ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ներկայի և ապագայի խնդիր է

05 Հուլիս 2023

Հայաստանի Հանրապետության անկախությունից ի վեր Թուրքիան հրաժարվել է դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Հայաստանի հետ՝ առաջ քաշելով հիմնականում երեք նախապայման՝ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի դադարեցում, Կարսի անօրինական «պայմանագրի» վավերացում և Արցախից հրաժարում։

Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով թուրք-ադրբեջանական տանդեմը գրեթե իրականացրեց Արցախի բռնազավթումը, հետևաբար նաև նախապայմաններից մեկի լուծումը, իսկ մյուս երկու նախապայմանների լեգիտիմացումն իր վրա է վերցրել Հայաստանի ներկա իշխանությունը։ «Հայաստանը տարածքային պահանջներ չունի իր հարևաններից և ոչ մեկի նկատմամբ»,— հայտարարել էր ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանն այս տարվա մարտի 13-ին Բահրեյնում կայացած Միջխորհրդարանական միության (IPU) վեհաժողովի ժամանակ։ Ավելի վաղ՝ փետրվարի 24-ին, ելույթ ունենալով ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի ձմեռային նստաշրջանի ժամանակ, ՀՀ ԱԺ պատվիրակության ղեկավար, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Սարգիս Խանդանյանը նույնպես հայտարարել էր․ «Հայաստանը տարածքային պահանջներ չունի ո՛չ Ադրբեջանի, ո՛չ էլ իր հարևաններից որևէ մեկի նկատմամբ»: Միջազգային հարթակներում հնչեցված վերոնշյալ հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ Կարսի անօրինական «պայմանագրի» վավերացումն ընդունելի է գործող իշխանության համար, որի մասին ուղերձ են հղում արտաքին լսարանին, մասնավորապես՝ «հարևաններին»։

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի վերաբերյալ իշխող քաղաքական խմբի մոտեցումը վերջերս՝ խորհրդարանում լրագրողների հետ ճեպազրույցի ժամանակ, ձևակերպեց ՀՀ սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանը։

«Ցեղասպանության ճանաչման ի՞նչ գործընթաց։ Վե՛րջ, ճանաչվել է։ Գործընթացը վերջացավ, ավարտվեց։ Հայոց ցեղասպանության փաստը պետք է ուղղակիորեն կապվի իր հայրենի հողում մնացած և ապրող ժողովրդի անվտանգության հետ։ Պետք է ոչ թե ասենք, որ ցեղասպանություն է եղել՝ ճանաչեք, այլ ասենք, որ կարևոր է դրա ճանաչումը․ այդ ցեղասպանությունն իրագործողները կարող են դա անել նաև Արևելյան Հայաստանի բոլոր տարածքներում։ Պետք է հասկանալ, որ «օդի մեջ» ցեղասպանության ճանաչումը բան չի տալիս՝ բացի բարոյական շոյվածությունից»,— ասել էր նա՝ անդրադառնալով լրագրողի այն դիտարկմանը, որ գործող իշխանության օրոք Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը տապալվել է։ Սինանյանի ձևակերպումները խնդրահարույց են, իսկ հեռանկարային կտրվածքով՝ վտանգավոր, քանի որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացն իրավական, պատմական արդարության, ճշմարտության վերականգնման և պահանջատիրական հարթությունից փորձ է արվում տեղափոխել զուտ բարոյական տիրույթ։ Մինչդեռ ցեղասպանությունը ծանրագույն միջազգային հանցագործություն է և ենթակա է միջազգային իրավական պատասխանատվության։

Այսպիսով՝ գործող իշխանության կողմից, ինչպես Արցախի ինքնորոշման, այնպես էլ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և պահանջատիրության հարցում «նշաձողն» իջեցվում է զրոյական մակարդակի։ Փաստացի ազդարարվում է ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը արտաքին քաղաքական օրակարգից հանելու մտադրության մասին՝ դրանով բավարարելով Թուրքիայի նախապայմաններից երրորդը ևս։ Հայոց ցեղասպանության փաստը կապելով միայն «հայրենի հողում մնացած և ապրող ժողովրդի անվտանգության հետ»՝ շրջանցվում է ցեղասպանության հետևանքով հայրենազրկված, նյութական կորուստներ կրած ժառանգների հարցը, այսինքն՝ մեզ առաջարկում են հրաժարվել պահանջատեր լինելու իրավունքից։ Թուրքիային պատասխանատվության կանչելու պահանջից հրաժարումն առավել անընդունելի է Արցախյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ և դրանից հետո Թուրքիայի կողմից Ադրբեջանին ցուցաբերած բացահայտ և ընդգրկուն աջակցության պայմաններում։

Քննադատության չի դիմանում նաև այն դիտարկումը, թե ցեղասպանությունը ճանաչվել է, հետևաբար գործընթացն ավարտված է։ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը կարող ենք «ավարտված» համարել այն դեպքում, երբ Թուրքիան ճանաչի պատմական իրողությունը և հանձն առնի դրա հետևանքների վերացման պատասխանատվությունը։

Հեռանկարային առումով կստացվի, որ ցեղասպանության ճանաչման գործընթացն ավարտված համարելու դեպքում Հայաստանի Հանրապետությունը, հայ ազգը հրաժարվում են պատմական հայրենիքին երբևէ տեր կանգնելու երազանքից, Միացյալ Հայաստան ունենալու տեսլականից։ Նման զարգացումը կհանգեցնի Հայկական լեռնաշխարհում մեր բնիկ լինելու կարգավիճակից և դրանից բխող իրավունքներից հրաժարմանը։ Դա վտանգավոր է այնքանով, որքանով արհեստածին «Ադրբեջան» պետության, այսպես կոչված, «տարածքային ամբողջականության» ճանաչման հարցը։ Հայոց ցեղասպանությունն «ավարտված» գործընթաց համարելը նշանակում է հրաժարում Թուրքիայի նկատմամբ ունեցած տարածքային պահանջներից և հայրենազրկման փաստի լեգիտիմացում։ Սա հայկական ինքնությանն ուղղված մարտահրավեր է, ոչնչացման տանող ճանապարհ։ Որքան էլ նախկինում զգուշությամբ է խոսվել պահանջատիրության մասին, այդ թվում՝ տարածքային, այնուամենայնիվ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, միջազգային հարթակներում դրա բարձրաձայնումը, տարբեր օրենսդրական նախաձեռնություններով հանդես գալն ինքնին պահանջատիրությանն ուղղված քայլեր են եղել։

Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի անկախացմամբ նոր որակ և բովանդակություն էր ձեռք բերել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը։ Այն պետական քաղաքականության անբաժան մասն էր, արտաքին քաղաքական օրակարգի կարևորագույն բաղադրիչը։ Դեռևս 1990 թ. օգոստոսի 23-ին Հայաստանի Գերագույն խորհրդի կողմից ընդունված Անկախության հռչակագրի կետ 11-ում հստակորեն ամրագրվեց հայոց պետականության հանձնառությունը Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման գործում՝ սահմանելով, որ «Հայաստանի Հանրապետությունը սատար է կանգնում 1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործին»: Հռչակագրի ընդունմամբ Հայաստանի Հանրապետության համար Հայոց ցեղասպանության հիմնախնդիրը դադարեց լինել սոսկ պատմական, բարոյահոգեբանական հարթությունում գտնվող երևույթ՝ վերածվելով արտաքին քաղաքականության և արդի միջազգային իրավական հարաբերությունների հիմնախնդրի:

Հայաստան-Սփյուռք փոխհարաբերություններում նույնպես Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը պետական մակարդակի բարձրացնելը կարևորագույն դերակատարություն ունեցավ։ Այն հայաստանաբնակ և աշխարհասփյուռ հայության համընկնող, միասնական օրակարգի կարևորագույն և առանցքային բաղադրիչներից մեկն էր։ Թեև հայ ժողովրդին բաժին հասած մեծագույն ողբերգության հանգամանքը որպես ընթացիկ կյանքի առանցքային հարցերից մեկը դիտարկելը ինքնին ցանկալի չէ, սակայն այն համախմբվածության, մերձեցման, Հայաստանի և աշխարհասփյուռ հայության փոխճանաչման կարևոր գործառույթներից մեկն էր իրականացնում։ Երբ նշվում է, թե «30 տարի ցեղասպանության ճանաչման համար Սփյուռքում հսկայական ռեսուրսներ են օգտագործվել, բայց հասել են միայն մարտավարական արդյունքների, ռազմավարական արդյունքների չեն հասել», դրանով արժեզրկվում է կատարված աշխատանքը և վնասում Հայաստան-Սփյուռք, Սփյուռք-Սփյուռք գործակցությանը: Ատոմիզացված հայ հասարակությանը անհրաժեշտ են համընդհանուր, անքննելի օրակարգային հարցեր, որոնք կմիավորեն մասնատված, «սևի և սպիտակի» բաժանված հասարակությանը, մինչդեռ դրա փոխարեն ևս մեկ համահայկական խնդիր հայտնվում է լուսանցքից դուրս կարգավիճակում։

