ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Հայաստան-Ադրբեջան-Թուրքիա հարաբերություններն ու առկա մարտահրավերները

11 Հունվար 2024

2023 թվականը քաղաքական զարգացումներով իր տեղը չզիջեց նախորդ տարիներին և կարելի է նույնիսկ նշել, որ հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում առկա խնդիրներն ու գործող մարտահրավերներն էլ ավելի հստակեցվեցին։ Չնայած ՀՀ-ում ներկայումս իշխող ղեկավարությունը դեռևս շարունակում է խոսել խաղաղության օրակարգի և հարաբերությունների բարելավման տեսլականի մասին՝ այնուամենայնիվ տեղի ունեցած գործընթացները, մասնավորապես Արցախի Հանրապետության վերջնական կապիտուլյացիան փաստում են այն դարավոր միտքը, որ հայ-թուրք-ադրբեջանական բարեկամության գաղափարն անհեթեթություն է, իսկ դրան ուղղված քայլերը ոչ այլ ինչ են, քան սին հույսեր։

Եթե ուղղորդվենք ՀՀ իշխանությունների կեղծ օրակարգով, ապա հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ կարող ենք նշել մի քանի կետեր, որոնք կներառեն․

1․ Դիվանագիտական երկխոսության վերականգնում։ Դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը կամ պաշտոնական բանակցությունների մեջ ներգրավվելը կարող է նշանակալի ձեռքբերում լինել: Եթե երկու երկրները վերակենդանացնեն իրենց դիվանագիտական կապերը, դա կարող է դռներ բացել հետագա երկխոսության և պատմական տարբեր խնդիրների լուծման համար։

2․ Հարաբերությունների կարգավորում։ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանի վերաբացումը էական քայլ է հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ։ Սա կարող է հանգեցնել բարելավված տնտեսական և մշակութային փոխանակումների, ինչպես նաև նպաստել մարդկանց միջև փոխգործակցության խթանմանը:

Բայց այս ամենը հնարավոր կլիներ, եթե Թուրքիան մշտապես թշնամական վերաբերմունք չցուցաբերեր և բացահայտ չաջակցեր ադրբեջանական արհեստածին պետության՝ Արցախի օկուպացման և տեղի հայերի էթնիկ զտման քաղաքականությանը։ Սեպտեմբերյան ռազմական գործողություններից հետո Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը մեկ անգամ չէ, որ հրապարակավ նշել է իր միանշանակ աջակցությունն Ադրբեջանին և Իլհամ Ալիևին, որին դիմում է իբրև իր փոքր եղբոր։ Վերջերս ելույթներից մեկում Ռ․ Էրդողանը կրկին հստակեցրեց, որ Արցախն իր որդեգրած թուրքական քաղաքականության և երթի գլխավոր կետերից է, և դրան կարևորություն չտալը կխոչընդոտի պանթյուրքական իր ծրագրին։

Ընդհանրապես խոսել հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին ենթադրում է նրանում ներառել նաև Թուրքիան, քանի որ վերջինիս ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի ներգրավվածությունը մշտապես եղել է և լինելու է իր նպատակների իրագործման համատեքստում։ Իզուր չէ, որ ԱՄՆ-ն հաճախ է նշում, որ դեմ է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև երկխոսությանը երրորդ երկրների մասնակցությանը, իսկ պետդեպարտամենտի խոսնակ Մեթյու Միլլերն ասել է. «Կարևոր է, որ Ադրբեջանն ու Հայաստանը ուղղակիորեն լուծեն հարցերն ի շահ տարածաշրջանի» :

Իր հերթին Էրդողանը հայտարարել է, որ Հայաստանն անվտանգության համար պետք է նայի իր հարևաններին, ոչ թե հազարավոր կիլոմետրեր հեռու գտնվող երկրներին․ «Հայ ժողովուրդը և նրա ղեկավարությունը պետք է ապահովություն փնտրեն խաղաղության և համագործակցության մեջ, այլ ոչ թե տարածաշրջանից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու: Արևմտյան երկրների կողմից ուղարկված ոչ մի զենք ու ռազմամթերք չի կարող ապահովել կայունություն և խաղաղություն» :

Միաժամանակ Թուրքիայի նախագահը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին խորհուրդ է տվել «բարեկամության ձեռք» մեկնել Ադրբեջանին։ Նրա կարծիքով՝ Արցախյան հակամարտության ավարտից հետո տարածաշրջանում նոր դարաշրջան է սկսվել, թեև արևմտյան քաղաքական գործիչները դա չեն հասկանում ։

Նոյեմբերի 27-ին Բաքվում տեղի ունեցած Թուրքիա-Վրաստան-Ադրբեջան եռակողմ հանդիպման ընթացքում էլ Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Յաշեր Գյուլերը կրկին շեշտեց, որ Արցախը մշտապես եղել է Ադրբեջանին ենթակա շրջան ։

Բազմիցս հնչեցված խաղաղության կոչերին զուգահեռ այս տարվա սեպտեմբերի 30-ից (Արցախի վրա հարձակումից հետո) առնվազն 27 օդանավ է Թուրքիայից և Իսրայելից ժամանել Ադրբեջան՝ ամենայն հավանականությամբ տեղափոխելով ռազմական բեռներ՝ զենք և զինամթերք ։ Եվ հենց սա է մեր երկու հարևան պետությունների տարածաշրջանային «խաղաղության ու կայունության» մոդելը։

