ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Երևանի և Բաքվի գաղտնի պայմանավորվածությունները

25 Ապրիլ 2023

Հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում զարգացումները նոր փուլ են թևակոխել։ Պաշտոնական հայտարարություններում այս փաստը դեռևս տեսանելի չէ, սակայն գետնի վրա տեղի ունեցող զարգացումները վկայում են իրավիճակ փոխող ակտիվ գործընթացների մասին։ Այսպես՝ մարտի 25-ին Շուշի-Լիսագոր հատվածում Ադրբեջանի զինված ուժերը խախտել են 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ ամրագրված շփման գիծը և որոշակի դիրքային առաջխաղացում ապահովել Արցախի Հանրապետության տարածքում1։ Մի քանի օր անց ադրբեջանական կողմը նոր դիրքեր է տեղադրել նաև ՀՀ տարածքում՝ Սյունիքի մարզի Տեղ գյուղի հողերում2։

Ադրբեջանի այս ագրեսիվ գործողություններին հայկական կողմը համարժեք պատասխան չի տվել։ Ավելին, ըստ Երևանից հնչող հայտարարությունների՝ հայկական կողմն իրավիճակին մոտենում է էսկալացիա թույլ չտալու տրամաբանությամբ: Բնականաբար, Ադրբեջանն օգտվում է Հայաստանի այս մոտեցումից և ամեն հաջորդ շրջափուլին նոր, ավելի հանդուգն քայլեր է կատարում հայկական երկու պետությունների հետ հարաբերություններում։

Մյուս կողմից՝ գնալով ավելի ու ավելի հիմնավոր են դառնում կասկածներն այն մասին, որ Ալիևն ու Փաշինյանը կրկին սկսել են սինխրոն գործել։ Մեկ կողմի ակտիվության լույսի ներքո մյուսի տոտալ անգործունեությունն այլ բան չի կարող նշանակել։ Դա է պատճառը, որ մենք դառնում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև իրականացվող սահմանագծման և սահմանազատման գործընթացի ականատես։ Ընդ որում, ինչպես դրա մասին բազմիցս նշել է Իլհամ Ալիևը, այդ գործընթացն անց է կացվում Ադրբեջանի պայմաններով․ վերջիններս ստրատեգիական նշանակության բնագծեր են գրավում ՀՀ Սյունիքի, Վայոց ձորի և Գեղարքունիքի մարզերի ուղղություններով։

Կարծում եմ՝ շատերն են արդեն հասկացել Ալիև-Փաշինյան զույգի գործելաոճը։ Նստում, միմյանց հետ գաղտնի պայմանավորվածություններ են ձեռք բերում, հետո դրանք կյանքի կոչելու պատասխանատվությունը դնում միջին և ցածր օղակների վրա։ Որքան ցածր, այնքան լավ։ Արդյունքում այնպիսի վիճակ է ստեղծվում, որ օրինակ, բանակային կորպուսների կամ նույնիսկ գնդերի հրամանատարները ադրբեջանցիների հետ են «բանակցում» ու փաստացի սահմանազատում իրականացնում։ Իսկ երբ որևէ բան ընթանում է ոչ այնպես, ինչպես «պետք է», հենց իրենք էլ պատասխանատվության են ենթարկվում։

Սա ձեռք բերված պայմանավորվածությունները գաղտնի կյանքի կոչելու քաղաքականություն է։ Հայաստանի հանրությունը գրեթե տեղյակ չէ, թե ինչ է կատարվում սահմանում։ Նույնիսկ սահմանամերձ շրջանների բնակիչներն են անտեղյակ: Այս կամ այն իրադարձությանը նրանք արձագանքում են միայն այն բանից հետո, երբ իրենց աչքով տեսնում են իրենց վարելահողերի վրա մարտական դիրք տեղադրող թշնամուն։ Իսկ պետությունը, ինչպես նշեցինք, ամեն ինչ անում է, որպեսզի հանրությունը շարունակի անտեղյակ լինել գետնի վրա տեղի ունեցող զարգացումներից։ Այսպես՝ Տեղ գյուղում թշնամու կողմից ՀՀ տարածքներ ներխուժելու փաստի հայտնի դառնալու հաջորդ օրը՝ ապրիլի 1-ին, ՀՀ ԱԱԾ-ն նոր հայտարարություն տարածեց, որտեղ նշվում էր․ «Տեղ-Կոռնիձոր հատվածում հանդիպում է տեղի ունեցել ՀՀ և ԱՀ ներկայացուցիչների միջև, իրականացվել են սահմանի ճշգրտման աշխատանքներ, որոնց շնորհիվ տվյալ հատվածում իրավիճակը էականորեն բարելավվել է»3։ Ահա այդ «էականորեն բարելավված» իրավիճակում էլ ապրիլի 11-ին Ադրբեջանի ԶՈՒ ստորաբաժանումները կրակ են բացել Տեղ համայնքի հատվածում ինժեներական աշխատանքներ իրականացնող ՀՀ ԶՈՒ զինծառայողների ուղղությամբ4: Բախումների հետևանքով 4 հայ զինվոր է զոհվել…

