Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ի հրաւէրով Հայաստանի ու Արցախի նախկին հինգ նախագահներու հանդիպումէն ետք տեղի ունեցան երեք ելոյթներ. մէկ մամլոյ ասուլիս (Ռոպերթ Քոչարեան) եւ երկու հարցազրոյց (Լեւոն Տէր Պետրոսեան եւ Նիկոլ Փաշինեան): Լեւոն Տէր Պետրոսեան յայտարարած էր, որ առաջարկած է հանդիպում ունենալ Նիկոլ Փաշինեանի հետ, անկէ իմանալու համար ընթացող բանակցութիւններու մանրամասնութիւնները, նկատի ունենալով, որ միայն ան գիտէ, թէ բանակցութիւններուն մասնակցող կամ հովանաւորող կողմերը ի՛նչ պահանջներ ունին: Իմանալէ ետք, ան կ՛առաջարկէր բոլոր վատ լուծումներուն մէջէն ընտրել նուազագոյն վնասակարը եւ զայն իրագործելու համար օժանդակել Նիկոլ Փաշինեանին:

Լեւոն Տէր Պետրոսեանի առաջարկը մեկնաբանելու լրագրողին առաջարկին պատասխանելով, Նիկոլ Փաշինեան կը մերժէ ընդունիլ, որ բանակցութիւնները ինքնուրոյն կը վարէ, ամբողջական գաղտնիութեան պայմաններուն մէջ: Ան կը թուէ բազմաթիւ կողմեր, որոնք տեղեակ կը պահուին դէպքերու ընթացքէն: Այսպէս, ան տեղեակ կը պահէ Ազգային ժողովի Քաղաքացիական պայմանագիր խմբակցութիւնը, Անվտանգութեան խորհուրդը եւ Ազգային ժողովին մաս չկազմող ընտրեալ կուսակցութիւնները: Տեղեակ կը պահէ նաեւ Արցախի նախագահը: Ինք կը փափաքի տեղեակ պահել նաեւ խորհրդարանական փոքրամասնութեան երկու խմբակները («Հայաստան» դաշինքը եւ «Պատիւ ունեմ»-ը), բայց այս վերջինները չեն ընդառաջեր իր հրաւէրին: Ուշադրութիւն ըրէք. տեղեակ պահուողը ոչ թէ Ազգային ժողովն է, այլ` անոր խմբակցութիւնները: Ազգային ժողովին զեկուցուածը պարզապէս հեքեաթ է:

Ուրեմն այսպէս. Նիկոլ Փաշինեան պատկառելի թիւով անհատներ տեղեակ կը պահէ, թէ ի՛նչ կը բանակցի: Ինք համոզուած է, որ «խաղաղութեան դարաշրջան» բանալու իր անորոշ բանաձեւին ժողովուրդը հաւանութիւն տուած է, զինք ընտրելով վարչապետ: Ուրեմն, Փաշինեան կը բանակցի ինչպէս յարմար կը գտնէ. բանաձեւը իրն է, մեկնաբանութիւնն ալ ազատ է ու բնաւ կարիք չկայ մտնելու գաղտնապահութիւնը խախտող մանրամասնութիւններու մէջ:

Նիկոլ Փաշինեան հարկաւոր չի զգար խորհրդակցելու ազգի բաղկացուցիչ կողմերուն հետ: Կամ թերեւս կը խորհրդակցի մտերիմներու սեղմ շրջանակի մը հետ, հաւատարիմներու հետ:

Ընդհանուր համախոհութիւն կը տիրէ դէպքերու ճակատագրական վտանգաւորութեան մասին: Բոլորը, իշխանամէտ թէ ընդդիմադիր, համոզուած են, որ նժարին մէջ դրուած է ո՛չ միայն Արցախի գոյութիւնը, այլեւ Հայաստանի Հանրապետութեան ինքնիշխանութիւնը: Աւելի վտանգաւոր, աւելի ծանրակշիռ ի՛նչ պէտք է պատահի, որ պետութեան գլխուն գտնուող անձը յօժարի համախմբել ազգին ամբողջական ներուժը, Հայաստան, Արցախ եւ սփիւռք: Ո՛չ միայն տեղեակ պահէ, այլ նաեւ խորհրդակցի, գործակցի ու ի նպաստ Հայաստանին ու Արցախին օգտագործէ իւրաքանչիւրին ներդրումը փրկութեան գործին:

Համագործակցութիւն ու իշխանութեան հետ համերաշխութիւն ստեղծելու մասին փուճ խօսակցութիւնները, անծրագիր համախմբումի պահանջները կը փորձեն մոռցնել, որ պատերազմական ճիգին մասնակցութեան գծով համախմբումը գոյութիւն ունի: Կարելի չէ անորոշ գաղափարի շուրջ միասնականութիւն ստեղծել: Եթէ կարելի ըլլար գիտնալ, թէ իրողապէս ի՛նչ կը նշանակէ «խաղաղութեան դարաշրջան» բանաձեւը, կարելի կ՛ըլլար զայն քննարկել (թէկուզ գաղտնի պայմաններով), զայն մասնակի փոփոխութեան ենթարկել ի հարկին, ապա ազգովին լծուիլ անոր իրականացման պայքարին:

Դէպքերու ընթացքը, կատարուած կցկտուր յայտարարութիւնները, երբեմն յայտնուող մասնակի տեղեկութիւնները լաւատեսութիւն չեն ներշնչեր: Եւ կասկածելի ու անորոշ պայմաններու առկայութեան, կարելի չէ կուրօրէն հաւանութիւն տալ գործընթացի մը, որ չենք գիտեր թէ ո՞ւր կ՛առաջնորդէ մեր հայրենիքն ու մեր ազգը:

Այս անորոշութիւնը ըստ երեւոյթին նորութիւն չէ մեր ազգային կառոյցին մէջ: Ընթերցումներուս ընթացքին հանդիպեցայ հարիւրամեակ մը առաջ Վահան Տէրեանի պատգամին ապագայ սերունդներուն: Կ՛արտագրեմ այստեղ: «Եթէ յիրաւի այսօր պարզուած է հայութեան սիրտը դէպի ապագան… ապա իր հայեացքը ո՛չ միայն դէպի Վան կամ Էրզրում պիտի ուղղէ, այլ իր ներսը, իր հոգու խորքը` տեսնելու համար, թէ կա՞յ արդեօք իր մէջ այն ամէնը, որ կենդանութիւն է ներշնչում մեր նիւթական հայրենիքին, այդ Վան եւ Մուշ եւ Էրզրումին: Իսկ եթէ դա կայ, ապա նա չի նստի ծոյլ ու անհաւատ, այլ կամքի մի գերագոյն թափով կը ձեռնարկէ այդ հոգեւոր հայրենիքի վերակառուցման»:

Վանի, Մուշի եւ Էրզրումի փոխարէն կարդացէք Շուշի, Հատրութ եւ Ջերմուկ, ու կը հասկնաք այսօրուան մեր հանրութեան հոգեվիճակը: Այո՛, մեր հոգեւոր հայրենիքը կարիք ունի վերակառուցման:

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ

aztagdaily.com