– Տիկին Գալստյան, ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարեց, որ «Ղարաբաղյան հակամարտության հարցով բանակցությունների սեղանին փուլային տարբերակն է դրված», ինչին հետևեց ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի աձագանքը: Նա փաստորեն, հերքեց Լավրովի հայտարարությունը՝ նշելով, որ Հայկական կողմերը որևէ դեպքում երբևէ չեն ստանձնելու նման մոտեցում, որը ենթադրի անվտանգության խափանում, Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության համար սպառնալիքի ստեղծում: Եթե համադրենք երկու ԱԳ նախարարների հայտարարությունը՝ հայկական կողմն ասում է՝ որևէ փաստաթուղթ չկա բանակցային սեղանին, մյուս կողմն ասում է՝ փուլային տարբերակն է դրված, ո՞վ է ստում:

– Կողմերից որևէ մեկին ստի մեջ մեղադրելը կոպիտ կլինի: Ավելի լավ է փաստեր արձանագրենք: Լավրովն ավելի քան բաց էր և անկեղծ, քան սովորաբար լինում են այս մակարդակի դիվանագիտությունն ու դիվանագետը: Ուղերձը հստակ էր՝ հայ-ռուսական հարաբերություններում լուրջ խութեր կան և դրանք չէին կարող չանդրադառնալ Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման ներկա ընթացքի վրա:

Հայաստանյան կողմից՝ արտգործնախարարի մակարդակով գոնե, ըստ էության հերքում չեղավ: Նախարարի հաստատում-ակնարկից, այնուամենայնիվ եզրակացնում ենք, որ բանակցային գործընթացում ինչ-որ փաստաթուղթ կա և քննարկվում են ինչ-որ բաղադրիչներ: Ի դեպ, ԵԱՀԿ արտգործնախարարների հանդիպմանը ևս հաջորդեց արձանագրում, որ ինչ-որ սկզբունքների շուրջ քննարկում ընթանում է: Վտանգավորն այն է, որ Լավրովը բարձրաձայնեց խնդրի կարգավորման փուլային տարբերակի մասին, որը վերջին քսան տարիներին մերժվել է Հայաստանի և Արցախի իշխանությունների, նաև այդ հողն ազատագրած հայ ժողովրդի կողմից: Մի շարք իրողություններ, այնուամենայնիվ, ակնհայտ են և վտանգավոր: Վերջին մեկ տարում բանակցային հարթակում ադրբեջանական դիրքերի ամրապնդումը զգալի է:

Իսկ մեր արտաքին քաղաքականության խոսույթն ու վարքագիծը չի համապատասխանում ագրեսոր Ադրբեջանին զինադադար պարտադրած և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքն իրացրած ժողովրդի կեցվածքին: Ավելին՝ շրջանառության մեջ դրվեց Լեռնային ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքի սուբյեկտայնությունը, իսկ նրա «ներկայցուցիցիչը» լեգիտիմավորվեց մեջլիսի մանդատով և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի ընդունելությամբ:

Հանրային տագնապին արձագանքելու միտումով էր պայմանավորված Դաշնակցության հայտարարությունը. մենք ՀՀ իշխանություններից պահանջել ենք պաշտոնապես հայտարարել, որ սեղանին չկա հակամարտության փուլային կարգավորման որևէ փաստաթուղթ:

– Ինչպե՞ս եք գնահատում այն հանգամանքը, որ ԼՂ հիմնախնդրի փուլային լուծման մասին հայտարարություն է անում ՀՀ ռազմավարական դաշնակից ու ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրի՝ ՌԴ-ի արտգործնախարարը:

– Այո, բանն էլ հենց այդ է, որ Լավրովը սոսկ ռազմավարական գործընկեր չէ, այլև համանախագահ երկրի ներկայացուցիչ: Եվ նրա դիրքորոշումը չի կարող պատահականություն լինել: Ուղերձը հստակ էր՝ հայ-ռուսական հարաբերություններում լուրջ խութեր կան և դրանք չեն կարող չանդրադառնալ Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման ներկա ընթացքի վրա: ՀՀ քաղաքական իշխանություններին ուղղված նրա խոսքը, անգամ նրա տոնայնությունը, ավելի քան անթաքույց էր ՝ ներքին և արտաքին քաղաքականության մեջ ամեն բան գին ունի և այն չէր կարող ակումուլատիվ հետևանք չունենալ: Գազի գնի հետ կապված զարգացումները նույնպես այս համատեքստում են և շատ հստակ ձևակերպվեց…Տխուր են, բայց իրողություն են այս արձանագրումները…

– Արդյո՞ք Մնացականյանի հակադարձումները բավարար էին և արդյո՞ք լրացուցիչ պարզաբանումների կարիք չկա մեր ԱԳՆ կողմից, որ ավելի վստահոթյուն լինի, որ եթե փուլային տրաբերակի մասին խոսք չկա, ինչո՞ւ է Լավրովը նման բան ասում: Եթե Լավրովի հայտարարածը ճիշտ չէ, չպե՞տք է պաշտոնական Հայաստանը պարզաբանում պահանջի:

Կարծում եմ՝ Նիկոլ Փաշինյանը պետք է անդրադառնա խնդրին. գնդակն իր դաշտում է: Չի կարելի մատների արանքով նայել այս ընթացքին: Բանակցային գործընթացում սխալները, անհավասարակշռությունը, դետալային սայթաքումներն ու օրիգինալ երևալու տղայականությունը կարող են ուղիղ սպառնալիքի վերածվել Արցախի, նույնն է թե Հայաստանի պետականության ճակատագրի համար: Իսկապես, լրջանալու պահն է, շատ վտանգավոր է և խոսուն նաև ժամկետի ընտրությունը, ինչու՞ հիմա: Գոեպոլիտիկ ի՞նչ վերադասավորումների համատեքստում ենք հայտնվել: Սրանք լուրջ խնդիրներ են, որոնք դիմագրավելու համար լուրջ կադրեր և հետևողական քայլեր են ակնկալում: Պարզապես չի կարելի մերժել, զրոյացնել ինստիտուցիոնալ ժառանգականությունը:

Եթե մեր հասարակության մի մասը դեռ սպառում է պոպուլիզմն ու մանիպուլյացիաների էներգիան, ապա միջազգային հարթության վրա սա պարտության ճանապարհն է. «Հեղափոխության ու դուխի» բրենդը բավարար գործոն չէ, ներքին սպառման «աննախադեպությունն ու անսխալականության» հիվանդագին բարդույթը կարող է ճակատագրական լինել:

– Որքանո՞վ է օրակարգում Արցախյան հիմնախնդիրը, ներքին խնդիրներն արդյո՞ք դուրս չեն մղում այս հարցն օրակարգից:

– Չկա առանձին վերցրած, մեր բոլոր օրակարգերից առանձնացրած Արցախի խնդիր: Պիտի սովորենք ապրել և հասկանալ, որ Արցախը մեր հավաքական պետականության ճակատագրի որոշիչ բաժինն է: Ցավոք, քաղաքական իշխանության վարքականոնում և արժեքային մակարդակում չի գիտակցվում, որ հասարակությունը պառակտելով, ներքին թշնամիների որսով, ազգային ինստիտուտներ և հաղթանակի սիմվոլներ արժեզրկելով, անցյալի տոտալ մերժումուվ, պիտակավորելով ու հիասթափվածներ մոդելավորելով՝ թուլացնում ենք մեր հավաքական ներքին դիմադրողականությունը: Ախր սա այնքան պարզ ճշմարտություն է․․․