Արդեն հիշատակված գաղտնի պայմանավորվածություններով է բացատրվում նաև այն փաստը, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարների և արտաքին գործերի նախարարության մակարդակով հայտարարությունները բավական զգուշավոր են։ Ավելին, պաշտոնական Երևանն ու Բաքուն ամեն ինչ անում են, որպեսզի միջնորդ երկրները հնարավորինս քիչ միջամտեն իրենց հարաբերություններին։ Փաշինյանի ու Ալիևի ջանքերով զգալիորեն պասիվացել են ոչ միայն Մոսկվայի, այլև Բրյուսելի և Վաշինգտոնի միջնորդական ջանքերը։ Արդեն քանի ամիս է վերջիններիս չի հաջողվում Հայաստանի և Ադրբեջանի ո՛չ արտգործնախարարների, ո՛չ էլ առավել ևս ղեկավարների հանդիպում կազմակերպել։

Ստեղծված վիճակն, իհարկե, ձեռնտու է ադրբեջանական կողմին։ Ինչպես արդեն նշեցինք, Ադրբեջան-Արցախ և Ադրբեջան-Հայաստան հարաբերություններում ամեն ինչ այս ամիսներին փոխվում է հօգուտ Ադրբեջանի։ Ըստ այդմ՝ հարց է առաջանում․ Փաշինյան-Ալիև պայմանավորվածություններում կա՞ն արդյոք Ադրբեջանի համար սահմանված լիմիտներ։ Այսինքն՝ ո՞րն է հայկական կողմի զիջումների այն սահմանը, որից անդին Ալիևը ստիպված կլինի զսպել իր ախորժակը։ Եվ եթե կա նման սահման, ինչը հուսով ենք, որ այդպես է, ապա ո՞վ է գծել այդ սահմանը։

Վերջին ամիսներին հայ-ադրբեջանական սահմանում տեղի ունեցող իրադարձությունները բավական մեծ արձագանք են գտնում հարևան Իրանում։ Պաշտոնական Թեհրանը բազմիցս հայտարարել է, որ Հարավային Կովկասի քաղաքական քարտեզի փոփոխությունն իր համար անընդունելի է։ Ավելի համոզիչ լինելու համար իրանական կողմը պարբերաբար զորավարժություններ է անցկացնում Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ սահմանում՝ հընթացս ուղիղ սպառնալիքներ հղելով ադրբեջանցիներին։ Այդ երկու երկրների հարաբերություններն աննախադեպ լարվածության փուլում են։ Փորձագետները նույնիսկ չեն բացառում Ադրբեջանի և Իրանի միջև ռազմական բախման հնարավորությունը։ Պատճառը մեկն է՝ ՀՀ տարածքով դեպի Նախիջևան տանող միջանցք ունենալու Ադրբեջանի ցանկությունը։ Իրանում թուրք-ադրբեջանական դաշինքի այդ ծրագիրը երկրի անվտանգությանը սպառնացող լուրջ մարտահրավեր են ընկալում։

Թվում է՝ այս փուլում Իրանն առաջինն է որոշակի կարմիր գծեր գծել Ադրբեջանի համար և ամեն ինչ անում է, որպեսզի Ալիևի վարչակազմն այդ գծերը չխախտի։ Սակայն խնդիրն այն է, որ Թեհրանի ու Երևանի հարաբերությունները շատ հեռու են վստահելի լինելուց։ Պատճառը ՀՀ իշխանությունների խիստ արևմտամետ քաղաքականությունն է։ Հատկապես այն բանից հետո, երբ Հայաստանն Ադրբեջանի հետ սահմանում եվրոպացի դիտորդներ տեղակայեց, հայ-իրանական հարաբերություններն էլ ավելի լարվեցին։ Իրանի՝ տասնամյակներ շարունակ իրականացվող քաղաքականության հիմնական նպատակներից մեկն իր սահմաններում արևմտյան ուժերի ներկայության բացառումն է եղել։ Իսկ հիմա իրենց համար ռազմավարական առանձնահատուկ կարևորություն ունեցող Հարավային Կովկասում եվրոպացի դիտորդներ են տեղակայվել, որոնք, ըստ մամուլում հայտնվող տեղեկությունների, նաև հետախուզական գործառույթներ են իրականացնում։

Իրանում այս փաստը միանշանակ գնահատականի է արժանացել։ Ընդ որում, եվրոպացի դիտորդների պատճառով լարվել են ոչ միայն հայ-իրանական, այլև ռուս-իրանական հարաբերությունները։ Խնդիրն այն է, որ Հարավային Կովկասը Թեհրանում ընկալվում էր որպես ռուսական պատասխանատվության գոտի, և հիմա իրանական կողմը մեղադրում է Ռուսաստանին մեր տարածաշրջանում իրավիճակը վերահսկողությունից դուրս թողնելու մեջ։

Ելնելով այս ամենից՝ Իրանում որոշել են ինքնուրույն զբաղվել Հարավային Կովկասի խնդիրներով։ Իսկ դա նշանակում է, որ կարմիր գծեր են գծվել ոչ միայն Ադրբեջանի, այլև Հայաստանի համար։ Թեհրանում չեն բացառում մեր տարածաշրջանում իրենց շահերը պաշտպանելու նույնիսկ ռազմական միջոցները։ Սա, իհարկե, ծայրահեղ սցենար է, բայց այն քննարկվում է։ Դրանով հանդերձ, սակայն, Իրանը դեռևս սպառված չի համարում Հայաստանի և Ռուսաստանի հետ անվտանգության հարցերում համագործակցության հնարավորությունը։ Պարզապես իրանական կողմը ցանկանում է, որ այս երկու երկրներն ավելի հետևողական լինեն տարածաշրջանում թուրքական գործոնի ուժեղացման դեմ պայքարում և թույլ չտան այլ երկրներին մուտք գործել Հարավային Կովկաս։

Հայաստանում և Արցախում Ադրբեջանի հնարավորությունները սահմանափակելու հարցում պետք է հետաքրքրված լինի նաև Ռուսաստանը։ Կարծում ենք՝ այդպես էլ կա, սակայն ավելի երկարաժամկետ հեռանկարում։ Մեր օրերում Ռուսաստանը միայն մեկ խնդիր ունի՝ Ուկրաինան։ Մոսկվայում համարում են, որ Ուկրաինայում իրենք պատերազմում են ամբողջ Արևմուտքի դեմ և վստահ են, որ այդ պատերազմում հաղթելուց հետո կկարողանան շատ արագ շտկել իրավիճակը նաև այլ տարածաշրջաններում։ Թուրքիայի աջակցությունը շատ կարևոր է Ռուսաստանի համար։ Այդ իսկ պատճառով Մոսկվան չի ցանկանում որևէ այնպիսի քայլ անել, որը խնդիրներ կառաջացնի Անկարայի հետ հարաբերություններում։ Հուրախություն Ռուսաստանի՝ Հայաստանի իշխանությունները գործնականում ոչինչ չեն անում, որպեսզի ռուս-թուրքական համագործակցությունը չլինի ի հաշիվ հայկական շահի։ Անշուշտ դա ցանկալի չէ նաև Ռուսաստանի համար, բայց, ինչպես արդեն նշեցինք, ժամանակավոր լուծում է, որն օգնում է ռուսական կողմին խնդիրներ լուծել Ուկրաինայում։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ իրավիճակը Հարավային Կովկասում բավական անորոշ է։ Այստեղ առկա է ամեն ինչ՝ և՛ թուրք-ադրբեջանական դաշինքի էքսպանսիա, և՛ Ռուսաստանի հարմարվողականություն, և՛ Իրանի դիմադրություն, և՛ Հայաստանի զիջողականություն…

Մինչդեռ հայկական երկու պետությունների շահը պահանջում է բացառապես մեկ բան՝ դիմադրություն։ Դրա քաղաքական ռեսուրսը Հայաստանն ունի։ Ճիշտ կառավարման պարագայում կարող է ունենալ նաև տնտեսական և ռազմական ռեսուրսներ։ Պաշտոնական Երևանը պարզապես պարտավոր է անվտանգության հարցերում համագործակցել Իրանի և Ռուսաստանի հետ՝ իր ճիշտ վարքագծով պարտադրելով այս երկու հզոր երկրներին Թուրքիային և Ադրբեջանին զսպելու քաղաքականություն իրականացնել։ Փոխարենը, ինչպես արդեն նշեցինք, Փաշինյանի կառավարությունը գնում է Ալիևի հետ գաղտնի պայմանավորվածությունների և Արևմուտքի հետ համագործակցելով՝ Ռուսաստանի ու Իրանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում նվազեցնելու ճանապարհով։ Փաշինյանի այս քաղաքականությունն ամեն օր ծանր հետևանքներ է առաջացնում Հայաստանի և Արցախի համար։ Իսկ հայ հանրությունը օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով շարունակում է հանդուրժել Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը։

________________________

Հղումներ

1. Ադրբեջանը խախտել է եռակողմ հայտարարությամբ ամրագրված շփման գիծը և որոշակի դիրքային առաջխաղացում ապահովել, 25.03.2023 թ., https://armenpress.am/arm/news/1107223.html։

2. ՀՀ ԱԱԾ հաղորդագրություն, 30.03.2023 թ., https://www.sns.am/hy/news/view/830։

3. ՀՀ ԱԱԾ հաղորդագրություն, 01.04.2023 թ., https://www.sns.am/hy/news/view/834։

4. ՀՀ պաշտպանության նախարարություն, 11.04.2023 թ., https://mil.am/hy/news/11402։

Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան

«Դրօշակ» թիվ 4 , 2023

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company