ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • ՀՅԴ Արցախ
  • Հարցազրույցներ

Արցախը վիրավոր վիճակում է, բայց ոգին ընկճված չէ

04 Ապրիլ 2022

ԱՀ նախագահի՝ կրթության գծով խորհրդական, ԱրՊՀ ավագ դասախոս Արմեն Սարգսյանի հետ «Ապառաժ»-ը զրուցել է Արցախում կրթական հիմնախնդիրների, դրանց լուծման ուղիների, մշակույթի բնագավառի զարգացման, բռնազավթված տարածքների մշակութային ժառանգության պաշտպանության և այլ հարցերի շուրջ:

-Հետպատերազմյան շրջանում որո՞նք եք համարում Արցախի կրթական համակարգի առջև ծառացած խնդիրները:

-Մինչև պատերազմը գոյություն ունեին պետական ծրագրեր, և շարժվում էինք դրանցով: Նախարարության հետ քննարկում էինք, թե ինչ կետեր կարելի է փոփոխել: Մինչև 2025թ. կրթական համակարգի ուղենիշը հայտնի էր, պատերազմի ընթացքում շատ բան փոխվեց: Դրանից հետո Արցախում կրթության զարգացումը կբաժանեի երկու փուլի: Առաջինը պատերազմից հետո վերականգնումն է: Մենք կորցրինք տարածքներ, որտեղ գործող դպրոցների աշակերտների մեծ մասը տեղափոխվեց Ստեփանակերտ, մասամբ էլ՝ այլ վայրեր: Մի շարք տեղերում տեղի դպրոցների հետ միացան, որոշ դեպքերում նույն աշխատակազմով ու աշակերտներով դպրոցները պահվեցին, օրինակ՝ Հադրութի դպրոցը: ԱՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության համար վերականգնումը լուրջ գործընթաց էր, որովհետև բռնագաղթվածներն աստիճանաբար վերադառնում էին Արցախ, և աշակերտների թիվը փոփոխվում էր:

Ընդհանուր իրավիճակը քիչ թե շատ կարգավորելուց հետո, երկրորդ հանգրվանը կրթական համակարգի կանոնավոր հուն վերադառնալն է. արդեն կարելի էր մտածել կրթական համակարգի զարգացման մասին: Պատերազմից հետո շատ կարևոր փոփոխություն կատարվեց. դա անցումն է անվճար կրթական համակարգի: Նախ ասեմ, որ անվճար կրթական համակարգը միայն սոցիալական բաղադրիչ չէ: Անվճար կրթական համակարգը խորը վերափոխում է, որի նպատակն է ուսման որակի բարձրացումը: Եթե նախկինում համալսարանն իր ծրագրերն իրականացնում էր ուսանողների վարձավճարների հաշվին, ապա այժմ նրա բյուջեն պետությունն է հոգում: Հետևաբար, պետությունն ավելի շատ պատասխանատվություն է կրում կրթական համակարգի համար, քանի որ հիմնական ֆինանսավորողն ինքն է: Պետությունը հաշվարկում է, թե իր տնտեսության զարգացման համար ինչ մասնագետներ են պետք և ավարտած շրջանավարտները ինչ աշխատանք կարող են գտնել: Արդյունքում մասնագիտություններն արդիականանում են և հարմարվում ժամանակակից պահանջներին, պետության առջև ծառացած խնդիրներին:

Ի դեպ, ավելացնեմ, որ անվճար կրթական համակարգը նաև ՀՅԴ ծրագրային դրույթ է, որն ընդունվել էր դեռևս 1908թ., և անվճար կրթության ասպարեզում ՀՅԴ-ի և պետական քաղաքականությունը համընկնում են:

-Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում անընդհատ փոփոխվում են ԱՀ ԿԳՄՍ նախարարները: Պատասխանատուների հաճախակի փոփոխությունը չի՞ վնասում արդյոք կրթության ոլորտին:

-Կրթական համակարգը պահպանողական է՝ լավ իմաստով: Բայց ներկա իրավիճակում, առանձնապես Արցախի Հանրապետությունում, երբ ամեն օր ծառանում են նոր խնդիրներ և Արցախի Հանրապետությունը պետք է ինտեգրվի միջազգային կրթական համակարգին, կարևորը ճիշտ կադրեր ընտրելն է: Ուստի, փոփոխությունը պետք է դիտարկել ոչ թե թվի, այլ ծառացած խնդիրները լուծելու ունակությամբ:

—Պատերազմի, համավարակի, վերջին օրերի եղանակային պայմանների, գազի մատակարարման հետ կապված խնդիրների պատճառով մեծապես տուժում է դասագործընթացը: Ձեր կարծիքով, ինչքանո՞վ են այդ չնախատեսված խոչընդոտներն ազդում կրթության որակի վրա:

-Միանշանակ ազդում են, բայց նախարարությունն առավելագույնս միջոցներ է ձեռնարկում բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու համար: Համավարակի պայմաններում հեռավար ուսուցման անցնելը միակ ձևն էր, որն սկզբնական շրջանում դժվարություններ հարուցեց, բայց հետագայում լուծում ստացավ: Իսկ բնության տարերքի դեմ ոչինչ չես կարող անել:

—Դուք 1997-2002թթ. ԼՂՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի, իսկ 2002-2004թթ. ԼՂՀ կրթության, մշակույթի և սպորտի նախարարն էիք և բավականին ակտիվ կապեր էիք հաստատել Սփյուռքի հետ: Հիմա ինչպե՞ս եք պատկերացնում Սփյուռքի դերը Արցախում կրթության, մշակույթի ոլորտների զարգացման գործում:

-Միանշանակ մեծ դեր եմ հատկացնում Սփյուռքի դերակատարությանն Արցախում՝ վերոնշյալ ոլորտների զարգացման առումով: Արցախ-Հայաստան-Սփյուռք եռամիասնության կարևոր օղակներից մեկը կրթության, մշակույթի ոլորտներում փոխգործակցությունն է: Սփյուռքի մեր հայրենակիցները, գալով Մայր հայրենիք, տեսնում են այստեղի մեր կրթական օջախները, մենք էլ ականատես ենք լինում, թե ինչպես կարելի է առանց պետության մշակութային, կրթական հսկա օջախներ պահել Սփյուռքում: Այսինքն, երկուստեք սովորելու շատ բան ունենք և, միանշանակ, այդ կապը պետք է լինի ամենաբարձր մակարդակում:

-2019թ. դուք ԱՀ ԱԺ կրթության, գիտության, մշակույթի, սպորտի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահն էիք, երբ սեպտեմբերին Շուշիում հռչակագիր ստորագրվեց ՀՀ ԱԺ համանուն հանձնաժողովի հետ: Ի՞նչ է հաջողվել իրականացնել հուշագրի շրջանակներում:

-Կարևորում եմ հուշագրի ստորագրումը: Առաջին քայլը կատարվել է այն ժամանակ, երբ ԱՀ ԱԺ ԿԳՄՍԵ հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահն Արպատ Ավանեսյանն էր: Հետագայում երկու հանձնաժողովների միջև համագործակցությունը շարունակվել է: Երբ ես էի ղեկավարում հանձնաժողովը, արդեն կնքել ենք հուշագիր: Ուրախ եմ, որ մինչև հիմա էլ շարունակվում է համագործակցությունը:

Կրթության, մշակույթի ոլորտում, հանդիսանալով ՀՀ մասնիկը, հնարավոր չէր առանց համաձայնեցված փոխգործակցության կամ դեպքից դեպք կապ հաստատել ՀՀ համապատասխան մարմինների հետ: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության, եթե ՀՀ-ում այդ ոլորտում ընդունվում է օրենք, ապա ԱՀ ներկայացուցիչները՝ Ազգային ժողովից և նախարարությունից, ցանկալի է, որ մասնակցեն տվյալ նախագծի քննարկմանը: Մինչ նախագծի ընդունումը՝ այն Արցախում անցնում է քննարկման փուլ: Երբ ժամանակին ընդունվել է հանրակրթության մասին օրենքը, Արցախից 300-ից ավելի առաջարկ է ներկայացվել:

Այդ հուշագրի ստորագրման մեր նպատակն էր, որ ոչ թե նախարարների, Ազգային ժողովի պատգամավորների մակարդակով շփվեն երկու երկրների համապատասխան մարմինները, այլ կարևոր օրենքների դեպքում ամբողջ համակարգը քննարկի և համակարգից ստացված կարծիքները ներկայացվեն:

—Հանձնաժողովների միջև փոխգործակցության փորձը կարո՞ղ է արդյոք օրինակ դառնալ ԱՀ և ՀՀ Ազգային ժողովների միջխորհրդարանական հանձնաժողովի նիստերի կայացման համար:

-Իհարկե, կարող է. հենց կրթության, գիտության, մշակույթի, երիտասարդության հարցերի հանձնաժողովների միացյալ նիստը շատ լավ օրինակ կարող է ծառայել:

—Իսկ ինչպե՞ս եք պատկերացնում ՀՅ Դաշնակցության դերը հետպատերազմյան Արցախի կրթական ու մյուս ոլորտների զարգացման գործում:

-Մեծ տեղ եմ հատկացնում Արցախում ՀՅԴ կառույցների աշխատանքին մի շարք ուղղություններով: Նախ, անկախության տարիներին ՀՅ Դաշնակցությունը Արցախում կրթական, մշակույթի ասպարեզի զարգացման համար ֆինանսական և տեխնիկական առումով մեծ խնդիրներ է լուծել: Օրինակ, մեր համույթները ՀՅԴ-ի և քույր կառույցների հրավերով հրավիրվել են արտասահման: Երբ երաժիշտը մեծ բեմեր չի ունենում, նրա տաղանդն ինչ-որ տեղ սահմանափակվում է: ՀՅ Դաշնակցության միջնորդությամբ մի շարք ֆինանսական հարցեր են լուծվել: Չենք կարող չնշել ՀՅԴ քույր կառույցի՝ ՀՕՄ-ի միջոցով կրթաթոշակների վճարման, մանկապարտեզների կառուցման և այլ ոլորտներում համագործակցությունն Արցախի հետ:

Կրթության ասպարեզում Հայ կրթական հիմնարկությունը դպրոցների վերանորոգման, գույքի ապահովման աշխատանք է կատարում: Համազգային հայ կրթական և մշակութային միությունը, Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության Արցախի նոր մասնաճյուղը ևս ակտիվ աշխատանք են տանում Արցախում: Ներկայումս Հայ դատի միջոցով փորձում ենք միջազգային մակարդակով ներկայացնել Ադրբեջանի կողմից Արցախի հուշարձանների ոչնչացման հարցը: Վերջերս Եվրախորհրդարանում ընդունվեց բանաձև, որտեղ մեծ դերակատարություն ունեցավ ՀՅԴ Հայ դատի Եվրոպայի գրասենյակը:

—Այս պայմաններում ինչպե՞ս կարող ենք պաշտպանել բռնազավթված տարածքների հայկական մշակութային ժառանգությունը, հուշարձանները:

-Եվ պետական առումով, և Սփյուռքի տարբեր կառուցների կողմից աշխատանք է ծավալվում, որպեսզի հայկական հուշարձանների ոչնչացման գործընթացը կանգնեցվի: Վստահ եմ, որ վաղ թե ուշ մենք կազատագրենք մեր հայրենիքի բռնազավթված մասը և տեր կկանգնենք պատմական հուշարձաններին: Ներկայումս կան աշխարհաքաղաքական լուրջ հակասություններ, նոր վերափոխումներ աշխարհի բևեռների միջև, և փոքր ազգերը իմաստուն քաղաքականությամբ կարող են ճիշտ կողմնորոշվել և հասնել հաջողությունների: Պետք է մեր ողջ ներուժն օգտագործել և համայն հայության ջանքերով այս հարցն անընդհատ օրակարգում պահել՝ կանգնեցնելու հայկական հուշարձանների ավերման գործընթացը:

—Արցախյան առաջին պատերազմից հետո Արցախը համայն հայության հպարտության, միասնականության խորհրդանիշն էր դարձել: Այդ առումով, ներկա պայմաններում ինչպե՞ս եք տեսնում Արցախի դերը:

