ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Հայաստանի ու Ադրբեջանի բանակցային դիրքորոշումները

28 Հուլիս 2022

2020 թ. 44-օրյա պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո Հայաստանն ու Ադրբեջանը վերսկսել են բանակցային գործընթացը, որը կողմերի փոփոխական ակտիվությամբ շարունակվում է մինչ օրս։ Ժամանակ առ ժամանակ հակամարտող կողմերի ղեկավարները կամ միջնորդի դերակատարում ստանձնած երկրների ու միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները հանրությանը տեղեկացնում են, որ այս կամ այն հարցի շուրջ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել։ Եղել են նաև համատեղ հայտարարություններ, կատարվել որոշ պայմանավորվածություններ և այլն։ Այսինքն` ամեն ինչ վկայում է այն մասին, որ բանակցային գործընթացն իրական է, բուռն, իսկ հաճախ` նաև արդյունավետ… Համենայնդեպս՝ ադրբեջանական կողմի համար։

Այս լույսի ներքո արդիական է այն հարցը, թե բանակցային ինչ օրակարգեր ունեն հակամարտող կողմերը, և որքանով են Հայաստանի ու Ադրբեջանի հռչակած ծրագրերը տարբերվում իրենց իրական նպատակադրումներից։

Սկսենք թերևս ամենասկզբից։ Ինչպես հայտնի է (տե՛ս «Դրօշակ»-ի 2022 թ. 6-րդ համարում տպագրված իմ հոդվածը), 44-օրյա պատերազմից հետո Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ձևավորվել են բանակցային երկու հարթակներ՝ մոսկովյան և բրյուսելյան։ Երկու հարթակներում էլ բանակցող կողմերի օրակարգային հիմնական խնդիրներն են տարածաշրջանային կոմունիկացիաների ապաշրջափակումն ու Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանագծման ու սահմանազատման աշխատանքների իրականացումը։ Այս երկու գլխավոր խնդիրներին զուգընթաց քննարկվում են դրանց ստորադասված այլ հարցեր, որոնք հիմնականում ունեն հումանիտար բնույթ՝ ռազմագերիների ու պահվող անձանց վերադարձ, ականապատված տարածքների ականազերծում, հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանություն, անվտանգային խնդիրներ և այլն։

Թե՛ Մոսկվայում և թե՛ Բրյուսելում Փաշինյանի ու Ալիևի միջև ժամանակ առ ժամանակ որոշ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվում, որոնք հաճախ նաև կյանքի են կոչվում։ Սա նշանակում է, որ երկու ձևաչափերն էլ՝ իրենց ընդհանրություններով ու տարբերություններով հանդերձ, ամեն դեպքում աշխատող են։ Սակայն կա մի կարևոր խնդիր, այն է՝ երկու պարագայում էլ օրակարգ թելադրողը ոչ թե հակամարտող կողմերն են, այլ միջնորդները, այսինքն՝ Ռուսաստանն ու Արևմուտքը, որոնք, ի դեպ, պատմական այս ժամանակաշրջանում բավական լուրջ տարաձայնություններ ունեն միմյանց հետ։

Հայաստանն ու Ադրբեջանը ստիպված են շատ հարցերում տեղի տալ Մոսկվայի և Բրյուսելի պահանջներին՝ հընթացս փորձելով նաև՝ ա) խուսանավել աշխարհաքաղաքական երկու կենտրոնների միջև և բ) ամեն դեպքում որոշակի շահաբաժիններ քաղել իրենց պարտադրված բանակցային օրակարգից։ Բայց և այնպես, թե՛ Երևանը և թե՛ Բաքուն սեփական ծրագրերն ու երազանքներն ունեն, որոնք կարծես քննարկվում են բացառապես երկկողմ շփումների ընթացքում, այսինքն՝ առանց միջնորդների։ Իսկ սա նշանակում է, որ փաստացի կայանում է նաև հայ-ադրբեջանական բանակցությունների երրորդ՝ ուղիղ շփումների ձևաչափը։ Թե որքանով են ազդում աշխարհաքաղաքական կենտրոնները Հայաստանի և Ադրբեջանի դիրքորոշումների վրա այդ ձևաչափում, ներկա պահին դժվար է հստակ ասել։ Բայց որ նման ազդեցություն կա, կասկած չկա։

Ինչպես հայտնի է, 2022 թ. մարտին Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը հանրայնացրել է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման իր 5 սկզբունքները, որոնք են՝

– ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանների անձեռնմխելիության և միմյանց քաղաքական անկախության փոխադարձ ճանաչում,
– միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջների բացակայության և ապագայում նման պահանջներ չներկայացնելու իրավական պարտավորության փոխադարձ հաստատում,
– զերծ մնալ միջպետական հարաբերություններում միմյանց անվտանգությանը, քաղաքական անկախությանը և տարածքային ամբողջականությանը սպառնացող, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի կանոնադրության նպատակներին հակասող այլ գործողություններից,
– սահմանազատում և սահմանագծում, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում,
– տրանսպորտային և այլ հաղորդակցությունների բացում, այլ հաղորդակցությունների հաստատում և համագործակցություն փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող ոլորտներում։

Ուշադիր ընթերցողը, իհարկե, հեշտությամբ կարող է նկատել, որ ադրբեջանական կողմի ներկայացրած 5 առաջարկ-բանաձևումները իրականում լուծում են Ադրբեջանի համար երկու կարևոր խնդիր՝ Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության (ներառյալ Արցախը) ճանաչում ու ՀՀ ինքնիշխան տարածքներին անխոչընդոտ հասանելիություն: Այս կետերը որոշակի առնչություն ունեն Մոսկվայում և Բրյուսելում քննարկվող բանակցային օրակարգերի հետ, բայց հիմքում ադրբեջանական կողմը դնում է հենց վերոնշյալ երկու խնդիրները, որոնք ուղիղ հակասության մեջ են Ռուսաստանի և Արևմուտքի դիրքորոշումների հետ։ Աշխարհաքաղաքական երկու կենտրոններն էլ մերժում են թե՛ Արցախի խնդրի վերջնական լուծման և թե՛ ՀՀ տարածքով թուրք-ադրբեջանական այլոց կողմից չվերահսկվող միջանցք ստեղծելու հնարավորությունը։
Չնայած դրան՝ ադրբեջանական կողմը պայքարում է վերոնշյալ 5 կետերի կենսագործման համար, որոնք էլ, ըստ էության, արտացոլում են պաշտոնական Բաքվի բանակցային դիրքորոշումը։

Իսկ ի՞նչ է հակադրում սրան հայկական կողմը։ Ցավոք, այս հարցի պատասխանը բավական մշուշոտ է։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ի կողմից իրենց բանակցային դիրքորոշման հրապարակումից անմիջապես հետո ՀՀ արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը հայտարարել է.

ա) Երկու երկրները, դեռևս 1991 թ. դեկտեմբերի 8-ին ստորագրելով «Անկախ պետությունների համագործակցության ստեղծման մասին» համաձայնագիրը, արդեն իսկ ճանաչել են միմյանց տարածքային ամբողջականությունը և ընդունել, որ չունեն միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջներ… Մեզ համար ԼՂ հիմնախնդիրը տարածքային հարց չէ, այլ իրավունքների:
բ) 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի, 2021 թ. հունվարի 11-ի և 2021 թ. նոյեմբերի 26-ի եռակողմ հայտարարություններով ամրագրված պայմանավորվածությունները պետք է լիարժեքորեն կյանքի կոչվեն, և մենք շարունակում ենք հետևողական լինել այդ հարցում։

Այսպիսով՝ պաշտոնական Երևանի պատասխանի առաջին կետով փաստացի համաձայնություն է տրվել Ադրբեջանի օրակարգի զգալի մասին, իսկ երկրորդ կետով՝ փորձ արվել բանակցային գործընթացն ամեն դեպքում պահելու մոսկովյան ձևաչափում։

Հանրային ճնշումներից հետո հայկական կողմը հայտարարեց, որ, ի պատասխան Ադրբեջանի ներկայացրած 5 առաջարկ-պայմանների, Երևանում մշակվել են 6 կետեր, որոնց համադրմամբ ՀՀ իշխանությունները հույս ունեին որոշակի փոխզիջումների հասնելու Ադրբեջանի հետ։

2022 թ. մայիսի 13-ին ՀՀ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան Էդմոն Մարուքյանը հյուրընկալել է Հանրային հեռուստաընկերությանը և հայտնել, որ պաշտոնական Երևանի առաջարկների առաջին կետում նշվում է, որ հայկական կողմը պատասխանել է ադրբեջանական կողմի՝ փետրվարի 21-ով թվագրված նամակին, որը հայկական կողմին է փոխանցվել մարտի 11-ին։

