Պայթեց նոր պատերազմը, որի ժամանակ Արևմտյան նոր կոալիցիայի պաշտոնապես պատերազմի մեջ մտնելուն խանգարեց, թերևս, կես դար աշխարհը մեծ պատերազմներից զերծ պահած «Միջուկային զսպման» ստատուս քվոն։ Նպատակադրելով զսպել Ուկրաինական ճակատում արևմտյան դիրքերը վերականգնելու Ռուսաստանի հավակնությունը՝ Արևմուտքը ոչ միայն ամբողջական օգնություն ցուցաբերեց Ուկրաինային, այլև փորձեց ենթարկել նրան քաղաքական և տնտեսական շրջափակման և անհաղթահարելի պատժամիջոցների։ Որքան էլ որ անիրատեսական թվար 18 երկրի հետ ցամաքային ու ծովային սահմաններ ունեցող, բնական հսկայական պաշարներ և ահռելի տարածք ունեցող երկրի մեկուսացումը, Արևմուտքը հաշվարկում էր, որ ռազմադաշտում խոշոր պարտությունները, տնտեսական մեծ անկումը տևական ժամանակում կմաշեցնեն Ռուսաստանին, կնետեն ներքաղաքական նոր ցնցումների ու հեղաշրջումների գիրկը։

Ռուսաստանի նոր ղեկավարությունը, թերևս, ի սկզբանե նախապատրաստվելով աշխարհաքաղաքական այս անխուսափելի բախմանը և առավել սթափ ու խորքային կեպով գնահատելով համաշխարհային քաղաքական քարտեզի կրած ներքին փոփոխությունները, ձեռնամուխ էր եղել Արևմուտքի հինգհարյուրամյա համաշխարհային գերակայությունը համաշխարհային նոր առանցքով փոխարինելու գործին։ Ոչ առանց ԱՄՆ-Արևմուտքի ապաշնորհ քաղաքականության ընձեռած պատեհության, անվտանգության բնազդով առաջնորդվելով, Հեռավորարևելյան Ասիայում սկսեցին ձևավորվել համաշխարհային նոր քաղաքական, տնտեսական առանցք դառնալուն հավակնող Շանհայի համագործակցության երկրների և մանավանդ արտատարածաշրջանային ավելի լայն ընդգրկում ունեցող ԲՐԻԿՍ-ի երկրների դաշինքները։ Արևելքի ու Արևմուտքի բախումը, ըստ էության, վերածվեց աշխարհի միաբևեռությունը հաղթահարելու և բազմաբևեռ աշխարհակարգի հիմքերը ձևավորելու նոր մրցակցության։

Դիմակայությունը հասավ այն մակարդակին, որ Ուկրաինական իրադարձությունների խորապատկերին ընդունելի դարձան հավանական միջուկային պատերազմի մասին խոսակցությունները։ Ահա այս լարվածության գագաթնակետի պատմական պահին տեղի ունեցավ ԱՄՆ-ում նախագահի փոփոխությունը։ Գերտերության նոր առաջնորդը, թվում է՝ իրատեսորեն գնահատեց աշխարհում ձևավորվող նոր իրողությունները, տաք պատերազմի Ուկրաինական ճակատում Ռուսաստանի հաղթանակի անխուսափելիությունը, և հրաժարվեց Ուկրաինայի պատերազմը սեփական կռիվը համարելու մտասևեռումից, զատվեց եվրոպական երկրներին համակած հակառուսական տենդից ու, ըստ այդմ, 2025 թվականի դեկտեմբերին հրապարակեց ԱՄՆ անվտանգության ռազմավարության նոր հայեցակարգը։

Հաշվի առնելով թիվ մեկ մրցակից Չինաստանի հզորությունը Հեռավորարևելյան դաշինքների և նրանց գործակից միջին-մերձավոր արևելյան, աֆրիկյան, հարավամերիկյան երկրների զգալի տոկոսի քաղաքական նոր նախընտրությունները, ինչպես և Եվրոպայի քաղաքական և տնտեսական անկումը՝ ԱՄՆ-ը հակված է երեկվա հակառակորդների հետ քաղաքական ու տնտեսական գործակցության՝ դանդաղորեն համակերպվելով աշխարհի միաբևեռության ավարտի հետ միաժամանակ ձգտելով պահպանել ԱՄՆ-ի, որպես համաշխարհային հեգեմոնի կարգավիճակը։ Այստեղ կարելի է հիշել Ուկրաինական պատերազմի սկզբում Ամերիկյան քաղաքական մտքի հսկա Հենրի Քիսինջերի արտահայտած այն միտքը, որ պատմականորեն ռուսական ազդեցության գոտում գտնված Ուկրաինայի համար հակադրվելու փոխարեն ԱՄՆ-ն ավելի ճիշտ կաներ, եթե նստեր Ռուսաստանի հետ և որոշեր աշխարհի ճակատագիրը։ Յալթայի կոնֆերանսի 80-ամյակի առիթով՝ 2025 թվականին, որոշ քաղաքագետներ խոսեցին այն մասին, որ համաշխարհային երեք գերտերությունների նորացված ղեկավար եռյակը օրինաչափորեն պետք է որոշի նոր հազարամյակում աշխարհի ապագան։ Վերջերս տեղեկություններ տարածվեցին, որ այդ ապագայի ճանապարհն ուղենշողների հարցում ԱՄՆ նախագահը գործող Մեծ յոթնյակը ցանկանում է փոխարինել ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան, Հնդկաստան, Ճապոնիա նոր հնգյակով։

