ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Իրան-Ադրբեջան հարաբերություններում կրոնաքաղաքական վերջին զարգացումների շուրջ

26 Սեպտեմբեր 2022

Ադրբեջանում իսլամական կրոնական և փիլիսոփայական միտքն այսօր ծանր ժամանակներ է ապրում. բարոյական և հոգևոր արժեքներին վերադառնալու փորձերն իրականացվում են գաղափարական լճացման պայմաններում։ Սա էլ իր հերթին բացասաբար է անդրադառնում Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ հարաբերությունների վրա: Իրանի և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև համագործակցության համար տարատեսակ գործոններ կան: Արհեստածին Ադրբեջանի Հանրապետության պետական գիտակցության եզակիությունը շիայական մտածելակերպի (միավորող գործոն Իրանի հետ հարաբերությունների համատեքստում) և թյուրքական ազգային հիմքի համակցումն է։ Վերջինն էլ խոչընդոտներ է ստեղծում Թեհրանի և Բաքվի միջև հարաբերությունների զարգացման համար: Հատկանշական է, որ երբեմն շիայականության շուրջ հակասություններն էլ ուղեկցվում են պետական մակարդակում փոխադարձ մեղադրանքներով, սպառնալիքներով և հասարակական լոկալ բախումներով: Ասվածի տիպիկ օրինակներից են 2022 թ. օգոստոսի 4-ին Մեծ Բրիտանիայում Ադրբեջանի Հանրապետության դեսպանատան վրա տեղի ունեցած հարձակմանը հաջորդած իրադարձությունները:

Օգոստոսի 4-ին Լոնդոնում գործող «Մահդիի սպասավորների միություն» կոչվող արմատական կրոնական խմբավորման մի խումբ անդամներ շիաների համար կարևոր մուհարամ ամսվա ծիսակատարությունների շրջանում հարձակվել էին Մեծ Բրիտանիայում Ադրբեջանի Հանրապետության դեսպանատան վրա: Դեսպանատան շենք մտնելուց հետո նրանք շենքի պատշգամբում բարձրացրել էին կրոնական դրոշներ, վնասել Հեյդար և Իլհամ Ալիևների դիմանկարները և պատռել Ադրբեջանի Հանրապետության դրոշը՝ բարձրաձայնելով Բաքվի իշխանությունների կողմից երկրի շիա մահմեդականների նկատմամբ իրականացվող հալածանքների մասին։ Հատկանշական է, որ կազմակերպությունն իր կայքում պնդում էր, թե ցանկանում է «քաղաքակրթական գերակայություն» հաստատել:

Խմբավորման անդամներն անդրադարձել էին ադրբեջանական կառավարության կողմից երկրում որոշ շիա մահմեդականների նկատմամբ հալածանքներին: Գաղտնիք չէ, որ ադրբեջանցիների ճնշող մեծամասնությունը շիա մահմեդականներ են, սակայն երկիրը հիմնականում աշխարհիկ պետություն է համարվում, ինչն էլ մտահոգությունների տեղիք է տալիս Իրանի համար, որը աշխարհում շիայականության գլխավոր պաշտպանն է: Պատահական չէ, որ շատ փորձագետներ դեսպանատան վրա հարձակման նախաձեռնությունը կապում են Իրանի հետ, որը բազմիցս զգուշացրել է Բաքվին շիա գործիչների նկատմամբ բռնաճնշումների հետևանքների առումով։ Սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ դեսպանատան վրա հարձակված «Մահդիի սպասավորների միությունը» հակաիրանական կազմակերպություն է, և դրա առաջնորդ Յասեր ալ-Հաբիբը Իրանի հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեիի անձնական թշնամին է: Հենց այդ պատճառով էլ նույն խմբավորումը դեռևս 2018 թ. հարձակվել էր Լոնդոնում Իրանի դեսպանատան վրա։

Որոշ փորձագետներ առաջ են քաշում այն վարկածը, որ դեսպանատան վրա հարձակումը ծրագրել էին հենց ադրբեջանական իշխանությունները՝ Իրանին մեղադրելու և երկրի ներսում հասարակական բողոքի ալիքը մեղմելու համար: Գաղտնիք չէ, որ վերջին շրջանում Ադրբեջանում ակտիվացել են շիա մահմեդականները՝ փորձելով միջազգային հանրությանը լսելի դարձնել կրոնաքաղաքական բռնաճնշումների և սահմանափակումների մասին, որոնք ադրբեջանական իշխանությունների կողմից կիրառվում են երկրի շիա հասարակության նկատմամբ: Շարժումը սոցցանցերում լայն քննարկման թեմա է դարձել հունիսի սկզբից, երբ Ադրբեջանի Հանրապետության շիաների ամենահայտնի առաջնորդ Թալեհ Բաղերզադեն բանտում հացադուլ հայտարարեց: Ադրբեջանում կարծում են, որ շարժումն իրանական գաղտնի ծառայությունների ծրագիրն է՝ ուղղված Ադրբեջանում աշխարհիկության խարխլմանը և իսլամական հեղափոխության արտահանմանը:

