ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Իրավական փորձագետները միջազգային դատարանից պահանջում են հետաքննել Թուրքիայի՝ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունները

21 Մարտ 2023

Այս ամսվա սկզբին մի քանի թերթեր տեղեկացրեցին, որ Թուրքիայի դեմ մեծածավալ բողոք է ներկայացվել Միջազգային քրեական դատարան (ՄՔԴ): Իրավական հարցերով եվրոպացի իրավաբանների խումբը հավաքել է հսկայական գործ, որը ներառում է «վկաների ցուցմունքները, որոնք մանրամասնում են խոշտանգման, պետության կողմից հովանավորվող առևանգման և անօրինական բանտարկության մասին»՝ իրականացված Թուրքիայի կառավարության կողմից իր 200 հազար հակառակորդների նկատմամբ:

Ե՛վ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, և՛ ՄԱԿ-ի կամայական կալանքի հարցերով աշխատանքային խումբը եզրակացրել էին, որ Թուրքիայի կողմից բանտարկությունների և կալանքների մեծ մասը Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի խախտում էր։ Դրանք համարվում են մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ։ Նոր բողոքը փոխանցվել է ՄՔԴ դատախազ Քարիմ Խանին փետրվարի 9-ին, սակայն հրապարակվել է 2023 թվականի մարտի 1-ին։

4000 էջանոց թղթապանակը պատրաստվել է բելգիական Van Steenbrugge Advocaten իրավաբանական ընկերության, բելգիական Turkey Tribunal հասարակական կազմակերպության և Եվրոպական դատավորների ասոցիացիայի կողմից:

«Թուրք պաշտոնյաները մարդկության դեմ հանցագործություններ են կատարել Էրդողանի վարչակարգի հարյուր հազարավոր հակառակորդների նկատմամբ», ասվում է հայտարարության մեջ։ «Այս հանցագործությունները հավասարազոր են «համատարած և համակարգված հարձակման խաղաղ բնակչության դեմ», որը թույլ է տալիս ՄՔԴ-ին վարույթ սկսել Էրդողանի վարչակարգի բարձրաստիճան պաշտոնյաների դեմ»:

Չնայած Թուրքիան չի ստորագրել Հռոմի կանոնադրությունը, որով հիմնվել է ՄՔԴ-ն, սակայնԴատարանն իրավասու է հետամուտ լինել այդ հանցագործություններին, քանի որ թուրքական կառավարությունը հանցագործությունների մի մասը կատարել է ՄՔԴ անդամ 45 երկրների տարածքում՝ Ալբանիա, Ավստրիա, Աֆղանստան, Բանգլադեշ, Բելգիա, Բոսնիա Հերցեգովինա, Բուրկինա Ֆասո, Գաբոն, Գամբիա,Գերմանիա, Գվինեա, Դանիա, Զամբիա, Թունիս, Լեհաստան, Լիբերիա, Լիտվա, Լյուքսեմբուրգ, Կամբոջա, Կանադա, Կոնգո, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն, Հորդանան, Հունաստան, Հյուսիսային Մակեդոնիա, Մադագասկար, Մալի, Միացյալ Թագավորություն, Մոլդովա, Մոնղոլիա, Նիգեր, Նիգերիա, Նիդեռլանդներ, Շվեյցարիա, Չադ, Պերու, Ռումինիա, Սենեգալ, Վենեսուելա, Վրաստան, Տանզանիա, Տաջիկստան, Ուգանդա, Քենիա և Ֆրանսիա։

Բողոքում նշվում է, որ եղել է հարկադիր անհետացման 17 դեպք, երբ զոհերն առևանգվել են Քենիայից, Կամբոջայից, Գաբոնից, Ալբանիայից, Բուլղարիայից, Մոլդովայից, Մոնղոլիայից և Շվեյցարիայից ու հետ տարվել Թուրքիա։ Այս առևանգվածները մեղադրվում էին ԱՄՆ-ում բնակվող մահմեդական քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի հետևորդ լինելու մեջ: Նախագահ Էրդողանը երկար տարիներ աջակցել է Գյուլենին, մինչև նրանց հարաբերությունների սրվելը: Գյուլենի հազարավոր հետևորդներ, այդ թվում՝ 9100 ոստիկան, հետագայում հեռացվեցին աշխատանքից և ձերբակալվեցին։

Օսման Քարաջան ձերբակալվել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Կամբոջայում, որտեղ աշխատել է որպես դպրոցի ուսուցիչ։ «Չորս օր կալանքի տակ մնալուց հետո Քարաջային հանձնել են թուրքական իշխանություններին, որոնք նրան կառավարական փոքր ինքնաթիռով վերադարձրել են Թուրքիա։ Նա դատապարտվել է 2016 թվականի հեղաշրջման փորձի ժամանակ զինված ահաբեկչական խմբավորում ղեկավարելու համար՝ չնայած այն փաստին, որ նա Թուրքիայից Կամբոջա էր մեկնել 2002 թվականին», հաղորդում է «Գարդիանը»։

Քարաջան մեկն է այն բազմաթիվ թուրքերից, որոնք առևանգվել են արտերկրից և մեղադրվել «ահաբեկիչ» լինելու համար: ՄՔԴ-ում Թուրքիայի դեմ ներկայացված հայցը պարունակել է 800 առևանգվածների խոշտանգումների վերաբերյալ հայտարարություններ, որոնք «մանրամասն նկարագրում էին, թե ինչպես են խոշտանգումները կիրառվել լայն մասշտաբով և հետևողականորեն»:

«Դա պետք է հետաքննվի», ասել է Բելգիայի նախկին փոխվարչապետ և մարդու իրավունքների պրոֆեսոր Յոհան Վանդե Լանոտը, որն օգնել է Turkey Tribunal-ի ստեղծմանը: Նա ղեկավարում է ՄՔԴ-ին հետաքննություն սկսելու հարցում համոզելու ջանքերը: «Խախտվում են միջազգային իրավունքի համընդհանուր հիմնարար սկզբունքները… Թուրքիայի կառավարության կարևոր անդամները չեն կարող հերքել, որ իրենք պատասխանատու են, քանի որ հպարտորեն հայտարարել են իրենց պատասխանատվության մասին»։

Turkey Tribunal-ը հայտարարել է, որ փաստագրել է «արտերկրային և ներքին բռնի անհետացման 59 դեպք՝ 109 անձի վերաբերյալ։ Թեև թուրքական պետությունը միշտ հերքել է իր ներգրավվածությունը ներքին անհետացումների մեջ, իշխանությունները մշտապես պարծեցել են արտերկրում կատարված ապօրինի առևանգումներով: Վերջերս, 2021 թվականի հուլիսին, նախագահ Էրդողանը մամուլի ասուլիս էր անցկացրել թուրք ուսուցչի պատկերի կողքին, որը հայտարարել էր, որ իրեն առևանգել են օտար երկրից։ Անպատժելիության ամբարտավան ցուցադրության մեջ առևանգված անձի հրապարակված պատկերը ցույց էր տալիս խոշտանգումների հստակ նշաններ, իսկ նա հետագայում վիրահատվեց՝ կոտրված ձեռքը բուժելու համար»:

Turkey Tribunal հավելել է. «Միջազգային իրավունքի հիմնարար կանոնների խախտմամբ բանտարկությունների կապակցությամբ, թուրքական պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ «ահաբեկչական կազմակերպության» ենթադրյալ անդամակցության վերաբերյալ 2015-2021 թվականներին հետաքննություն է սկսվել 2 217 000 անձի նկատմամբ. 560 հազար մարդ կանգնել է դատարանի առջև և 374 հազար մարդ դատապարտվել է, որոնցից 270 հազարը ճանաչվել է ահաբեկչական կազմակերպության անդամ»:

Ավելին, ըստ Turkey Tribunal-ի՝ «Թուրքիայի պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ 2016 թվականից ի վեր աշխատանքից ազատվել է 129 410 պետական ծառայող և չեղարկվել է 19 962 ուսուցչի դասավանդման արտոնագիր։ Առգրավվել է 234 419 անձնագիր՝ Գյուլենի շարժման ենթադրյալ անդամների նկատմամբ կամայական հետաքննության շրջանակներում։ Դրանցից 155 հազարը վերաբերում է այն անձանց, որոնց նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել, օրինակ՝ հետաքննության կամ քրեական հետապնդման ենթարկված անձանց ամուսինները»։

Բելգիայի նախկին փոխվարչապետ Վանդե Լանոտը եզրափակել է. «Հարցի ուսումնասիրման համար մենք դիմել էինք ՄԱԿ-ի բռնի անհետացման հարցերով աշխատանքային խմբին, ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտե, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան և նույնիսկ հենց Թուրքիայում դատավորներին, սակայն ոչինչ չի արվել, ուստի սա արդարության հասնելու վերջին հնարավորությունն է»։

Յարութ Սասունեան
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company