Երկրորդ կետով հայկական կողմը նշում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը երբեք չի ունեցել և չունի տարածքային պահանջներ Ադրբեջանի նկատմամբ։
Երրորդ կետում հայկական կողմը նշում է, որ իր համար հիմնարար են Լեռնային Ղարաբաղի հայության անվտանգության երաշխավորման, նրա իրավունքների և ազատությունների հարգման, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերջնական որոշման հարցերը։

Չորրորդ կետում հայկական կողմը կարևորում է Հայաստանի վարչապետի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների՝ 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի, 2021 թ. հունվարի 11-ի և 2021 թ. նոյեմբերի 26-ի հայտարարություններում ամրագրված պարտավորությունները։

Հինգերորդ կետում նշվում է, որ հայկական կողմը պատրաստ է բանակցություններ սկսելու Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման, միջպետական հարաբերությունների հաստատման համար՝ հիմնվելով ՄԱԿ-ի կանոնադրության, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի» և հելսինկյան եզրափակիչ ակտի վրա։

Վեցերորդ կետում հայկական կողմը հայտնում է, որ համապատասխան բանակցությունների համար Հայաստանը դիմել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին։
Այս ամենը պաշտոնական Երևանի կողմից մինչ օրս ներկայացվում է որպես հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված գործընթացում Հայաստանի բանակցային դիրքորոշում։ Համաձայնեք՝ ներկայացված «կետերից» հատկապես առաջինը ոչ մի կերպ չի կարելի բանակցությունների քննարկման առաջարկ համարել։ Երկրորդ «կետով» Հայաստանն ընդունում է Ադրբեջանի «տարածքային ամբողջականությունը»։ Երրորդ կետով նշվում է, որ իր համար հիմնարար է Արցախի կարգավիճակի վերջնական որոշման հարցը, բայց որևէ ակնարկ չի արվում այն մասին, որ հայկական երկրորդ պետությունը չպետք է լինի Ադրբեջանի կազմում։ Չորրորդ և հինգերորդ «կետերը» կրկին հղում են արդեն իսկ գոյություն ունեցող, մասամբ նաև կյանքի կոչված փաստաթղթերին։ Իսկ վեցերորդ «կետը» պարզապես տեղեկացնում է այն մասին, որ Հայաստանը դիմել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին՝ խնդրելով միջնորդ լինել Ադրբեջանի հետ բանակցություններում։ Վերջ։

Թե ինչ խնդիր կարող է լուծել հայկական դիվանագիտությունն այսպիսի «բանակցային դիրքորոշմամբ», դժվար է ասել։ Նկատենք, որ կողմերը լուրջ հակասություններ ունեն նաև սեփական օրակարգով բանակցություններ վարելու հարթակի ընտրության հարցում։ Ինչպես տեսանք, հայկական կողմը ցանկանում է կրկին ասպարեզ բերել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ինստիտուտը։ Նույնն անում է հավաքական Արևմուտքը։ Ադրբեջանն ու Ռուսաստանը մերժում են եռանախագահության դերակատարումը, և ներկա պահին այս հարցում կարծես առավել հաջողակ են հենց վերջիններս։

Որպես քաղաքական վերջնանպատակ Հայաստանի իշխանությունները խոսում էին նաև, այսպես կոչված, խաղաղության դարաշրջանի բացման մասին։ Սակայն այս հարցում էլ Նիկոլ Փաշինյանն ու իր թիմակիցները կարծես հիասթափվել են։ Համենայնդեպս, ՀՀ գործող վարչապետն այլևս բաց հայտարարում է այն մասին, որ Ադրբեջանը նոր պատերազմ սկսելու հիմքեր է նախապատրաստում, և Հայաստանի ու Արցախի գլխին կրկին ամպեր են կուտակվում։ Այս ամենը նշանակում է, որ պաշտոնական Երևանն ինքն էլ չի վստահում իր մարտավարությանն ու դրանից բխող բանակցային դիրքորոշմանը։ Սակայն, չնայած դրան, բանակցություններն Ադրբեջանի հետ չեն դադարում։ Իսկ սա իր հերթին նշանակում է, որ բանակցային սեղանին Բաքվի մշակած օրակարգն է՝ հայկական կողմի համար դրանից բխող բոլոր հետևանքներով հանդերձ…

Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան
Քաղաքագետ, «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար

«Դրօշակ» թիվ 7 (1668), 2022թ․

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company