Վերոնշյալի համատեքստում Ադրբեջանն ու Թուրքիան իրենց հերթին ամեն կերպ փորձում են Թավրիզի և Ատրպատականի թյուրքախոսների շրջանում հակաիրանական տրամադրություններ սերմանել՝ ազդելով նրանց էթնիկական և կրոնական զգացումների վրա: Շատ դեպքերում այս պետությունները կեղծ տեղեկություններ են տարածում արցախյան հակամարտության հարցում Իրանի կառավարության դիրքորոշման վերաբերյալ։ Դրա ազդեցության տակ Իրանում գործող որոշ պանթյուրքիստական խմբեր երբեմն ակտիվանում են՝ լոկալ մակարդակում բախումներ հրահրելով ոստիկանական ուժերի և Իրանում բնակվող մյուս էթնիկ խմբերի միջև: Ասվածի համատեքստում պետք է նկատի ունենալ, որ այս խմբերը համեմատաբար փոքր թիվ են կազմում այն թյուրքախոսների համեմատ, որոնք հավատարմություն են պահպանում իրանական իշխանությունների նկատմամբ: Ասվածի ապացույցն է այն, որ օգոստոսյան դեպքերի ընթացքում մի խումբ ակտիվիստներ, որպես Ադրբեջանում շիա մահմեդականների նկատմամբ հալածանքների դեմ բողոքի նշան, իմամ Հոսեյնի դրոշներ էին տեղադրել Թավրիզում Ադրբեջանի Հանրապետության հյուպատոսարանի մոտ:

Կրոնական գործոնից զատ՝ իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների վրա բացասաբար է ազդել նաև Իսրայելի հետ Ադրբեջանի Հանրապետության մերձեցումը: Ընդհանուր առմամբ ադրբեջանա-իսրայելական երկկողմ հարաբերությունների զարգացմանն ուղղված արտաքին քաղաքական վեկտորը հակասում է Թեհրանի դիրքորոշումներին, քանի որ, ի լրումն արաբա-իսրայելական պատմական հակասությունների, իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների վրա ազդում է Իրանի գլխավոր արտաքին թշնամի ԱՄՆ-ն:

Այս պահին, չնայած զգալի առաջընթացին և նույնիսկ ավելի մեծ ներուժին, անհնար է իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները բնորոշել որպես իսկապես բարիդրացիական։ Չնայած այն հանգամանքին, որ երկու պետություններն էլ իսլամի շիայական կրոնական ուղղության հետևորդներ են, ակնհայտ է, որ Ադրբեջանն ավելի ու ավելի է աշխարհիկանում՝ ակտիվորեն մասնակցելով համաշխարհային տնտեսությանը (հաճախ՝ Արևմուտքի ակտիվ աջակցությամբ), մինչդեռ Իրանը, ընդհակառակը, շղթայված է Թեհրանի արտաքին քաղաքականության վրա ազդող խնդիրներով: Դրանցից, իհարկե, պետք է առանձնացնել սահմանադրորեն ամրագրված շիայականության քաղաքականացված գաղափարախոսությունը, որը որոշ հետազոտողներ բնորոշում են որպես «Խոմեյնիի պանիսլամական նեոշիայականություն», ինչպես նաև իրանական միջուկային ծրագրի շուրջ ընթացող քննարկումները։

Ամփոփելով հարկ է նշել, որ իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները դարձել են տարածաշրջանային կայունության և համագործակցության կարևոր գործոն։ Սակայն այս փուլում ընդհանուր խնդիրների լուծման ակնկալիք չպետք է ունենալ, քանի որ դրանք կրում են բացառիկ խոր, համակարգային բնույթ։ Բաքուն և Թեհրանը, ինչպես վերը նշվեց, համագործակցության զգալի ներուժ ունեն։ Սակայն Իրանը և Ադրբեջանը դժվար թե կարողանան օգտագործել այս հիմքը բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու համար՝ հաշվի առնելով այնպիսի զսպող գործոնների առկայությունը, ինչպիսիք են չլուծված տարածքային վեճը, Իրանի թյուրքախոսների շրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի գաղափարական ազդեցությունը: Այս ամենին ավելանում են նաև «կողմնակի» կամ անուղղակի համալիր խնդիրներ՝ Իսրայելի նկատմամբ Իրանի և Ադրբեջանի վերաբերմունքի ակնհայտ տարբերություններ, արցախյան հակամարտություն և Հայաստանի հետ Իրանի սերտ հարաբերություններ, ինչպես նաև «կարմիր գծերի վերաբերյալ» Իրանի հայտարարություններ։ Այսպիսով՝ կարելի է եզրակացնել, որ իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների վերջնական կարգավորումը կախված է ոչ երկկողմանի բազմաթիվ գործոններից և, որպես հետևանք, ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ համաշխարհային հարաբերություններում շահագրգիռ այլ դերակատարներից:

Լիանա Պետրոսյան
ԵՊՀ ի իրանագիտության ամբիոնի աշխատակից

«Դրօշակ» թիվ 9, 2022թ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company