացման վայրի մօտ։ Ցուցարարները հաւաքուել էին՝ բողոքելու Ալիեւի բռնապետական կառավարման եւ քաղաքական այլախոհների դաժան ճնշումների դէմ։ Յարձակումը անմիջապէս համեմատուեց 2017 թուականի Շերիդան Սըրքլի դէպքի հետ, երբ Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը հրահանգել էր իր անվտանգութեան ծառայութեանը ֆիզիկական բռնութիւն գործադրել քրտական եւ հայկական ցուցարարների դէմ՝ Վաշինգտոնում Թուրքիայի դեսպանի նստավայրի մօտ։

Թէ՛ Ադրբեջանը, թէ՛ Հայաստանը «Խաղաղութեան Խորհուրդ»-ի հիմնադիր անդամներ են, եւ Ալիեւն ու Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը ներկայ էին հինգշաբթի կայացած անդրանիկ նիստին որպէս պետութիւնների ղեկավարներ։ Հէնց այդ գագաթնաժողովի մօտ էլ Ալիեւի անվտանգութեան ծառայութիւնը յարձակուեց ցուցարարների վրայ։

«Ալիեւի թիկնապահների կողմից Վաշինգտոնի փողոցներում ցուցարարների ծեծը Շերիդան Սըրքլ 2.0 է՝ նաւթային բռնապետի խուժանը յարձակւում է ամերիկացիների վրայ ամերիկեան հողի վրայ։ Ալիեւը էթնիկ զտում իրականացրեց Արցախում, 150,000 բնիկ հայերի զէնքի սպառնալիքով տեղահանեց իրենց հայրենիքից եւ այսօր էլ հայ գերիներին պահում է որպէս քաղաքական պատանդներ։ Այսօր նա նոյն դաժանութիւնը բերեց մեր փողոցներ։ Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը երկար տարիներ պահանջել է պատժամիջոցներ կիրառել Ադրբեջանի նկատմամբ՝ հէնց այս պատճառով․ անպատիժ մնացող բռնապետները անխուսափելիօրէն իրենց բռնութիւնը արտահանում են ուր որ գնում են», յայտարարել է ANCA-ի գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեանը։

Շերիդան Սըրքլի արձագանգները

Երբ Էրդողանի անվտանգութեան ծառայութիւնը 2017 թուականին յարձակուեց քրտական եւ հայկական ցուցարարների վրայ՝ Թուրքիայի դեսպանի նստավայրի մօտ, միջադէպը լայնօրէն դատապարտուեց եւ հանգեցրեց Ներկայացուցիչների Պալատի միաձայն՝ 397-0 քուէարկութեանը H.Res.354 բանաձեւի օգտին։ Բանաձեւը ներկայացրել էին Արտաքին Գործերի Յանձնաժողովի նախագահ Էդ Ռոյսը (Հանրապետական՝ Քալիֆորնիա) եւ յանձնաժողովի բարձրաստիճան դեմոկրատ անդամ Էլիոթ Էնգելը (Դեմոկրատ՝ Նիւ Եորք)՝ դատապարտելով բռնութիւնը եւ կոչ անելով մեղաւորներին մեղադրանք առաջադրել ու դատել ԱՄՆ օրէնսդրութեան համաձայն։ ANCA-ի գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեանը, ով ականատես էր Շերիդան Սըրքլի յարձակմանը եւ այն ուղիղ հեռարձակում էր սոցիալական ցանցերում, հետագայում վկայութիւն է տուել Ներկայացուցիչների Պալատի Արտաքին Գործերի Յանձնաժողովում՝ կոչ անելով խիստ արձագանգի։

Ի վերջոյ մեծ ժիւրին մեղադրանք առաջադրեց 19 թուրք անվտանգութեան պաշտօնեաների դէմ՝ բռնի յանցագործութիւն կատարելու դաւադրութեան մեղադրանքով։ Սակայն 2018 թուականի մարտին Արդարադատութեան Նախարարութիւնը դադարեցրեց մեղադրանքները տասնմէկ ամբաստանեալների նկատմամբ՝ Պետական Քարտուղար Ռեքս Թիլերսոնի եւ Էրդողանի Անկարայում բարձր մակարդակի հանդիպումներից ընդամէնը օրեր առաջ։

Կոնգրեսական դատապարտումներ

Կոնգրեսի անդամները արագ արձագանգեցին։ Կոնգրեսական Հայկական Խմբակի համանախագահ ներկայացուցիչ Ֆրենք Փալոնը (Դեմոկրատ՝ Նիւ Ջերսի) վերահրապարակեց ANCA-ի տեսանիւթը՝ գրելով․ «Արիւնով թաթախուած ուժեղ ղեկավարները, ինչպիսին Ալիեւն է, տեղ չունեն Վաշինգտոնում ցուցադրաբար շրջելու համար, եւ իրաւունք չունեն վարձուած խուժան ուղարկելու՝ մեր մայրաքաղաքի փողոցներում ցուցարարների վրայ յարձակուելու։ Կոչ եմ անում Նախագահին եւ Արդարադատութեան Նախարարութեանը ապահովել, որ այս բռնի յանցագործները չկարողանան փախչել եւ անմիջապէս ենթարկուեն արդարադատութեան»։

Ներկայացուցիչ Լորա Ֆրիդմանը (Դեմոկրատ՝ Քալիֆորնիա) եւս դատապարտեց յարձակումը․ «Թրամփը Ադրբեջանը դարձրեց իր այսպէս կոչուած ‘Խաղաղութեան Խորհուրդ’-ի հիմնադիր անդամ, սակայն տեսանիւթը ցոյց է տալիս ամէն ինչ՝ բացի խաղաղութիւնից։ Մենք չենք կարող թոյլ տալ, որ Ադրբեջանը անպատիժ կերպով իր յարձակումները ցուցարարների եւ խօսքի ազատութեան դէմ ներմուծի ամերիկեան հող։ Պատասխանատուները պէտք է ենթարկուեն պատասխանատուութեան»։

Անպատժելիութեան շարունակական օրինաչափութիւն

ԱՄՆ փոխնախագահ Ջէյ Դի Վենսը անցեալ շաբաթ այցելել էր Ադրբեջան, որտեղ Միացեալ Նահանգները յայտարարեցին Բաքուի հետ ռազմավարական գործընկերութեան համաձայնագիր եւ նոր ներդրումներ Ադրբեջանի էներգետիկ եւ անվտանգութեան ոլորտներում։ Վենսի այցից յետոյ օրեր անց Ադրբեջանը ցմահ ազատազրկման դատապարտեց հայ կալանաւոր Ռուբէն Վարդանեանին՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին պետական նախարարին, մինչ այդ դատապարտելով եւս 15 հայ պատանդների։ Միւնխենի Անվտանգութեան Համաժողովում Ալիեւը յայտարարել էր, որ ոչ մէկին ներում չի շնորհելու։

Տասնամեակներ շարունակ յաջորդական վարչակազմերը խրախուսել են Ադրբեջանի ավտորիտարութիւնը՝ կասեցնելով FREEDOM Support Act-ի 907-րդ յօդուածի կիրառումը, տրամադրելով ռազմական աջակցութիւն եւ էներգետիկ ներդրումներ՝ միաժամանակ հրաժարուելով Բաքուին պատասխանատուութեան ենթարկել ներքին ճնշումների սրման, Արցախում պատերազմական յանցագործութիւնների եւ Լեռնային Ղարաբաղի բնիկ հայ բնակչութեան էթնիկ զտման համար։ Այդ հաշտեցման եւ անպատժելիութեան շրջանը այժմ հասել է Վաշինգտոնի փողոցներ։

ANCA-ն կոչ է անում Կոնգրեսի անդամներին դատապարտել այսօրվա յարձակումը եւ պահանջել Արդարադատութեան Նախարարութեան անհապաղ քննութիւն ու Ալիեւի անվտանգութեան ծառայութեան անդամների քրեական հետապնդում՝ օրէնքի ամբողջ խստութեամբ։ Միաժամանակ ANCA-ն հորդորում է առաջ մղել երկու կարեւոր օրէնսդրական նախաձեռնութիւն։ 2025 թուականի «Ադրբեջանի Պատժամիջոցների Վերանայման Օրէնքը» (H.R.5369), ներկայացուած ներկայացուցիչներ Դինա Թայթուսի (Դեմոկրատ՝ Նեւադա) եւ Գաս Բիլիրաքիսի (Հանրապետական՝ Ֆլորիդա) կողմից, կը պարտաւորի վարչակազմին վերանայել «Global Magnitsky» Մարդու Իրաւունքների Պատասխանատուութեան Օրէնքի պատժամիջոցների կիրառելիութիւնը այն ադրբեջանցի պաշտօնեաների նկատմամբ, որոնք պատասխանատու են պատերազմական յանցագործութիւնների, մարդու իրաւունքների խախտումների եւ հայ ռազմագերիների ու քաղաքացիական պատանդների ապօրինի կալանքի համար։

«ARMENIA Security Partnership Act» (H.R.6840) նախաձեռնութիւնը, ներկայացուած Կոնգրեսական Հայկական Խմբակի համանախագահներ Գաս Բիլիրաքիսի (Հանրապետական՝ Ֆլորիդա) եւ Ֆրենք Փալոնի (Դեմոկրատ՝ Նիւ Ջերսի) կողմից, սահմանում է, որ նախագահը չի կարող շրջանցել 907-րդ յօդուածի սահմանափակումները եւ տրամադրել ԱՄՆ ռազմական աջակցութիւն Ադրբեջանին, եթէ Ալիեւի վարչակարգը չձեռնարկի շօշափելի քայլեր Հայաստանի հետ տեւական խաղաղութեան հասնելու ուղղութեամբ։