Կեսհազարամյա գերիշխանության դիրքերը կորցնող Եվրոպայի այսօրվա լիբերալ-գլոբալիստ առաջնորդները, այնուամենայնիվ, չեն ցանկանում հաշտվել Ուկրաինայի պատերազմում իրենց կրած պարտության հետ։ Կանգնած լինելով սեփական քաղաքական մշուշոտ ճակատագրի առջև՝ այդ առաջնորդները փորձում են Ռուսաստանի նկատմամբ ռևանշի հասնել Անդրկովկասում և Միջին Ասիայում։ 2022 թ․ Ղազախստանում բռնի ճանապարհով իշխանափոխություն իրականացնելու փորձերը ձախողվեցին և այժմ այդ տարածաշրջանում նրանք փորձում են իրենց նպատակներին հասնել փափուկ ուժի աստիճանական զարգացման ճանապարհով։

Պարագան այլ է Անդրկովկասում, որտեղ նրանց դաշնակիցն է Ադրբեջանը, սակայն եվրոպական վասալությունից խուսափելու կռիվ է տալիս Վրաստանի ազգային արժանապատիվ իշխանությունը։ Այլ է պարագան Հայաստանում, որտեղ Արևմտյան և թուրքադրբեջանական դրածո իշխանությունը փլուզում է իր պետությունը, հանուն նրա, որ թուրքադրբեջանական բութ ուժի ճնշմամբ Անդրկովկասից վերջնականորեն դուրս մղվի Ռուսաստանը, և Արևմուտքի անունից տարածաշրջանը վերահսկի հարևանների թշնամական տանդեմը։ Գործընթացներն այստեղ ավելի քան բացահայտ են։ Հայաստանի իշխանությունը գնում է պետական և ազգային ամենաարմատական զիջումների իր հովանավորներին համոզելու համար, որ հավատարիմ է մնում նրանց նպատակներին։

Ավելին, քիթը խոթելով պատմականորեն դատապարտված արկածախնդրության մեջ Հայաստանի իշխանատենչ կառավարողները ձգտում են համոզել եվրոպական առաջնորդներին, թե Հայաստանը Ուկրաինայի նման պատերազմական ճակատ է Ռուսաստանի դեմ, և ստանալ եվրոպացիների ամբողջական ու անվերապահ աջակցությունն իշխանության պահպանման համար մղվող գալիք ընտրապայքարում։ Եվրոպայի քաղաքական էլիտան, որը Հայաստանում տեղի ունեցող վերջին տարիների գործընթացների ժամանակ բացահայտեց իր իրական դեմքը, առանց քաշվելու խոստանում է միջամտել պետության ներքաղաքական փոփոխությունների գործընթացին և կոչ է անում այդ գործընթացներն իրականացնել նույնքան ապօրինի և խայտառակ օրինախախտումներով, որպիսիք տեղի ունեցան, օրինակ Մոլդովայի վերջին երկու համապետական ընտրությունների ժամանակ։

Նկատի ունենալով համաշխարհային մեծ փոփոխությունները՝ տրամաբանական է թվում, որ Հայաստանը գտնվեր մեր պետության գոյությամբ և կայունությամբ շահագրգիռ մեծ տերությունների հետ դաշինքների մեջ, կարողանար աշխարհի հետ գործակցել իր հաղորդակցական և այլ առավելությունների համադրմամբ։ Փոխարենը Հայաստանի քաղաքականապես ընկեցիկ իշխանությունը մտել է երկու հայատյաց թուրք ղեկավարների տակ ու չի ցանկանում այնտեղից դուրս գալ։ Ամեն ինչ տրամաբանական է, երբ ակտը վերահսկում են բրիտանացիները։

Իշխանությունը, որը պատմականորեն ձախողել ու վարկաբեկել է իրեն, փոխվել չի կարող, նա այլևս մեկ տեղ ունի հայտնվելու՝ պատմության աղբանոցը։ Սպասվող ծանր ու ճակատագրական գործընթացի ելքը, այնուամենայնիվ, վճռելու է ժողովուրդը՝ հրաժարվելով կամ հաստատելով գոյության իր պատմական իրավունքը։

«Դրօշակ» թիվ 12, 2025թ