ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լիզպոնի Գործողութեան 40-Ամեակ. Երգի Մը Պատմութիւնը. Հայ Դատի Պահանջատիրութեան Ուխտապահներու` Լիզպոնի Հինգի Յիշատակը Յաւերժացնող Երգերուն Պատգամները

18 Հուլիս 2023

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

Նախորդ յօդուածով յիշատակուած եւ յաջորդական գրութիւններով լուսարձակի տակ բերուելիք երգերուն հիմքը կը մնան` Հայ դատի պահանջատիրական նկարագիրը, ցեղասպան թուրք պետութեան դէմ կատարուած անոնց խիզախ սխրագործութիւնը, հայ մարտիկի նկարագիրը, հայ երիտասարդին կամքն ու պատգամը եւ անոնց հերոսական նահատակութիւնը, մէկ խօսքով` հայկական պահանջատիրութեան ուղիին կատարուած դիւցազնապատումի արտացոլացումն է:

Այս ուսումնասիրութիւնը թէեւ Լիզպոնի հինգ անձնազոհներուն կատարած գործողութեան առիթով հիւսուած երգերը լուսարձակի տակ առնել է, բայց եւ այնպէս խիստ կարեւոր է ներկայացնել նաեւ անոնց համառօտ կենսագրականներն ալ, որպէսզի կարելի ըլլայ այդ երգերը պարզաբանելու ընթացքին դէպքերու եւ իրադարձութիւններու պատմական հենքը պահել, թէկուզ իւրաքանչիւր երգի ներկայացման ընթացքին մանրամասն վերլուծումներ կամ պարզաբանումներ տրուած ըլլան:

Վերոնշեալ մեկնակէտով ծնունդ առին Լիզպոնի հինգ արիներուն նուիրուած երգերը: Իւրաքանչիւր հեղինակ, յօրինող, ստեղծագործող, ըստ իր գեղարուեստական կարողականութեան, կրցաւ ծնունդ տալ երգի մը: Բայց մէկ բան հաստատօրէն կարելի է ըսել, որ բոլորն ալ վառ զգացումներով եւ հայու տագնապալի ու պահանջատիրական ոգիէ մղուած ստեղծագործած են:

***

«Հայ յեղափոխական բանակ»-ի հինգ անձնազոհներուն նուիրուած երգերու մեկնաբանութեան ու վերլուծումներու շարքը կը սկսինք անոնց նուիրուած առաջին երգով:

Արդարեւ, Լիզպոնի գործողութեան յաջորդող ամսուան` 21-31 օգոստոս 1983-ին Աթէնքի (Յունաստան) մօտակայ գիւղաքաղաքներէն` Քալամոսի մէջ տեղի կ՛ունենար ՀՅԴ երիտասարդական եւ ուսանողական միութիւններու համագաղութային (Հայաստանի անկախութենէն ետք` համահայկական) առաջին բանակումը: Մասնակից 350 երիտասարդ-երիտասարդուհիներ եւ պատանի-պարմանուհիներ եկած էին հայկական բոլոր գաղութներէն (բացի Իրանի գաղութը), հոն ներկայ էին նաեւ Սուրիոյ երիտասարդական միութեան (ՍԵՄ) շուրջ 35 անդամներ ալ:

Այդ բանակումի ընթացքին երկու ՍԵՄ-ականներու կողմէ ծնունդ պիտի առնէր «Լիզպոնի հինգին» նուիրուած հոգեհարազատ երգը:

Երգի խօսքերուն հեղինակն էր Հալէպէն բանակող Արփի Սանոսեանը, իսկ երաժշտութիւնը` գամիշլիցի Համօ Երէցեանը:

Արփին` երիտասարդ բանակող, ազգային եւ գաղափարական զգացումներով տոգորուած, պատասխանատուներու քաջալերանքով կը գրէ երգին բառերը: Ան, արեւելահայ գրականութենէ ազդուած, հեղինակած է արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն խառնուրդ երգին բառերը: Արփին աւարտած է Պէյրութի Համազգայինի հայագիտական հիմնարկը, այժմ կը դասաւանդէ Համազգայինի Հալէպի հայագիտական հիմնարկին մէջ:

Երաժշտութիւնը, ինչպէս ըսինք, կը պատկանի Համոյին: Համոյին հետ մեր զրոյցին ընթացքին մանրամասն տեղեկացանք երգի ծնունդին մասին: Օրին այս երգը 24 ժամուան ընթացքին ստեղծագործուած է: Երբ այսպիսի միտք մը առաջարկուած է, Համոն խնդրած է որեւէ մէկ նուագարան յատկացնեն իրեն, յատկապէս` երգեհոն (ստեղնաշարային գործիք) մը, որպէսզի կարենայ անոր վրայ երաժշտութիւնը յօրինել: Իսկ ժամեր ետք, երբ երգը ծնունդ առած է, առաջին անգամ գիշերը, բանակումի խրախճանքին երգած է:

Այս կարեւոր իրադարձութեան մասին դժբախտաբար ոչ մէկ նշում կատարուած է «Կայծեր», հրատարակութիւն ՀՅԴ երիտասարդական միութիւններու պաշտօնաթերթի Ա. տարի, մարտ 1984, թիւ 2-ի, էջ 20-65-ի մէջ, որ ընդարձակ տեղ յատկացուած է վերոնշեալ բանակումին:

Համոն ծնած է 1965-ին, երաժշտական եւ երաժշտասէր ընտանիքի մէջ, հայրը գեղեցիկ ձայն ունեցած է, եղբայրները երաժիտներ են: 8 տարեկանէն սկսած է երգել: Ան ապրած է Գամիշլի, ապա հաստատուած` Շուէտ, ուր շարունակած է իր մշակութային գործունէութիւնը: Համոն տաղանդաւոր արուեստագէտ է եղած, փոքր տարիքէն իր մասնակցութիւնը բերած է միութենական երգահանդէսներուն, ճաշկերոյթներուն, խրախճանքներուն եւ պարահանդէսներուն:

Ան ելոյթներ ունեցած է Միջին Արեւելքի, Եւրոպայի, Աւստրալիոյ եւ այլ շրջաններու մէջ: Երգած է շուրջ 10 լեզուներով, երգի կողքին, կը նուագէ հարուածային գործիքներ, դաշնամուր եւ երգեհոն: Համոն սիրայօժար իր մասնակցութիւնը բերած է նաեւ շատ մը բարեսիրական նախաձեռնութիւններու:

«Լիզպոնի հինգին» երգը մեծ ընդունելութիւն գտաւ, յատկապէս երբ հալէպահայ փոքրիկ աղջիկ մը` Քարէն Չիլինկիրեան, իր անուշ ու քաղցր ձայնով 1984-ի ամրան «Լիբանանի հայկական ձայն» ձայնասփիւռի սթիւտիոյին մէջ, երաժիշտ Սեդօ Պաղտասարեանի նուագակցութեամբ, արձանագրեց այս երգը, որ օրին սփռուեցաւ նշեալ կայանէն:

Յաջորդ տարին` 1985-ին, Քարէն Չիլինկիրեանի մենակատարութեամբ հրապարակուած է ձայներիզ մը, որուն գեղարուեստական իրականացումը կատարած են Պարգեւ Մղշեանն ու Ժագ Թիւթիւնճեանը, վերջինիս սթիւտիոյէն ներս արձանագրուած:

Քարէնի երգացանկին մէջ կ՛ընդգրկուէր «Լիզպոնի հինգին» երգը: Սոյն երգը այդ օրէն ի վեր մեծ ժողովրդականութիւն վայելած է, մինչեւ օրս կ՛երգուի, նոյնիսկ հայոց բանակի զինուորներ կ՛երգեն:

Փոքրիկ Քարէնը «Լիզպոնի հինգին» երգը երգած է մաքուր, հմայիչ հնչողութեամբ: Ձայնի որակը բնական է, հայկական երանգով հարուստ: Կշռոյթի առումով, երգեցողութիւնը ճկուն է եւ ճշգրիտ: Այդ իսկ պատճառով կրնանք ըսել, որ Լիզպոնի երգը փոքրիկի ձայնով մեկնաբանուած, խօսքի եւ երաժշտութեան համապատասխան եւ միաձուլուած` տարբեր ձեւաչափով ներկայացուած է, որուն համար հազարաւոր ունկնդիրներու սիրտերը կը գրաւէ:

Լիզպոնի Հինգին

Արփի Սանոսեան Աւօ Գաթրճեանի հետ                                             Համօ Երէցեան

 

Խօսք` ԱՐՓԻ ՍԱՆՈՍԵԱՆԻ
Երաժշտ.` ՀԱՄՕ ԵՐԷՑԵԱՆԻ

Անոնք գացին անվերադարձ,
Գիտակցելով ճամբայ ելան:
Անոնք գացին անվերադարձ,
Հինգ ընկերներ գացին Լիզպոն.
Նոր գարուններ էին նրանք`
Հայրենիքի փայլուն տղաք:

Կրկներգ.
Երգում էին ազատութիւն,
Խօսում էին փրկութիւն,
Հպարտ էին հայ ըլլալնուն,
Ուխտած էին զոհուելու:

Ձգտում էին այս իտէալին,
Ասում էին պահանջ ունին:
Ազատ խորանին վրայ
Մատաղ ըրին իրենց կեանքը:

Կրկներգ.
Երգում էին ազատութիւն…
Սիրայօժար Լիզպոն գացին,
Արան, Սագոն` կայտառօրէն,
Սեդրակ, Սիմոն` խիզախ կամքով,
Իսկ Վաչէն ալ` վեհ իտէալով:

Կրկներգ.
Երգում էին ազատութիւն…

Ե՛կ ընկերներ ուխտենք այստեղ,
Շարունակենք նրանց ճամբան,
Ազատութեան բագնին վրայ
Մենք ալ ըլլանք նահատակներ:

Կրկներգ.
Երգում էին ազատութիւն…

aztagdaily.com

(Շար. 2)

Առաջին մասն՝ այստեղ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company