ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի պատասխանատու, տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը 168.am-ի հետ զրույցում հայտնեց, որ, եթե «Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» նախագիծը հունիսի 25-ին ԱԺ-ն չընդուներ, ապա քաղաքացիները 2021 թվականին կվճարեին նույն գույքահարկը, ոչ թե ավելին, քանի որ օրենքում դեռևս գրված է գույքի կադաստրային արժեքը: Սուրեն Պարսյանի խոսքով՝ իշխանությունը շատ լավ հասկանում էր, որ չէին կարողանալու կիրարկել հոկտեմբերին ընդունված օրենքը՝ առանց «Հարկային օրենսգրքում» փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու։

«Արժեքից բացի, շատ կարևոր է հարկը: Սահմանադրությամբ նախատեսված է, որ մարդկանցից կարող են միայն հարկերի, տուրքերի և պարտադիր վճարների տեսքով գումարներ գանձել: Միայն արժեքի որոշմամբ չես կարող դու հարկը գանձել: Եվ այստեղ է, որ գույքահարկի մասին օրենքն է, որ պիտի փոփոխություն կատարեին իրենք: Եվ տրամաբանական էր, որ պիտի փոփոխություն կատարեին: Բայց իրենք չպիտի այդ ամբողջ մեղքը բարդեն նախորդ՝ հոկտեմբերի օրենքի վրա, քանի որ հոկտեմբերի օրենքը զուտ տալիս էր հաշվարկման մեթոդաբանությունը՝ ճիշտ, սխալ, դնենք մի կողմ: Հիմա իրենք հաստատում են դրույքաչափերը: Իրենք կարող էին այնպիսի դրույքաչափեր սահմանել, որ լիներ էլի նույնը: Օրինակ՝ 0.5-ի փոխարեն սահմանել 0.01, ու լինի էլի նույն 2.500 դրամ գույքահարկը: Կարող էին, չէ՞, անել: Այսինքն՝ իրենք դրույքաչափերը կարող էին իջեցնել այնքան, որ գույքահարկը կազմեր հիմիկվա արժեքների չափով:

Բացենք, նայենք հոկտեմբերի (2019թ. հոկտեմբեր.- Ա.Հ.) քննարկման ժամանակ նույն իշխանության ներկայացուցիչների և օրենքը ներկայացնող կառավարության ներկայացուցչի հայտարարությունը, որ «այս նախագծով մենք մարդկանց վրա լրացուցիչ բեռ չենք դրել, սա ուղղակի մեթոդաբանության հարց ենք լուծել»: Հիմա ստացվում է, որ այն ժամանակ նրանք սուտ էին ասում, գույքահարկն այն ժամանակ են բարձրացրել, հիմա ուղղակի իրենց տրամաբանությամբ՝ լավություն են անում ժողովրդին, որ բարձրացրածը իջեցնում են: Որքան էլ պարոն Թունյանը հայտարարի, որ այս նախագծով իջեցնում են գույքահարկը, հստակը այն է, որ 2021 թվականի հունվարի 1-ից մեր հայրենակիցները վճարելու են 3-5 անգամ ավել գույքահարկ: Թե որքա՞ն պիտի վճարեին, որքա՞ն հիմա իջացրեցին, դա ոչ մեկին չի հետաքրքրելու: Պարզն այն է, որ 3-5 անգամ ավելի գույքահարկ են վճարելու բոլորը»,- ասաց Սուրեն Պարսյանը:

«Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքում կատարված փոփոխության մասին խոսելով՝ Սուրեն Պարսյանն առանձնացրեց նաև չհարկվող շեմի վերացումը: Նախկինում կադասրտային արժեքով մինչև 3 միլիոն դրամ արժողությամբ գույքը չէր հարկվում: Պարսյանի խոսքով՝ կադաստրային արժեքով հաշվվող 3 միլիոն դրամը համահունչ է շուկայական արժեքով հաշվվող 7 միլիոն դրամ արժողությամբ առանձնատան կամ 10 մլն դրամ արժողությամբ բնակարանի արժեքին:

«Ցածր արժեք ունեցող բնակարանների սեփականատերերը ներկայումս չեն վճարում: Չեն վճարում այն պատճառով, քանի որ անարդար կլինի սոցիալական տեսանկյունից այդ մարդկանցից գույքահարկ գանձել: Մարդիկ լավ օրից չէ, որ այդպիսի բնակարաններում են ապրում՝ 7 միլիոնանոց կամ 10 միլիոնանոց բնակարաններում: Սա խոսում է, որ նրանք սոցիալական խնդիրներ ունեն, և պետությունը լրացուցիչ հարկ դնելով նրանց վրա՝ լրացուցիչ սոցիալական անարդարություն է ստեղծում»,- ասաց Սուրեն Պարսյանը:

Պարսյանի խոսքով՝ մյուս խնդիրը, որը կարող է առաջանալ չհարկվող շեմի վերացման արդյունքում, այն է, որ այդ արժեքն ունեցող բնակարանների սեփականատերերից շատ դժվար է լինելու հետագայում գանձել գույքահարկը, ինչն էլ բավականին կմեծացնի վարչարարությունը՝ Երևանի քաղաքապետարանի կամ տարբեր համայնքապետարանների դեպքում:

