ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Սփիւռքի վերակազմակերպման եւ սփիւռք-հայրենիք յարաբերութիւններու վերասահմանման գծով կարգ մը դիտարկումներ

08 Նոյեմբեր 2023

«Իւրաքանչիւր գաղութ պէտք է ոտքի կանգնի ինքնիր մէջ, ինքնիրեն համար նախ, սակայն միշտ նկատի ունենալով հայութեան ամբողջութիւնը եւ այդ ամբողջութեան ոգեկան կեդրոնը»

Տոքթ. Բաբգէն Փափազեան

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա. Վեհափառ 2023 թուականի սեմին, տարեշրջանը հռչակեց «Սփիւռքի տարի», իր հայրապետական պատգամին մէջ շեշտադրումը դնելով ինքնաքննութենէ՝ վերակազմակերպում հասկացութեան վրայ։ 2023 թուականի մօտալուտ աւարտին, հայ ժողովուրդը կը գտնուի համընդհանուր տաժանքի սեմին, երբ ազգովին կը վերապրինք եղեռնագործութեան արհաւիրքը, երբ ականատեսներն ենք Արցախի պետութեան կործանման ու խորտակման։ Նման կացութեան մէջ, Սփիւռքը իսկապէս կարիքը ունի վերարժեւորելու իր հեռակայ նպատակներն ու կարողականութիւնները։

Ի՞նչ է Սփիւռքի գերակայ նպատակը։ Վերադարձ պատմական հայրենի բնօրրա՞ն, հայրենադարձութի՞ւն, հայապահպանութի՞ւն, հայրենատիրութի՞ւն։ Սփիւռքը ունեցած է սկիզբ, որ արդիւնք է 1915 թուականի թրքական պետութեան կողմէ հայկական բարձրաւանդակին մէջ բնիկ հայ ժողովուրդին դէմ գործադրուած ցեղասպանութեան։ Հետագայ հանգրուանին, Սփիւռքը կրնայ ունենալ նաեւ վախճանաբանութիւն։ Բայց մինչ այդ, Սփիւռքը գոյ է եւ ներկայութիւն է հայոց պատմութեան այս ճակատագրորոշ հանգրուանին։ Սփիւռքը ինքնանպատակ չէ եւ ոչ ալ ճակատագրապաշտութեան ենթակայ հաւաքականութիւն։ Յստակ է նաեւ, որ հայրենատիրութեան իր չափաբաժինը արդիւնաւէտօրէն ներդնելու համար՝ նախապայման է ունենալ հզօր ու կազմակերպուած Սփիւռք։

Այսօր, միջազգային աշխարհաքաղաքականութեան յարափոփոխ ընթացքին մէջ, պատերազմի թէ խաղաղութեան պահերուն, մարդկութեան եւ ազգային հաւաքականութիւններու հիմնարար ուղղորդիչը կը հանդիսանայ գիտարուեստը։ Հայ Սփիւռքը գիտարուեստի բնագաւառէն ներս ունի տասնամեակներու փորձառութիւն եւ Սփիւռքի յանձնառութիւնը պիտի դառնայ գիտարուեստի իր ողջ ներուժը ի սպաս դնել հայրենիքին, տարածաշրջանին մէջ Հայաստանը վերածելով տեղեկագիտութեան եւ գիտարուեստի արդիւնաբերութեան ազդեցիկ ու յառաջատար կեդրոնի, որ իր անուրանալի նպաստը պիտի բերէ նաեւ հայրենիքի անվտանգութեան գործին։

Սփիւռքի հայրենիքին մատուցած աւանդական օժանդակութեան ծրագիրներուն՝ ճանապարհաշինութեան եւ կամ դպրոցաշինութեան կողքին, այսօր աւելի քան երբեք առաջնահերթ են գիտարուեստի կեդրոններու հիմնադրման, տիեզերական հետազօտութիւններու, արհեստական բանականութեան եւ գիտական այլ նորարարութիւններու ուղղուած զարգացման ծրագիրները։ Այս առումով, յառաջիկայ տարիներուն, Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման համակարգուած քաղաքականութեան գլխաւոր բաղադրիչը պէտք է որպէս հիմնախարիսխ ունենայ գիտարուեստի ոլորտի համագործակցութիւնը։ Սփիւռքի հայկական մասնագիտական ներուժի յայտնաբերման ու համախմբման ուղղուած ճիգերը ու այդ վիթխարի գիտական ներուժի ներգրաւումը Հայաստանի արհեստագիտութեան զարգացման գործընթացին մէջ, այսօր առաջնահերթութիւն պէտք է դառնայ։

Ինչ կը վերաբերի Սփիւռքի ներքին ինքնակազմակերպման հարցերուն, առաջին հերթին անհրաժեշտ է հետազօտական ծրագիրով մը եւ կամ Համասփիւռքեան խորհրդաժողովով մը քննարկման բովէ անցընել եւ չափակշռել, թէ անցնող կէս դարուն ի՞նչ էր սփիւռքահայութեան ընդհանուր իրավիճակը, քաջատեղեակ ըլլալով այն իրողութեան, որ իւրաքանչիւր սփիւռքահայ գաղութ սկիզբ առած եւ հիմնադրուած է քաղաքակրթական տարբեր աշխարհագրական տարածաշրջաններու մէջ ու այդ առումով առանձնայատուկ իր աշխարհընկալումները ունի։

Միջին Արեւելքի հայահոծ գաղթօճախները, սփռուած Լիբանանի, Իրանի, Սուրիոյ, Եգիպտոսի, Իրաքի եւ այլ երկիրներու մէջ, յիսնամեակ մը առաջ, համընդհանուր կէս միլիոն հայ բնակչութիւն կը հաշուէին տեղաբաշխուած աշխարհագրական այդ տարածքին մէջ։ Այդ թիւը, անցնող 50 տարուան ընթացքին նուազած է 50% տոկոսով։ Նոյն ժամանակահատուածին, ուռճացած է Հիւսիսային Ամերիկայի սփիւռքահայութեան թուաքանակը։ Այստեղ օրինակ կը բերենք գանատական կառավարութեան Պետական վիճակագրական բաժանմունքի մարդահամարի տուեալները երկրի հայ համայնքին առնչուող, ընդ որում 2011-ի հաւաքագրուած տուեալներու համաձայն հաշուառուած 55 հազար հայերու թիւը՝ տասնամեակ մը ետք, 2021 թուականի վիճակագրութեամբ արդէն յաւելում արձանագրելով հասած է մօտ 70 հազարի, այսիքն՝ 20% աճ արձանագրուած է տասը տարուան ընթացքին։ Միջին Արեւելքի աշխարհաքաղաքական յարափոփոխ իրավիճակը, անվերջանալի հակամարտութիւնները եւ տնտեսական տագնապալի կացութիւնները, վերջին կէս դարուն Միջին Արեւելքի հայկական սփիւռքին մէջ յառաջացուցած են գաղթաշարժի նոր ալիքներ դէպի արտաշխարհ, յատկապէ՛ս դէպի Արեւմուտք եւ մասամբ դէպի Հայաստան։ Այս ընթացքով, պարզորոշ կը դառնայ, որ եթէ Սփիւռքի մէջ հայ անհատի ինքնութեան պահպանման հարց ունինք այսօր, աւելի լուրջ հարցի վերածուած է Սփիւռքի Միջին Արեւելքի հայահոծ գաղթօճախներու գոյապահպանման խնդիրը։

Հայրենի պետութեան ամրապնդման առաքելութեան մէջ իրենց որոշիչ տեղերն ունին ազգահաւաքն ու հայրենադարձութիւնը։ Ցաւօք, Հայաստանի վերանկախացումէն ի վեր, ազգահաւաքը խթանող գործնապաշտ նախաձեռնութիւններ եւ ամենակարեւորը՝ հայրենադարձութեան կիրառելի հայեցակարգ յառաջացնելու որեւէ ծրագիր երբեք չիրականացաւ։ Միջին Արեւելքի մէջ յամեցող հակամարտութիւններուն պատճառով Հայաստան ներգաղթած սուրիահայերու եւ իրաքահայերու ստուար զանգուած մը հայրենադաձ ըլլալէ ժամանակ մը անց՝ գաղթեց արտասահման։

Հայ Սփիւռքի պատմական առաքելութիւնը եղած է նաեւ հայապահպանումը։ Ձուլում, այլասերում եւ օտարացում՝ տարասփիւռ հայութեան աքիլլէսեան կրունկն են։ Հայապահմանման գծով Սփիւռքի վերակազմակերպումը իմաստաւորելու համար անյետաձգելի են հայագիտական ամպիոններու ստեղծումները։ Հայագիտութիւնը ու անոր տարածումն ու խթանումը գործանականօրէն պիտի նպաստէ Սփիւռքի համայնքներու ամրագրման ու հայ անհատի ազգային ինքնագիտակցութեան խորացման:

Այլ հարց մը, որ կը վերաբերի Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններուն, այն է, որ ժամանակը հասած է, որ ուսումնասիրուի Հայաստանի քաղաքական կեանքին մէջ Սփիւռքի մասնակցութեան հարցը։ Ինչպէ՞ս կրնայ սփիւռքահայը գործօն մասնակիցը ըլլալ Հայաստանի օրէնսդրական դաշտին մէջ, կամ ի՞նչ են կարելիութիւնները, որ Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովին սահմանուած կարգով ընտրուին նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութիւն ունեցող Սփիւռքի ներկայացուցիչներ։ Թուենք այլ երկիրներու օրինակներ։ Ֆրանսայի Հանրապետութիւնը ունի 11 արտասահմանեան ընտրատարածք (overseas constituency), այսինքն Ֆրանսայի Ազգային Ժողովի ընտրութիւններուն մասնակցող քաղաքական կուսակցութիւններու սփիւռքի թեկնածուները իրաւունքը ունին մասնակցելու խորհրդարանական ընտրութիւններուն արտասահամանեան ընտրատարածքներուն մէջ։ Իտալիոյ Հանրապետութիւնը արտասահամանեան ընտրատարածքներուն համար 8 աթոռ վերապահած է ստորին պալատին, իսկ 4 աթոռ՝ վերին պալատին համար։ Նշուած երկու երկիրները իրենց սփիւռքները ընտրութիւններուն մասնակից դարձնելու այս նոր փորձառութիւնը որդեգրած են անցնող տասնամեակին։ Սփիւռքի ներկայացուցիչներ ընտրելու նոյնատիպ աշխատելաձեւ ունին Ալճերիան, Թունուզը, Էքուատորը եւ Տոմինիքեան Հանրապետութիւնը։ Հայաստանի պարագային, այս մէկը իրագործելու համար անշուշտ եւ առաջին հերթին անհրաժեշտ պիտի ըլլան սահմանադրական բարեփոխումներ։

Այս դիտարկումները կը նշենք, ի մտի ունենալով որ այսօրուան դրութեամբ Սփիւռքի վերակազմակերպումը իւրաքանչիւր հայ գաղթօճախի ապագայի երկարաժամկէտ ծրագրի առաջնահերթութեան կիզակեդրոնը պէտք է ըլլայ, որպէսզի հզօր Սփիւռքով ընձիւղուի ապագայ հզօր հայրենիքը, իսկ Հայաստանը իր կարգին պէտք է դառնայ «համայն հայութեան հայրենիք»ը, ճիշդ ինչպէս նշուած էր «Հայաստան-Սփիւռք» առաջին խորհրդաժողովի հռչակագրին մէջ։

«Հորիզոն»ի խմբագրական

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company