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի շարունակական լինելը և առաջին հերթին պետական մակարդակով հարցն արտաքին քաղաքական օրակարգում պահելը լուծում են նաև կրթական խնդիրներ, ինչն անհրաժեշտ է պատմության դասերը ինչպես մեր սերունդներին, այնպես էլ օտարներին ներկայացնելու տեսանկյունից։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատը 2022 թ․ ներկայացրեց երկկուսակցական օրինագիծ, որով նախատեսվում է հինգ տարիների ընթացքում 10 միլիոն դոլար հատկացնել Կոնգրեսի գրադարանին՝ Հայոց ցեղասպանության պատմության, դասերի, հանգամանքների և դրա ներկա դրսևորումների վերաբերյալ կրթական ծրագրեր իրականացնելու համար: Նախագծի հեղինակներն այս տարի ևս ներկայացրին Հայոց ցեղասպանության կրթական ակտը՝ փորձելով հակազդել թուրքական այն քարոզչությանը, թե, իբր, «1915-1923 թթ. Օսմանյան Թուրքիայի կողմից միլիոնավոր քրիստոնյաների համակարգված զանգվածային սպանությունները տեղի չեն ունեցել»։ ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Ռոբերտ Մենենդեսը նշում է, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ կրթության մասին երկկուսակցական օրենքը ներկայացնելով՝ «վերահաստատում են ճշմարտությունը ճանաչելու իրենց հանձնառությունն ամբողջ աշխարհի, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի հայ համայնքի առջև»1:

Ինչու՞ է Թուրքիայի համար կարևոր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի կասեցումը։ Այն պարզ պատճառով, որ գործընթացն ի վերջո հանգեցնելու է պատասխանատվության, որը բնավ բարոյական հաղթանակների շարքին չի կարող դասվել։ Տրամաբանությունը հուշում է, եթե Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը զուտ բարոյական բաղադրիչ ունենար, ապա թուրքական կառավարությունն այդքան ֆինանսներ և մարդկային ռեսուրսներ չէր ծախսի ճանաչման գործընթացը կասեցնելու նպատակով։ Հատկապես վերջին շրջանում Հայաստանում տարբեր հարթակներում հնչում են հայերի և թուրքերի հաշտեցման մասին խոսակցություններ։ Իսկ որքանո՞վ են հնարավոր իրագործել «անցյալը անցյալին թողնելու» և «առաջ շարժվելու» առաջարկները՝ հաշվի առնելով, որ մեզանից շատերը ցեղասպանվածների սերունդներից են։ Նման պարագայում, առանց ոճրագործի մեղայականի, «հաշտեցում» բառի օգտագործումն անգամ անընդունելի է։

Կարող ենք հստակ փաստել, որ Հայոց ցեղասպանության հարցը միայն անցյալին չի վերաբերում, այլև ներկային և ապագային, քանի դեռ չի հանգել վերջնական և արդարացի հանգուցալուծման։ Ճանաչումն ընդամենն առաջին փուլն է, որից պետք է բխի նաև հետևանքների հաղթահարումը և ամենակարևորը՝ պատասխանատվության ստանձնումն այն իրականացնողի, այսինքն՝ Թուրքիայի կողմից։

—————————
https://www.foreign.senate.gov/press/dem/release/senators-menendez-blackburn-introduce-armenian-genocide-education-act։

ուսինե Մխիթարյան

«Դրօշակ» թիվ 6, 2023թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company