Եթե կա, օրինակ՝ զոդողի պահանջարկ, պետությունը պետք է գործազուրկների որոշ մասից պատրաստի զոդող, այսինքն՝ վերապատրաստման ծրագրեր ունենա, որ մարդը վերապրոֆիլավորվի ու դառնա զոդող: Ցավոք, կառավարության այս 3 տարիների զբաղվածության բոլոր ծրագրերը, ըստ էության, ձախողվել են՝ մասնավորապես 2018-2019 թվականների ընթացքում զբաղվածության պետական ծրագրերը ձախողվել են 60-70 տոկոսով:

Այսինքն՝ պետությունը պետք է աշխատողներին պատրաստեր, վերապատրաստեր ու բերեր աշխատանքի շուկա, չի կարողացել իրականացնել այս կարևոր իր գործառույթը, փաստացի ձախողել է: Հիմա կառավարության նիստի ժամանակ նրանք խոսում են, թե բա գիտեք՝ աշխատատեղեր ունենք, բայց դրանց համապատասխան աշխատողներ չենք գտնում:

Դա կառավարության խնդիրն է, եթե նրանք չեն կարողանում գտնել, դա նշանակում է, որ նրանք ձախողվել են, և այդ հարցը պարոն վարչապետը պետք է ուղղեր սոցապ նախարարին՝ ինչո՞ւ է այնպես, որ տարիներ շարունակ կան աշխատատեղեր կոնկրետ մասնագիտությունների ուղղությամբ, բայց դրանց համապատասխան մենք չենք կարողանում աշխատողներ գտնել: Սա կարևոր հանգամանք է, որն անտեսվում է կառավարության նիստերի ժամանակ:

– Հայաստանում աղքատության բարձր շեմ կա: Արդյո՞ք աշխատանքի առկայությունը ենթադրում է նաև աղքատության հաղթահարում:

– Վերջին տարիների ընթացքում տարբեր հետազոտությունները՝ նաև միջազգային ու տեղական կազմակերպությունների կողմից, ցույց են տվել, որ մենք ունենք նաև աշխատող աղքատներ: Այսինքն՝ մարդ, որ աշխատում է, բայց համարվում է աղքատ:

Աշխատողների մոտ 25 տոկոսը համարվում է աղքատ: Մարդիկ աշխատում են, սակայն չեն կարողանում հոգալ իրենց ընտանիքի անդամների նվազագույն կենսական պայմանները: Այս հանգամանքին ևս պետք է ուշադրություն դարձնել: Նույն վարչապետը, երբ որ հայտարարում է, որ 8000-10000 դրամի չափով աշխատատեղեր կան, պետք է հաշվի առնենք նաև, թե մարդիկ ինչո՞ւ չեն ընտրում այդ աշխատատեղը, տարբեր հանգամանքներից ելնելով, այսինքն՝ դա ծանր աշխատանք է, կամ այդ այդտեղ աշխատելուց մարդը չի կարող ապահովել իր և իր ընտանիքի համար կենսական պայմանները:

Գյուղում ապրող մարդուն, ով ունի հողակտոր, անասուն և այլն, և այդտեղ մի արտադրամաս է ստեղծվում, որտեղ նրան առաջարկվում է աշխատել օրական 5.000-10.000 դրամով, միգուցե գյուղացին, իր գյուղացիական աշխատանքը փոխարինելով այդ արտադրամասում աշխատելու հետ, կարող է իր սոցիալական վիճակն ավելի վատթարացնել, որովհետև իր ընտանիքը 4-ից ավել անդամներից է բաղկացած և պետք է հոգա բոլորի պահանջները: Միգուցե գյուղացիական աշխատանքներով զբաղվելով իր օգուտն ավելի շատ է:

Դրա համար մենք պետք է հասկանանք, որ եթե մարդիկ չեն գալիս այդտեղ աշխատելու, ի՞նչ այլընտրանք ունեն: Սրանք լուրջ աշխատանքային զբաղվածության կարևոր հարցեր են, որոնք տարիներ շարունակ անտեսվել են: Եվ այս ճգնաժամի պայմաններում այս խնդիրներն ավելի են սրվում, արտացոլվում ու ավելի հստակ են երևում:

Կառավարությունը հիմա փորձում է այդ խնդիրները փակել դարձյալ պոպուլիստական մոտեցումների միջոցով, որ աշխատատեղ կա՝ մարդ չկա: Այս մոտեցումով կամ այս բացատրությամբ բոլոր կառավարությունները փորձել են դուրս գալ այն հիմնական պահանջից, որ մարդիկ աշխատանք չունեն:

Ոչ միայն մարդիկ աշխատանք չունեն, այլև մարդիկ ցածր աշխատավարձեր են ստանում, և այդ հարցը նաև դրված է կառավարության վրա՝ ինչպե՞ս անել, որ բարձր աշխատավարձային քաղաքականություն վարվի:

– Փաստացի ունենք գործազրկության բարձր տոկոս և միաժամանակ մասնագետների պակաս ու դրա ֆոնին դրսից էժան աշխատուժի ներհոսք ենք կազմակերպում: Այս ներհոսքի տնտեսական վտանգները որո՞նք են:

– Շատ կարևոր է աշխատողների միգրացիայի կառավարումը, դրա համար պետք է պետությունն ուսումնասիրություն անի՝ որքանո՞վ են այդ միգրանտները, որոնք գալիս են Հայաստան, աշխատում են այս կամ այն ոլորտում ՝ նպատակահարմար թույլ տալ: Մեզ մոտ սա ևս բարձիթողի վիճակում է դրված և մեծ թվով միգրանտներ ունենք Հնդկաստանից, Ֆիլիպիններից և այլ երկրներից, որոնք գալիս են Հայաստան և նաև մեզ համար ցածր աշխատավարձով պատրաստ են աշխատել:

Դրա արդյունքում կարող են առաջանալ աշխատանքային որոշակի խնդիրներ, այսինքն՝ պետք է գնահատենք իրավիճակը, հասկանանք՝ որտեղ ունենք խնդիրներ, որտեղ ունենք բացեր և դրանց հիման վրա որոշում կայացնենք: Շատ հեշտ է այս կամ այն աշխատատեղը դրսի մասնագետով լրացնել, բայց մեր կառավարության առաջնահերթությունը պետք է լինի նման մասնագետներ տեղում պատրաստել, գտնել այն մարդկանց, ովքեր աշխատանքի կարիք ունեն: Բայց այդ խնդիրները չեն լուծվում կամ այդ ուղղությամբ որևէ քայլ չի արվում, ուղղակի գործատուն փորձում է դրսից ցածր որակի և ցածր վարձատրվող աշխատուժ ներգրավվել:

Այդ նույն աշխատուժի դեպքում էլ հարցեր կան, թե ի՞նչ պայմաններում են նրանք մնում Հայաստանում, որքա՞ն են տևում նրանց աշխատանքային ժամերը և այլն: Այսինքն՝ լուրջ խնդիրներ կան, քանի որ լուրջ ռիսկեր կան աշխատանքային շահագործման հետ կապված: Դրա համար պետությունը պետք է ոչ թե ոգևորվի դրանից կամ մատնանշի, այլ պարզի՝ արդյո՞ք նման դեպքեր չկան ու կառավարի այդ հոսքերը:

– Էժան աշխատուժի ներհոսքը կարո՞ղ է խթանել արտագաղթը:

– Իհարկե, կարող է ազդել, որովհետև, եթե մենք ունենք համապատասխան աշխատուժ ու այդ աշխատուժը չի տեղավորվում աշխատանքի, այլ աշխատանքային միգրանտներն են զբաղեցնում, այսինքն՝ այդ մարդիկ սոցիալական խնդիր են ունենում, նրանց սոցիալական վիճակը վատթարանում է, պետությունը նրանց պետք է պահի, նպաստ տա, կամ էլ այդ մարդիկ բռնում են արտագաղթի ճամփան: Դրա համար պետք է ուսումնասիրել, գնահատել, թե ո՞ր ուղղությամբ մենք պահանջարկ ունենք, որը դեռ չենք կարողանում անել: