ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Թուրքիայի երկրաշարժի ֆիզիկական և քաղաքական հետևանքները

06 Ապրիլ 2023

Թուրքիայում փետրվարի 6-ին տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժը բազմաթիվ հարցեր առաջացրեց, սակայն էլ ավելի շատ հարցեր ստացան իրենց պատասխանները, ինչպես՝ Թուրքիայի արտակարգ իրավիճակների արձագանքման կարողությունների իրական պատկերի բացահայտումը, երկրում առկա կոռուպցիայի մակարդակը և այլն։ Էրդողանի կառավարման շրջանում տեղի ունեցած տնտեսական բումի ժամանակ կառուցված բնակելի շենքերը, ինչպես պարզվեց, կառուցվել էին շինկանոնների խախտմամբ և տվյալ սեյսմիկ գոտու անվտանգության սպառնալիքներին չկարողացան դիմակայել։ Շինարարների մեծ մասին մեղադրանք է առաջադրվել, մի մասն էլ մնացել է փլատակների տակ։ Սակայն ակնհայտ է, որ առանց կոռուպցիոն ծուղակների այս ծավալով թերացումներ չէին կարող տեղի ունենալ։ Ինչպես արդեն ասվեց, ԱԶԿ-ի օրոք Թուրքիայում սկսվել է բազմաբնակարան շենքերի շինարարության բում, այնինչ պարզվեց, որ դրանց մեծ մասը անորակ էր: 2018 թվականին ընտրողներին գրավելու համար Էրդողանի կառավարությունը նույնիսկ համաներում էր հայտարարել չգրանցված շինարարական աշխատանքների համար, ինչի առիթով ինժեներների ազգային պալատի այն ժամանակվա ղեկավար Ջեմալ Գյոքչեն մարգարեաբար զգուշացրել էր, որ այդ որոշման պատճառով թուրքական քաղաքները «կարող են վերածվել գերեզմանոցների»։

Ակնհայտ է նաև, որ տեղի ունեցած երկրաշարժը փոփոխություններ կմտցնի Թուրքիայի թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին քաղաքականության մեջ, ինչն արդեն իսկ նկատելի է։ Այս պայմաններում կարող է առաջանալ գերտերությունների շահերի բախում տարածաշրջանային քաղաքականության առնչությամբ, քանի որ Թուրքիայի ստանձնած դերակատարությունը հնարավոր է մարտավարական հեռանկարում փոփոխություն կրի՝ պայմանավորված երկրաշարժի հետևանքների վերացման նպատակով երկրի ողջ ռեսուրսները դեպի ներս ուղղելով։ Սպասվող ընտրությունները, ավելի քան երբևէ, վերածվելու են կատաղի մրցավազքի, որի ընթացքում ըստ երկրաշարժի հետևանքների վերացման ուղղությամբ կատարված աշխատանքների՝ պարզ կդառնա գործող իշխանությունների վերընտրվելու հնարավորությունը։ Աճող դժգոհությունները ևս գլխավոր ռեսուրս են լինելու ընդդիմության ձեռքում, և եթե վերջինս գործի միասնական ու հաշվենկատ, գալիք ընտրություններում հաջողություններ գրանցելու հնարավորությունները շեշտակիորեն կաճեն։ Ընդդիմության օգտին է նաև Արևմուտքի ակնհայտ դժգոհությունը Էրդողանից, ինչը պայմանավորված է Պուտին-Էրդողան սիրախաղով։

Ուժեղանում է իշխանություններից դժգոհությունը՝ ոչ բավարար տեմպով փլատակները մաքրելու, օգնական ուժերը կողմնակալ ձևով բաշխելու և այլ պատճառներով։ Իշխանությանը հասցեագրած քննադատությունները երկրաշարժից փրկվածների և ընդդիմադիր կուսակցությունների ներկայացուցիչների կողմից են հնչում, և եթե վերջիններս ցանկանում են օգտվել գալիք ընտրություններում Էրդողանին քարկոծելու միջոցով միավորներ հավաքելու հնարավորությունից, ապա առաջինները ունեն բողոքելու հիմնավոր պատճառներ։ Նրանք պնդում են, որ ամբարձիչների և այլ ծանր տեխնիկայի ուղարկումը հետաձգելու պատճառով բաց է թողնվել մարդկանց փրկելու կարևորագույն պահը։ Մասնավորապես հիմնականում ոչ թուրքերով բնակեցված Հաթայ նահանգում մարդիկ անօգնական են մնացել։ Անթաքիա քաղաքում փլված շենքերում որոնողական աշխատանքները կատարվել են առավելապես տեղական իշխանությունների ջանքերով, որոնք, անշուշտ, բավարար չէին։

Հաթայը կամ սիրիական Ալեքսանդրեթի սանջաքը Թուրքիային է բռնակցվել 1939 թվականին, և այնտեղի հիմնական բնակչությունը ազգությամբ ալևիներ, քրդեր, արաբներ, հայեր, ասորիներ են։ Իշխանություններին ուղղված բողոքի ձայնը խլացնելու համար մի շարք հեռուստաընկերություններ ուղիղ եթերների ժամանակ երկրաշարժից տուժածների բողոքելու ընթացքում մարդկանց ձայներն անջատել են կամ դադարեցրել եթերը։

Այն, որ Թուրքիան երկրաշարժերին դիմագրավելու մեծ փորձ ունի հաստատում են պարբերաբար վերանայվող ու փոփոխվող շինարարական կանոնակարգերն ու ոլորտի օրենսդրությունը։ Թուրքիայում գոյություն ունի քաղաքացիական աղետների դեմ պայքարի վարչություն՝ մոտ 15․000 հաստիքակազմով, որին օգնում են ոչ կառավարական խմբերը, օրինակ՝ «Akut» հիմնադրամը՝ շուրջ 3000 կամավորներով։ Նախկինում այս գործառույթը ստանձնել էր բանակը, սակայն Էրդողանի որդեգրած բանակի թուլացման քաղաքականության հետևանքով այն այժմ բանակի լիազորություններից դուրս է բերվել։

1999 թվականի երկրաշարժից հետո թուրքական կառավարությունը նոր հարկատեսակ էր սահմանել, այսպես կոչված, «երկրաշարժի ժամանակ համերաշխության հարկ», որի գանձումից պետական գանձարան մտած միջոցների ճակատագիրը անհայտ է: Այդ միջոցները նախատեսված էին շենքերը երկրաշարժերի նկատմամբ դիմացկուն դարձնելու համար։ Անհայտ է նաև բջջային կապի օպերատորների, ռադիոյի և հեռուստատեսության կողմից մինչ օրս վճարվող մեկ տեսակի հարկից կուտակած շուրջ 88 մլրդ լիրայի (4,6 մլրդ դոլար) ճակատագիրը: Երկու տարի առաջ այդ հարկը նույնիսկ բարձրացվել է մինչև 10 տոկոս: Էրդողանի կառավարությունն այդպես էլ ամբողջությամբ չի բացատրել, թե որտեղ են ծախսվել այդ գումարները։

Երկրաշարժին հաջորդած առաջին իսկ ժամերին Էրդողանը կոչ է արել չքաղաքականացնել տարերային աղետի թեման, այլ համախմբվել․ «Հուսով եմ, որ այս սարսափելի օրերը ետևում կթողնենք՝ դրսևորելով համերաշխություն և միասնականություն՝ որպես երկիր և ազգ։ Այսօր այն օրն է, երբ 85 միլիոնը պետք է միասին լինի՝ մեկ սրտի պես»,— ասել է նա փետրվարի 6-ին։

«Ազգայնական շարժում» կուսակցության առաջնորդ Դևլեթ Բահչելին նույնպես ընդգծել է․ «Այժմ անտեղի վեճերի մեջ ժամանակ կորցնելու պահը չէ»։ Քեմալական «Ժողովրդահանրապետական կուսակցության» նախագահ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն հայտարարել է․ «Ես հրաժարվում եմ տեղի ունեցածը դիտարկել քաղաքականությունից զատված և հավասարվել երկրի ղեկավարությանը։ Ես առանց պատճառի չեմ խոսի Էրդողանի, նրա պալատի և նրա հետ կապված շահառու ավազակախմբերի հետ։ Ես պայքարելու եմ իմ ժողովրդի կողքին»։ Էրդողանը գիտակցելով իր և «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության դիրքերի երերուն լինելը աղետալի գնաճի և դոլարի նկատմամբ թուրքական լիրայի անկման խորապատկերին՝ կարող է տեսականորեն երկարեցնել հայտարարած 90-օրյա արտակարգ դրությունը և նույնիսկ փորձել ընտրությունները մայիսի 14-ից տեղափոխել ավելի ուշ ժամկետ, մինչդեռ ավելի վաղ նա, ընդհակառակը, որոշել էր քվեարկության ժամկետը տեղափոխել հունիսի 18-ից մայիսի 14՝ հենց տնտեսական կտրուկ վատթարացող իրավիճակով պայմանավորված, քանի որ աստիճանաբար վատացող տնտեսական վիճակին զուգահեռ անկում է ապրում Էրդողանի վարկանիշը։

