ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

3+3 Ձեւաչափը հարցականի տակ

24 Հոկտեմբեր 2023

Սեղանի վրայ է կրկին 3+3 բանակցային ձևաչափը, որ ընդհանրապէս կը յայտնուի տարածաշրջանի դիւանագիտական խօսոյթին մէջ, երբ խօսակցութիւնները կ՚ըսկսին բախիլ անելի։

Ակնկալութիւնը այն է, որ Հայաստան-Ազրպէյճան-Վրաստան առաւել Ռուսաստան-Թուրքիա-Իրան զոյգ եռեակները այժմ միասնաբար վճռեն ճակատագիրը Հարաւային Կովկասի հաւասարակշռութեան ծնունդ տալով տարածաշրջանային նոր ճարտարապետութեան մը։ Բազմակողմ մէկ գործընթա՛ց՝ որ նախ պէտք է յաղթահարէ երկկողմ յարաբերութիւններու բարդ հիւսքին մէջ բռնուած փոխադարձ շահերու և հակամարտութեանց խնդիրները, որպէսզի կարողանայ ճամբայ հարթել դէպի ընդհանուր համաձայնութիւն։

Իրականութեան մէջ, սակայն, առաջարկուող ձևաչափին վեց կողմերը երբեք չեն մտածած, չեն գործած և չեն գործեր այս վեցերու մակարդակով միայն։ Վեցը ընդամէնը վերացական հասկացողութիւն մըն է այս խօսակցութեան մէջ։ Ան վերացական է և շինծո՛ւ։ Ան չի ներկայացներ ամբողջական աշխարհաքաղաքական պատկերը տարածաշրջանի ուժային փոխյարաբերութեանց։ Այդ վեցէն իւրաքանչիւրը սովոր է իր կողմնակի սակարկութիւնները ընելու իր անմիջական շահակիցներուն հետ, որոնց շրջանակը շատ աւելի լայն է և բազմակողմանի և ենթակայ՝ ամէնօրեայ վերիվայրումներու։

Չկայ ոչ ոք – ոչ իսկ Իրա՛նը – որ չգիտակցի, թէ տարածաշրջանի հանրահաշիւէն կարելի չէ դուրս պահել Արևմուտքը, որ այս պարագային կ՚ընդգրկէ ԱՄՆ-ը և Եւրոպան և անոնց կողքին՝ Իսրայէլը։ Այս առումով, 3+3-ի առաջնորդները կրնան նոյնիսկ ի մի բերել և բեմադրել 3+3-ի դիւանագիտական եռուզեռը միաժամանակ քաջ գիտնալով, որ իրականութենէն ոչինչ կրնայ փոխուիլ։ Իրենք ուզեն կամ ոչ՝ ձևաչափի ատենակարգին մէջ են ըլլալու «ոգի»ները իրենց ճշտած բացականերուն…Բան մըն ալ աւելի՛։ Նման բանակցային գործընթացի մը ընթացքը փաստացիօրէն ճշտողը աւելի շուտ և աւելի շատ բացականերն են ըլլալու քան ներկաները…

Պարզ է, որ Թուրքիա և Ազրպէյճան նման բանակցութիւններու բովին մէջ (ենթադրելով որ անոնք տեղի կ՚ունենան) պիտի խաղան իրենց երկսայրի խաղը Արևմուտքի և Մոսկուայի միջև տարածաշրջանային աւարէն առաւելագոյնը կորզելու դիտաւորութեամբ, իսկ Իրան պիտի ճգնի խուսանաւել «հաւկիթի կճեպներուն վրայ»էն զգուշօրէն քալելով և միշտ ջանալով օրը-օրին հասկնալ Մոսկուայի իրական դիտաւորութիւնները։ Մոսկուայի առաջնահերթ խնդիրը պիտի ըլլայ ԱՄՆ-ը դուրս պահել գործընթացէն միաժամանակ յուսալով, որ ինք կրնայ յայտնուիլ Թուրքիոյ և Ազրպէյճանի միջև և Սիւնիքի ճանապարհային սակարկութիւնները առնել իր հակակշռին տակ…Միւս կողմէ՝ Վրաստանը պիտի փորձէ իր փէշերը ազատ պահել տարածաշրջանի ճահիճէն միշտ առաւելութիւնը տալով թուրքևազրպէյճանական կողմին (այսինքն՝ իր անմիջակա՛ն շահերուն) ընդդէմ Հայաստանի շահերուն։ Եւ հետևաբար մեծ է հաւանականութիւնը, որ ձևաչափը ի վերջոյ մտնէ փակուղի վերադառնալով իր սկզբնակէտին և Հայաստանի համար աւելի խորացած կնճիռներով։ Սիմոն Վրացեանի յայտնի խօսքով՝ «լեռը ծնի մուկ»…

Այս ձևաչափի աւելի մտահոգիչ եզրը կը կայանայ այն բանին մէջ, որ ան էապէս կրնայ քնաբեր հանդիսանալ և իր ետին պահել շատ աւելի եղերական գործընթաց մը։ Նման բանակցութիւններու ետին, Թուրքիա և Ազրպէյճան կրնան պատրաստել իրենց մեծ նախայարձակումը (ագրեսիա) թիրախ ունենալով Սիւնիքը, Վայոց Ձորը և Գեղարքունիքի կարևոր մէկ հատուածը (Սևանի արևելեան ափերով)։ Նման գործողութիւն մը բնականաբար կ՚ենթադրէ Մոսկուայի և Արևմուտքի նոյնժամանակեայ համամտութիւնը (բնականաբար իւրաքանչիւրը այլ շահերէ խթանուած)։

Դժբախտաբար նման խաղի մը կարելիութիւնը երբեք անհաւանական չէ այսօր։ Այդ պահը կարելի է դիւրաւ ձևաւորել այսօրուան աշխարհակարգի անկայունութեան պայմաններուն մէջ։ Թուրքիան, Ազրպէյճանն ու Իսրայէլը ունի՛ն անհրաժեշտ գործիքները այդ «գերկատարեալ» (optimum optimorum) հանգրուանը ստեղծելու։

Հարց պէտք է տալ, թէ որո՞նք են Հայաստանի փոխընտրութիւնները 3+3 ձեւաչափով տարուելիք բանակցութիւններու գործընթացին մէջ։

Փաշինեան պատրաստակամութիւն յայտնած է Ազրպէյճանի և Նախիջևանի միջև ճանապարհային հաղորդակցութիւնը ապահովելու առանց տարածքը դուրս բերելու ՀՀ հողային ամբողջականութեան սահմաններէն։ Դժբախտաբար Փաշինեանով ղեկավարուող հայկական կողմը նման երաշխիքներ տալու կարելիութենէն բացարձակապէս զուրկ է այսօր։ Երբ Թուրքիա և Ազրպէյճան իրողապէս ոտք դնեն Սիւնիքի ճանապարհներուն վրայ, իրենք ինքնաբերաբար կ՚իշխե՛ն այդ ճանապարհներուն անհանգստութիւն պատճառելով Իրանին և Մոսկուայի։ Եւ հեռուէ-հեռու՝ Հնդկաստանի և Չինաստանի։ Եւ – ինչո՞ւ չէ – տեղ մըն ալ՝ Արևմուտքի…Ոչ ոք ռազմավարական «լուսանցք»ը ունի Հայաստանին վստահելու նման գերզգայուն վերահսկողական առաքելութիւն։ Ո՛չ իսկ Արևմուտքը։ Պարտութեան վարչակարգը նման վարկ չի վայելեր նոյնիսկ իր հովանաւորներէն։

Հետևաբար Փաշինեանի ափերուն մէջ գտնուող Հայաստանը ինքնիշխան մասնակից մը չի կրնար ըլլալ 3+3 ձևաչափով գործող բանակցութիւններուն մէջ։ Բանակցային այս գործընթացի անմիջական կռուախնձորը Սիւնիքի ճանապարհներն են, որոնք այսօր կը պատկանին միջազգային շահագրգռութիւններու տրամաբանութեան և իսկապէս հնարաւոր չէ այլևս սոսկ տարածաշրջանային մակարդակի վրայ հանգուցալուծել այս հարցը։

Սիւնիքի պատուարը ստեղծողները հայ պետականութեան ձեռքերուն մէջ դրին լինելիութեան հզօր զէնք մը, որուն տիրութիւն ընելու գաղափարական զինարանն է, որ ողբալիօրէն մսխուած է այսօր։ Ողբերգութի՛ւն է, որ Հայաստանը դրուած է մուրացիկի դիրքերուն վրայ փոխանակ օրակարգ թելադրողի հեղինակութեան։ Որո՞ւն պէտք է զէնքը, երբ զայն գործածելու կոչուած ձեռքն ու միտքը կը գործեն պարտուածի հոգեբանութեամբ։

Կարօ Արմենեան

Հոկտ. 23, 2023թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company