– 2020 թվականը նոր է սկսվել, տարվա սկզբից մինչ այդ գրառումն անցել է 34 օր, որից 17-ը եղել է տոնական եւ հանգստյան օրեր: Տարին սկսել ենք գյուղատնտեսության մեջ առկա խնդիրներով, սկանդալներով` կապված անասնապահական ոլորտի հետ: Ի դեպ, գյուղատնտեսությունը շուրջ 5 տոկոս անկում է գրանցել հենց 2019 թվականին: 2019 թվականի բացվածքները պաշտոնապես հրապարակվելուց հետո մեր հանձնախումբը կանդրադառնա դրան: Թե ի՞նչ կլինի 2020 թվականին գյուղատնտեսության հետ, դեռեւս հայտնի չէ, հայեցակարգերի, ոլորտի զարգացման ռազմավարության վերաբերյալ նախանշումներ չկան: Ես առիթ ունեցել եմ նաեւ բազմաթիվ անգամներ ասելու, որ 2020 թվականի բյուջեի մասին օրենքով սահմանված 4.9 տոկոս տնտեսական աճը կանխատեսելն անտրամաբանական է, իսկ իշխանությունների կոմպետենտ-ոչ կոմպետենտ ներկայացուցիչները պնդում էին, որ դա հեղափոխական ցուցանիշ է: Ի վերջո, ըստ պաշտոնական հրապարակումների, անցած տարին փակվել է 7.8 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճով, որի մեջ իր մեծ բաժինն ուներ ավտոմեքենաների ներմուծումներն ու Ղազախստանի քաղաքացիներին վաճառելը: Իսկ այս տարի ԵԱՏՄ կարգավորումներից ելնելով, դա չի լինելու: Քիչ չէր նաեւ խաղադրույքների ազդեցությունը այդ ցուցանիշի վրա: Այսինքն, մի բան է ունենալ տնտեսական աճ, մեկ այլ բան է՝ գնահատել այդ աճն իր որակի առումով, մասնավորապես` հիմքում դնելով ներառականությունը: Իշխանությունները ներառական տնտեսություն ունենալու պարտականություն ունեն թե՛ կառավարության գործունեության հնգամյա ծրագրով, թե՛ իշխող ուժի նախընտրական ծրագրով: Մինչդեռ, թե որքա՞ն են ներկայիս աճերը որակյալ, այս տեսանկյունից, կարծում եմ, մեր հասարակությունն արդեն զգում է ներառականության բացակայությունը: Եվ վերջապես՝ 2020 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ է մտել Հարկային օրենսգրքի որոշ առանցքային փոփոխություններ, որով նախատեսվում է բարձրացնել անուղղակի հարկերը, անցնել հետադիմական կոշտ ռեգրեսիվ եկամտային հարկի կարգավորումներին: Արդեն իսկ ապրանքային շուկաներում նկատելի է լայն սպառման մի շարք ապրանքատեսակների հետ կապված շոկային երեւույթներ: Օրինակ, կտրուկ բարձրացել է ալկոհոլային խմիչքների գները, ինչն էլ, ենթադրաբար, նվազեցնելու է այդ ապրանքատեսակի սպառումը՝ իր բացասական ազդեցությունը թողնելով ընթացիկ տարվա ցուցանիշների վրա: Եվ մի շատ կարեւոր հարց կա, որի ազդեցությունը, ըստ անհրաժեշտ կարեւորության չի գնահատվում. դա բնական գազի գնի հնարավոր բարձրացումն է: Սա կարծես թե ոչ ոք չի հերքում, իսկ գազի սակագնի բարձրացումն իր բացասական ազդեցությունն է թողնելու ողջ տնտեսության վրա: Միայն այսքանը հաշվի առնելով, արդեն իսկ ես որեւէ հիմք չունեմ՝ կիսելու այն լավատեսությունը, որն ունեն իշխանության ներկայացուցիչները:

– Ի՞նչ է սպասվում մեր տնտեսությանը, եթե այս տեմպերով շարունակենք:

– Վիճակը հետեւյալն է. նախ պետք է ձերբազատվել «հեղափոխություն» տերմինից, քանի որ «հեղափոխություն» եւ «ներդրումներ» բառերը մեկ նախադասության մեջ չի կարելի գործածել: Անհրաժեշտ է հստակեցնել անորոշությունները, որպեսզի տնտեսությունը հնարավոր լինի սնել ներդրումներով: Պետք է ոլորտային զարգացման մշակումներ, թե ի՞նչ պետք է անել հանքարդյունահանման, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, առեւտրի ծառայությունների ոլորտներում, որո՞նք են, որ հնարավորություն ունեն դառնալու տնտեսության լոկոմոտիվը: Սրա համար անհրաժեշտ է ունենալ ռազմավարություն, միջոցառումների ծրագիր, անհրաժեշտ նյութական, մարդկային ռեսուրսներ: Սա է ռեալ տնտեսական քաղաքականությունը: Եթե գյուղատնտեսության մեջ արմատական փոփոխություններ չարվեն, այն շուկայական նեոլիբերալ մոդելը, որը ներդրվել շարունակվում է վերջին 30 տարվա ընթացքում՝ չփոխվի, ապա ներառական զարգացում սպասել ուղղակի չի կարելի: Վերադառնալով բնական գազին. գազի սակագինը սահմանի վրա 2019 թվականի հունվարի 1-ին ավելացել է 15 դոլար՝ դառնալով 165 դոլար՝ 1000 խմ-ի համար: Կուտակվել է պարտավորություն, որն էլ ենթադրում է հետեւանքներ: Արդեն հրապարակվել է, որ «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերությունը սակագնի բարձրացման համար դիմել է սակագները կարգավորող հանձնաժողովին: Իշխանությունները տնտեսական աճը պետք է գնահատեն սոցիալական ազդեցության տեսանկյունից` պարզ մարդու կյանքի որակի փոփոխության տեսանկյունից: Այդ իմաստով հատկանշական է մի քանի առանցքային նկատառումներ անել: Ուժի մեջ է մտել ԵԱՏՄ կարգավորումները. 699 անուն ապրանքների մաքսատուրքերը բարձրացել են, այդ թվում՝ կարագ, ձեթ եւ այլն: Չի փոխվել մարդկանց եկամուտները, թերեւս մինչեւ 150 հազար դրամ եկամուտ ունեցողների վրա ազդեցություն չունի եկամտային հարկի տխրահռչակ համահարթեցումը, բայց բացասական ազդեցություն ունի ապրանքների գների բարձրացումը: Բովանդակային առումով, այս տեմպերով շարունակել չի կարելի, սա իներցիա է:

Զրույցը` ԻԼՈՆԱ ԱԶԱՐՅԱՆԻ