Չնայած Արևմուտքի հետ հարաբերությունների սիստեմատիկ սրմանը՝ երկրաշարժից հետո արևմտյան երկրներն առաջիններից են օգնության ձեռք մեկնել Թուրքիային։ Մասնավորապես՝ ԱՄՆ իշխանությունները 150 փրկարար է ուղարկել երկրաշարժի հետևանքները վերացնելու համար, իսկ նախագահ Ջո Բայդենը հայտնել է, որ հանձնարարել է անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել Թուրքիային․ «Խորապես վշտացած եմ Թուրքիայում և Սիրիայում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով մարդկային կորուստների և ավերածությունների համար։ Ես հանձնարարել եմ իմ թիմին շարունակել ուշադիր հետևել իրավիճակին՝ համակարգելով Թուրքիայի հետ ցանկացած անհրաժեշտ օգնություն տրամադրել»,— «Twitter»-ում գրել է Բայդենը։ Ուշադրության են արժանի Շվեդիան և Ֆինլանդիան, որոնց մուտքը ՆԱՏՕ վերջին ամիսներին կանխվել է Էրդողանի անընդհատ փոփոխվող դիրքորոշման և Ստոկհոլմին ու Հելսինկիին առաջադրվող նոր պահանջների պատճառով։

Շվեդիան և Ֆինլանդիան ոչ միայն փրկարարներ են ուղարկել, այլև միջոցներ են հատկացրել Թուրքիայում և Սիրիայում երկրաշարժի հետևանքները հաղթահարելու համար, Շվեդիան՝ մոտ 2․82 մլն դոլար, իսկ Ֆինլանդիան՝ մեկ միլիոն։ Ենթադրելի է, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու՝ Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի թեկնածությունների հաստատման գործընթացը կարագանա։

Թուրքիային օգնելու Արևմուտքի պատրաստակամությունը հավանաբար կփոխի Անկարայի դիրքորոշումը։ Իր նախընտրական ծրագիրը հակաարևմտյան քարոզչամեթոդի միջոցով կառուցած Էրդողանը հարկադրված է լինելու գոնե հրապարակային ելույթներում փոխել իր խոսույթը Արևմուտքի, հատկապես ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների, մասնավորապես՝ Հունաստանի հանդեպ։ Երկրաշարժից հետո Հունաստանի վարչապետ Կիրիակոս Միցոտակիսը հեռախոսով զրուցել է Էրդողանի հետ։ Սա Հունաստանի կառավարության ղեկավարի և Թուրքիայի ղեկավարի առաջին հեռախոսազրույցն է 2022 թվականի մայիսին երկու երկրների հարաբերությունների վատթարացումից հետո։ Միցոտակիսը հաստատել է երկրաշարժի հետևանքները հաղթահարելու գործում Թուրքիային օգնություն ցուցաբերելու Հունաստանի պատրաստակամությունը։ Բացի դրանից՝ Ադանա քաղաք է ժամանել Հունաստանի արտաքին գործերի նախարար Նիկոս Դենդիասը, որտեղ նրան դիմավորել է թուրք գործընկեր Մևլյութ Չավուշօղլուն։ Նախարարները օդանավակայանում մամուլի համար փակ հանդիպում են անցկացրել։

Հարկ է հիշեցնել, որ Էրդողանը 2022 թվականի մայիսին հրաժարվել էր շփվել Միցոտակիսի հետ։ Թուրքիայի նախագահն ասել էր, որ Հունաստանի վարչապետը խախտել է մարտին իրենց հանդիպման ժամանակ ձեռք բերած պայմանավորվածությունները, և այսուհետ իր համար Միցոտակիս քաղաքական գործիչ չկա։

Թե ինչպիսի վերաձևումներ կստանան Թուրքիա-Արևմուտք հարաբերությունները երկրաշարժից հետո, պարզ կլինի համեմատաբար մոտ ապագայում, սակայն դա չի ազդելու ռուս-թուրքական հարաբերությունների վրա, և ռուս-թուրքական մտերմությունը տեսանելի ապագայում փոփոխություն չի կրելու առնվազն մինչև գալիք մեծ ընտրությունների արդյունքների պարզ դառնալը։

Տիգրան Չանդոյան

«Դրօշակ» թիվ 3, 2023թ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company