Այնուամենայնիվ ՀՀ դե-ֆակտո իշխանությունները կարծես սա չեն հասկանում։ Նոյեմբերի 28-ին Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը լրագրողներին տված հարցազրույցում նշեց, որ ժամանակի ընթացքում ադրբեջանցիները ցանկության դեպքում կկարողանան հաստատվել Հայաստանում. «Ժամանակը կգա, հուսով եմ՝ մենք ամեն ինչ կանենք սրա համար, և դա բնականաբար կգա… Հայերն ու ադրբեջանցիները պետք է ապրեն կողք կողքի, առևտուր անեն։ Ես չեմ բացառում, որ որոշ հայեր կվերադառնան Ադրբեջանի տարածքում գտնվող իրենց տները, նաև չեմ բացառում, որ որոշ ադրբեջանցիներ որոշ ժամանակ անց կգան ու կհաստատվեն Հայաստանում» ։

Փաշինյանն էլ հույս է հայտնել, որ մոտ ապագայում մենք կկարողանանք լուրեր լսել Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանի բացման մասին երրորդ երկրների քաղաքացիների և դիվանագիտական անձնագրեր ունեցողների համար․ «Մենք հույս ունենք Հարավային Կովկասը դարձնել մի տարածաշրջան, որը լավ նորություններ է հաղորդում աշխարհին: Նա ընդգծեց, որ Հայաստանն ու ինքը պատրաստ են ստանձնել անհրաժեշտ պատասխանատվությունը՝ այս նպատակին հասնելու համար»։

Այս ֆոնին 2022 և 2023 թվականներին ակտիվացել են միջազգային միջնորդական ջանքերը, ընդ որում Մոսկվայի դերը, որպես հակամարտության մեջ առաջնային միջնորդ, աստիճանաբար ստանձնում է ԵՄ-ն և նաև ԱՄՆ-ն՝ փորձելով խուսափել տարածաշրջանում անվտանգության վակուումից: Կրեմլը դիվանագիտական ասպարեզում այս փոփոխությանն արձագանքել է բաց քննադատությամբ՝ փաստացի դադարեցնելով իր մասնակցությունը ԵԱՀԿ-ին։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան, անդրադառնալով ֆրանսիական «Բաստիոն» զրահամեքենաները Հայաստան ուղարկելուն, այն անվանել է ոչ այլ ինչ, քան հանդգնություն. «Ուկրաինայում իրական մարտական գործողություններում նրանք ցույց տվեցին իրենց ցածր արդյունավետությունը, ինչը նշանակում է, որ Ֆրանսիան միայն անորակ ռազմական զենք է վաճառել Երևանին։ Պարզ չէ, թե այս գնումը ինչպես կարող է ուժեղացնել Հայաստանի անկախ տարածքի պաշտպանությունը։ Արևմուտքից օգնության Երևանի հույսը ձախողվել է, և դա կապված է նաև Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքման հետ»։

Միաժամանակ Հայաստանի արտգործնախարարությունը հայտնեց, որ հայկական կողմը ադրբեջանական կողմին է ներկայացրել խաղաղ համաձայնագրի իր վեցերորդ առաջարկը, իսկ արդեն նոյեմբերի 30-ին նախնական պայմանավորվածության համաձայն՝ նախատեսվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանների սահմանազատման հանձնաժողովի հաջորդ նիստը ։ Իրականում Բաքվի բարբարոսական վարչախմբին պետք չէ Հայաստանի հետ ո՛չ «խաղաղության պայմանագիր», ո՛չ էլ ինչ-որ սահմանազատում կամ սահմանագծում, քանզի վերջինիս միակ նպատակը Հայաստանի աշխարհաքաղաքական և նույնիսկ աշխարհագրական մահն է։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Բաքվում իր իրաքցի գործընկերոջ հետ համատեղ ասուլիսում ասել է, որ Հայաստանը պետք է ծրագրի իր ապագան՝ հիմնվելով ազգային շահերի վրա, այլ ոչ թե մեր տարածաշրջանից հեռու գտնվող երկրների, հատկապես արյունոտ երկրների հավակնությունների վրա։

Սրա հետ մեկտեղ «Արևմտյան Ադրբեջան» տերմինը ավելի մեծ տարածվածություն է ձեռք բերում Ադրբեջանի Հանրապետության հանրային քննարկումներում, ինչը ևս մեկ խթան է երկուստեք լարվածության և բանակցությունների տապալման համար։

2023 թվականի հետպատերազմյան զարգացումները մեծապես պայմանավորված կլինեն հրադադարի համաձայնագրի ստորագրմամբ և դրա արդյունավետությամբ, ինչպես նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վստահության վերականգնմանը և հաշտեցմանը նպաստելու ջանքերով։ Ինչ գին կվճարի դրա դիմաց Հայաստանը։

Երկրները կարո՞ղ են արդյոք դիվանագիտական ջանքեր գործադրել՝ լուծելու առկա խնդիրները և աշխատել տարածաշրջանում երկարաժամկետ խաղաղության և կայունության հաստատման ուղղությամբ: 2023 թվականի նրանց հարաբերությունների կոնկրետ հետագիծը կախված կլինի տարբեր գործոններից և զարգացումներից, որոնք այս պահին հնարավոր չէ որոշակիորեն կանխատեսել։ Ակնհայտ է այն, որ հերթական հաղթանակներից ու ձեռքբերումներից հետո Բաքվի իշխանությունների ախորժակն ավելի է բացվում։ Մյուս կողմից՝ շարունակվում է թուրք-ադրբեջանական բազմակողմանի և մշտական ճնշումը Հայաստանի վրա՝ սեփական հավակնությունները Հայաստանին պարտադրելու պահանջով։

Նարե Գևորգյան

«Դրօշակ» թիվ 12 2023 թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company