— Այսօր պետք է համայն հայությունը միասնաբար գործի՝ հանուն Արցախի, որովհետև Արցախը Հայաստանի անբաժանելի մասն է, և Հայաստանի մարմնի այս վիրավոր մասը պետք է բուժվի: Արցախը վիրավոր վիճակում է, բայց ոգին ընկճված չէ: Սրանք միայն բառեր չեն: Թաղավարդում թուրքերը դպրոցից 500 մետր հեռավորության վրա են, բայց աշակերտները հաճախում են դպրոց: Պատերազմից հետո Արցախի դպրոցահասակ երեխաների գերակշիռ մեծամասնությունը շարունակում է այստեղ սովորել: Վիրավոր Արցախը շարունակում է մաքառել:

Պետք է լուրջ դասեր քաղել պատմությունից: Անկախություն ստանալուց հետո, ՀՀՇ-ի ժամանակ խոսում էին, որ Ադրբեջանը հզոր է, նավթ ունի և այլն: Այսօր էլ ինչ-որ տեղ հոխորտում են, որ ժամանակին այսպիսի բան են ասել՝ ցավ չզգալով կորուստների համար: Բայց եկեք հասկանանք՝ ինչպես է եղել, որ 1918-20թթ., երբ Ադրբեջանի նավթը շատ ավելի մեծ դերակատարություն ուներ և արաբական երկրների նավթը հայտնագործված չէր, հնարավոր դարձավ Ազգերի լիգայի կողմից դե ֆակտո ճանաչել Հայաստանի Հանրապետությունը: Բազմադարյա պատմություն ունեցող ազգերի հզորությունը նրա մեջ է, որ կարողանում են դասեր քաղել պատմությունից, որովհետև նույն իրավիճակներն են եղել զարգացման տարբեր փուլերում: Նոր ազգերը այդ հնարավորությունը չունեն:

Ուստի մենք պետք է փորձենք տեսնել մեր սխալները, դրանք ծնող պատճառները և դրանք իրականացնողներին: Այս երեքի համադրությամբ կարող ենք ճշմարտությանը հասնել:

Պատերազմից հետո ընկճվածությունը բնական է: Բայց փաստ է, որ պատերազմից հետո շատ կարճ ժամկետում վերականգնվեցինք, չեմ ասում՝ ամբողջովին: Յուրաքանչյուր պատերազմ սարսափելի է: Այսօրվա 35-ամյա երիտասարդը երեք պատերազմի է ականատես եղել, բայց տեսեք, թե ինչպես է հաղթահարում պատերազմի սինդրոմը: Համոզված եմ, որ պետք է առաջին հերթին Մայր հայրենիքում վերջ դնել պառակտման քաղաքականությանը: Պետք է լինեն ղեկավարներ, ովքեր իրենց հետևից կտանեն ողջ ժողովրդին: Սա ամենահիմնական գործոնն է մեր ազգի միասնության համար: Երբ հայ ազգը կարողանա միասնությունը հասցնել գագաթնակետին, այդ դեպքում շատ ավելի հեշտ կհաղթահարենք բոլոր դժվարությունները և կունենանք համահայկական նշանակության հաջողություններ:

Հարցազրույցը՝ Տաթևիկ Աղաջանյանի

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Փաշինյանը ցանկանում է նոր Սահմանադրութ

Նիկոլ Փաշինյանը կրկին կարող է ընդունել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Թուրքիա

12 Նոյեմբեր 2026
Հ.Յ.Դ. Աւստրալիոյ 53-րդ Շրջանային Ժողո

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Աւստրալիոյ կառոյցի 53-րդ Շրջանային Ժողովը սկսաւ

11 Նոյեմբեր 2026
Ո՛չ՝ պարտադրուած Սահմանադրութեան

Հայաստանի Սահմանադրութեան շուրջ ծաւալող պայքարը պարզապէս իշխանութեան եւ ընդդիմ

11 Նոյեմբեր 2026
Խաղաղութեան գինը …

Հայաստանի ներկայիս իշխանախումբը 2018 թւականին կառավարական համակարգը բռնազաւթել

11 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company