Արցախի Հանրապետությունից բռնի տեղահանված մեր հայրենակիցները իրենց հետ չեն կարողացել բերել իրենց փաստաթղթերը՝ անձնագիր, զինվորական գրքույկ, բնակարանի, բնակելի տան կամ այլ անշարժ գույքի սեփականության վկայական և այլն։ Այս ամենը պետք է վերականգնել՝ ստեղծելով առանձին հարթակ, առանձին արցախահայության հարցերով զբաղվող մարմին։ Այս մարդկանց սեփականության փաստաթղթերը առաջին հերթին իրենց իրավունքների վերականգնման մարդասիրական, պահանջատիրական, քաղաքական կարիքների բավարարաման համար է։

Միաժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել և վերականգնել Արցախի պետական բոլոր գերատեսչությունների կայքերը, փոխել ծածկագրերը, հնարավորության դեպքում վերականգնել ամբողջ բազան։ Հարցը պետք է դառնա առաջնային օրակարգ։

Պետք է միջազգային ատյաններում պահանջել, որպեսզի Ադրբեջանը հետ քաշվի և մարդիկ կարողանան գնալ և վերցնել իրենց անհրաժեշտ ամեն ինչ։ Հայաստան պետք է տեղափոխվի պատմամշակութային արժեք համարվող և տեղափոխվելու համար ամեն ինչ՝ օրինակ Գանձասարի Մատենադարանի, ազգային թանգարանի, եկեղեցապատկան ցուցանմուշները։

Չափազանց կարևոր է, որպեսզի Արցախից Հայաստան տրանսպորտային միջոցներին չտուգանվեն օրինակ Երևանի տխրահռչակ կարմիր գծերի համար։ Պետությունը բյուջեից պետք է հատկացնի նաև նշված տրանսպորտային միջոցների ԱՊՊԱ պայմանագրերի համար անհրաժեշտ գումարը՝ հետագա վթարներից, դրանցում առաջացած բարդություններից խուսափելու համար։

Հայաստան պետք է բերվի Արցախի պետական համալսարանի պրֆեսորադասախոսական, կազմի և ուսանողների գործերը՝ եթե առկա են, եթե ոչ պետք է վերականգնել անմբողջը։ Արցախցի ուսանողներին պետք է ազատել զինվորական կոմիսարիատներից տեղեկանքների ներկայացման պահանջը և ավարտողներին անխոչընդոտ տրամադրել դիպլոմները։

Եվ առհասարակ մի շարք պարտադիր կարգավորումներ պետք է վերանայվեն, պարզեցվեն և պրոցեսները գործի դրվեն։ Որքան երկար մնաց խնդիրներն այսպես, այնքան ավելի կբարդանա և լուծումները կդժվարանան։

Անհրաժեշտ է վերանայել մի շարք իրավական ակտեր՝ օրենքներ, կառավարության և գերատեսչական որոշումներ կատարել շտկումներ և կարգավորել առկա վիճակը։

Արմեն Գրիգորյան
ՀՅԴ անդամ, տնտեսագետ