«Դուք պատկերացրեք՝ որքան է դժվարանում այդպիսի գույքի սեփականատերերից թեկուզ 2.000-3.000 դրամ գույքահարկ գանձելը: Մենք գործ ենք ունենալու լրացուցիչ դատական գործերի, քաշքշուկների հետ:

Աշխարհի բազմաթիվ երկրներում կա գույքահարկի չհարկվող շեմ: Դա պատահական չէ, քանի որ առաջինը՝ սոցիալական խնդիր է լուծում, դու աղքատ մարդուց հարկ չես գանձի, և երկրորդը՝ նաև արդյունավետության հարց է: Այսինքն՝ դու ամեն գույքի հետևից գնալով՝ լրացուցիչ վարչարարության խնդիր ունես, ծախս ես դնելու դրա տակ, որ փորձես ամեն մեկից այդ 100-ական դրամները հավաքել: Ասում է՝ «ավելի լավ է՝ 100-ի փոխարեն՝ մի խոշորից 1.000 դրամ վերցնես»:

Ու նաև կառավարության այն փիառ լոզունգները, որ սա դղյակների հարկում է, իրականության հետ կապ չունի: 100 և 120 միլիոն դրամից ավելի արժեք ունեցողները բոլորը վճարելու են միևնույն 1% գույքահարկը: Այսինքն՝ այն բնակարանը, որը կենտրոնում է, ենթադրենք՝ 3 սենյականոց և արժի 120 միլիոն դրամ, և այն առանձնատունը, որը 3 միլիոն դոլար արժի, երկուսն էլ վճարելու են նույն 1 % գույքահարկը: Եվ այստեղ պրոգրեսիվ հարկ գոյություն չունի: Իրենք խոսում են պրոգրեսիվ հարկից, սոցիալական արդարությունից, բայց իրենք չեն հասկանում ո՛չ սոցիալական արդարությունից, ո՛չ էլ պրոգրեսիվ հարկի գաղափարից: Ամեն մեկն իր տակ ունի տնտեսական հաշվարկներ, տրամաբանություն, դրանք բարոյական կատեգորիաներ չեն, սրանք տնտեսագիտական կատեգորիաներ են, որից իրենք հրաժարվում են: Գործող իշխանությունները սիրում են ասել, որ «մենք իզմեր չունենք», բայց նման կարևոր, տնտեսության համար առանցքային որոշումներ ընդունելիս՝ նրանք միշտ լիբերալիզմով են շարժվում, այսինքն՝ հարուստներին ավելի քիչ հարկելով, միջին և աղքատ խավի վրա լրացուցիչ հարկային բեռ դնելով»,- ասաց մեր զրուցակիցը:

Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը, խոսելով իշխանական պատգամավորների այն դիտարկումների մասին, թե այս փոփոխությամբ չի ավելանալու գույքահարկը, փոխարենը՝ թեթևացնում են 2019 թվականի հոկտեմբերին ընդունած օրենքով վճարվող գույքահարկի բեռը, հիշեցրեց ԱԺ-ում այդ նախագծի քննարկման օրերին իշխանական պատգամավորների հայտարարությունները, թե «այս նախագծով գույքահարկի բարձրացում տեղի չի ունենալու», «մենք հաջորդ տարի կբերենք նախագիծ և դրանով գույքահարկի վերաբերյալ դրույքաչափերը կսահմանենք, և խնդիր չի լինի»:

«Այդ ժամանակ բազմաթիվ հարցադրումներ եղավ իշխանության ներկայացուցիչներին, պատգամավորներին՝ «գույքահարկը բարձրացվո՞ւմ է», ասվեց՝ «չէ, սա ուղղակի մեթոդաբանության հարցն ենք լուծում, սրանով գույքահարկը չի բարձրացվում»: Նույն Սարհատ Պետրոսյանը մի քանի անգամ այդ նախադասությունը կրկնեց:

Հիմա եկել ենք, հասել ենք հունիս ամսին, ասում են՝ «գիտեք, մենք էն ժամանակ արդեն բարձրացրել ենք գույքահարկը, հիմա սրանով իջեցնում ենք»: Ո՞ւմ են ուզում խաբել:

Հստակ է, որ Սարհատ Պետրոսյանի ասած մոտեցումը ճիշտ է, նրանք գույքահարկը չէին բարձրացրել, իրենք նոր մեթոդաբանություն էին առաջարկել: Իսկ հիմա սահմանվում է դրույքաչափերը և շեմերը, և հիմա է բարձրանում 3-5 անգամ: Եվ իշխանության ներկայացուցիչներն ուղղակի պետք է ազնիվ ու շիտակ ձևով այս ամեն ինչը ներկայացնեն հանրությանը, ասեն, որ՝ «սիրելի ժողովուրդ, մենք որոշել ենք ձեր վրա լրացուցիչ հարկ դնել ու վերացնել չհարկվող շեմը», այդքան բան»,- ասաց Պարսյանը:

Մյուս խնդիրը, որը, ըստ Սուրեն Պարսյանի, կարող է առաջանալ այդ փոփոխությունների արդյունքում, Կադաստրի կոմիտեի վստահության և կարողության բացն է: Պարսյանի խոսքով՝ չնայած կա գույքի արժեքի որոշման մեթոդաբանություն, բայց Կադաստրի կոմիտեն անշարժ գույքի շուկայական արժեքները որոշելու հարցում բավարար գործիքակազմ ու վստահություն չունի, որ կարողանա այդ արժեքները ճշգրիտ որոշել: