ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

«Զաքար Եօլեան «Անցեալի յուշեր»» գիրքը

15 Օգոստոս 2024

Այս գիրքը կազմել են Աղասի Ազիզեանը եւ Աշոտ Սիմոնեանը: Գիրքը գրախօսել է՝ պատմական գիտութիւնների դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Յակոբեանը: Թերթելով գրքի առաջին մեկ-երկու էջերը նաեւ իմանում ենք, որ վերջինիս հրատարակութեան հովանաւորներն են Էլսիկ եւ Աղասի Ազիզեանները: «Լուսակն» հրատարակչութեան կողմից գիրքը լույս է տեսել Երեւանում՝ 2023 թւականի վերջերին:
Գրքում տեղ են գտել ՀՅԴ անդամ, հայ ազգային-ազատագրական պայքարի եւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան ազգային-պետական գործիչ Զաքար Եօլեանի (1882-1975) կենսագրութիւնը, նրա հրատարակած յօդւածներն ու թղթակցութիւնները, որոնք ժամանակին տպագրւել են ՀՅԴ մամուլում։

Զաքար Եօլեանը ծնւել է Գորիսում, նահապետական ընտանիքում: Երիտասարդ տարիքից նա աշխատել է Բաքւի արդիւնաբերական ոլորտում, որտեղ գործուն մասնակցութիւն է ունեցել բանւորական կեանքում: Ռուսաստանի յեղափոխութեան օրերին Բաքւում գործող կուսակցութիւնների եւ խմբակցութիւնների մասնակցութեամբ կազմւում է Բանւորական Խորհուրդ: Դաշնակցութիւնը մասնակից կուսակցութիւններից մէկն էր, որի գլխաւոր ներկայացուցիչներից էր Եօլեանը: Նա իր պատասխանատու դիրքի բերումով սերտ կապեր է ունեցել ոչ միայն Բաքւի ու Զանգեզուրի ՀՅԴ ղեկավար գործիչների, այլեւ բոլշեւիկ եւ այլ հոսանքների ղեկավարների հետ:

Հայ- թաթարական ընդհարումների ժամանակ Եօլեանը ակտիւօրէն մասնակցել է Բաքւի նաւթաշրջանի Զինւորական մարմնի աշխատանքներին: Այս մարմինն է կազմակերպել նաւթաշրջանից հայ բանւորութեան ապահով հեռանալը։ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան շրջանում Զաքար Եօլեանը ընտրւում է խորհրդարանի պատգամաւոր եւ գործուղւում Գորիս: Հայաստանի խորհրդայնացման ժամանակ Եօլեանը Երեւանում էր, 1921 թ. Փետրւարեան ապստամբութեան պարտութիւնից յետոյ նա եւս պարտադրւած հեռանում է Հայաստանից, հաստատւելով Իրանում, նախ՝ Թաւրիզում, որից յետոյ՝ Թեհրանում, մինչեւ իր մահը։

Եօլեանն աշխատակցել է ժամանակի հայկական մամուլին։ Գրքում ներառւել են նրա գրւածքները հրատարակւած հետեւեալ պարբերականներում՝ «Արեւ» (Բաքու), «Ալիք» (Թեհրան), «Գրոհ» (Բաքու), «Ժամանակ» (Թիֆլիս), «Հայրենիք» (Բոստոն), «Սիւնիք» (Գորիս), ՀՅԴ օրգան «Դրօշակ» եւ «Յեղափոխական Ալբոմ» (Բէյրութ):

Գրքում ներառւել են արխիւային նիւթեր եւ անտիպ յօդւածներ Հայաստանի Ազգային Արխիւից, Եօլեանի ընտանիքի եւ Եղիշէ Իշխանեանի ընտանեկան արխիւներից:

Նա իր գրութիւնները ստորագրել է հետեւեալ ծածկանուններով՝ Զ.Ե., Զ. Եօլեանց, Զ. Աշխատունի, Ալ. Աշխատունի, Ա. Աշ-նի, Բագուեցի, իսկ մեծ մասամբ՝ Ա. Աշխատունի:

Գիրքը բաղկացած է հինգ մասից։ Առաջին մասն ընդգրկում է ՀՅԴ ականաւոր գործիչ Աբրահամ Գիւլխանդանեանի (1875-1946) վկայութիւնը Եօլեանի մասին, գրքի կազմողներ Աղասի Ազիզյանի՝ Երկու Խօսքը, Աշոտ Սիմոնեանի՝ Նախաբանը եւ Զաքար Եօլեանի համառօտ կենսագրութիւնը՝ իր տղայի Աշոտ Եօլեանի գրչով:

Երկրորդ մասի առաջին բաժինն ընդգրկում է Եօլեանի 1907-1919 թւականներին լոյս տեսած յօդւածները Թիֆլիսի, Բաքւի եւ Գորիսի հայկական թերթերում: Երկրորդ բաժինը, «Անցած Օրերի Յուշեր» խորագրով՝ 1960-ականներին լոյս տեսած թւով քսանմէկ թղթակցութիւններն են, որոնցից մէկը` «ՅՈՒՇԱՊԱՏՈՒՄ ԲԱՔՒԻ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆէՈՒԹԵԱՆ»-ը առաջին անգամ է լոյս տեսնում: Անցած օրերի Յուշերի շարանը յետադարձ հայեացքով պարզ լեզւով եւ մանրամասնութեամբ ականատեսի անունից վերապատմում է իրադարձութիւնները:

Երրորդ մասը՝ «ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՕՐՕՔ», որտեղ հետաքրքիր տեղեկութիւններ է ներկայացնում Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան շրջանի իրադարձութիւնների վերաբերյալ, ինչպէս՝ համաճարակը, ազատութեան համար պայքարը, Զանգեզուրի, Նախիջեւանի եւ Փետրւարի 18ի իրադարձութիւնները:

Չորրորդ մասը՝ «ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ », ընդգրկում է աւելի քան քառասունհինգ կենսագրութիւններ, որոնց մեծ մասը գրի է առել նրանց մահւան առիթով: Այս բաժինը կարեւոր է այն առումով, որ Եօլեանը յայտնի կամ խոնարհ եւ մոռացւած ազգային գործիչներին ներկայացնում է իր հետ ունեցած աշխատանքային յարաբերութեան փորձառութիւնից ելնելով, նկարագրելով նաեւ ժամանակի պատմական նշանակութիւն ունեցող դէպքերը:

«ՅԱՒԵԼՒԱԾՆԵՐ» խորագրով գրքի հինգերորդ մասում ներկայացւած է Զաքար Եօլեանի գրած, կամ իր մասին պաշտօնական գրութիւնները, որոնք լոյս են տեսել հայկական հրատարակութիւններում:

Գիրքը նախատեսւած է եղել աւարտել իր ընտանիքի մասին տեղեկութիւններով, սակայն գրքի կազմողները գրքի հիմնական մասը տպագրելուց յետոյ, յայտնաբերել են «Իրերի Դրութիւնը Զանգեզուրում» թղթակցութիւնը Երեւանում լոյս տեսնող «Յառաջ» օրաթերթի 1919 թ. հոկտեմբերի 4-ի համարում, ուստի խախտել են գրքի նիւթերի դասաւորութիւնը եւ այս յօդւածով էլ աւարտել են գիրքը:

Գիրքն ունի անձնանունների եւ տեղանունների առանձին ցանկեր, որոնք մեծապէս դիւրացնում են գրքի ընկալումը։

Զաքար Եօլեանն իր ժամանակի դէմքերն ու դէպքերը մատուցում է պարզ լեզւով, իսկ գրքի հարուստ ծանօթագրութիւնների (շուրջ 350) շնորհիւ այն դառնում է առաւել ընդգրկուն, եւ հասկանալի:

Եօլեանի պարզ թղթակցութիւնները կարեւոր աղբիւր են 1900-ականների Բաքւի հայկական համայնքի կեանքի մասին, ինչպէս՝ տեղեկութիւնները նաւթային ընկերութիւնում աշխատողների աշխատավարձերի աւելացման, մշակութային ձեռնարկների, հասարակական կազմակերպութիւնների մասին եւ այլն:

Յատկանշական են այն թղթակցութիւնները, որոնցում նկարագրւում են Ռուսական մեծ յեղափոխութեան արդիւնքը, Կովկասում հայ-թաթարական ընդհարումները, եւ Կովկասի հայկական շրջանակների հայալքումը այդ տարիներին: «Բաքւի Գաղթականութիւնը Պարսկաստանում» յօդւածում մանրամասնութեամբ նկարագրւում է Բաքուի գրաւումը 1918-ի սեպտեմբերի15-ին, հայերի նահանջը դէպի Պարսկաստանի Էնզելի նաւահանգիստը եւ ՀՅԴ-ի դերակատարութիւնը գաղթականներին սովից փրկելու գործում: Հետաքրքիր դրւագ է ներկայացնում ՀՅԴ եւ Մ. Քիւչիւք Խանի հանդիպման մասին: Այստեղ նկարագրում է նաեւ ՀՅԴ հիմնադիր Ռոստոմի մարդկային նւիրուած նկարագիրը եւ ներկայութիւնը այդ օրերի իրադարձությունների շրջագծում:

Ինչպէս Ա. Ազիզեանն ընդգծում է «ԵՐԿՈՒ ԽՕՍՔ-ում», Եօլեանը լինելով ժամանակի կարեւոր քաղաքական անցուդարձերի ականատեսը, երրորդ դէմքով հաւաստիութեամբ է նկարագրում իրադարձութիւնները: Այս ոճն արտացոլում է Եօլեանի նւիրւած եւ համեստ նկարագիրը:

Այս աշխատութիւնը նոր լոյս է սփռում Բաքուի, Գորիսի եւ ընդհանրապէս Սիւնիքի 1900-1919 թթ. դէպքերի անյայտ կամ մոռացութեան մատնւած իրադարձութիւնների եւ դէմքերի վրայ: Եօլեանը լինելով ՀՅԴ գործիչ, բոլոր ճակատագրական դէպքերի ընթացքում ստանձնել է պատասխանատու պարտականութիւններ: Որպէս ականատես անաչառօրէն նկարագրում, պարզաբանում եւ հասկանալի է դարձնում իր ժամանակի իրադարձութիւնները: Նա կարեւոր տեղեկութիւններ է հաղորդում Բաքւի հայ համայնքի մասին: Ուշագրաւ են նրա վկայութիւնները Ստեփան Շահումեանի գլխաւորութեամբ բոլշեւիկների ազգադաւ գործունէութեան վերաբերեալ: Պատմաբանների համար սա կարելի է համարել եզակի գրականութիւն վերարժեւորելու համար Խորհրդային պատմաբանների կողմից խեղաթիւրած եւ պատւէրով գրւած պատմութեան էջերը:

Դրանով հանդերձ, որ գիրքը ներկայացնում է 1907-1920-ականները, բայց արդիական է այն առումով, որ այն լոյս է տեսել պատմական այնպիսի ժամանակահատւածում, երբ ականատես ենք քառասունչորսօրեայ պատերազմի հետեւանքներին, Արցախի հայաթափման եւ Սիւնիքի լինել-չլինելու ճակատագրական իրադարձութիւններին:

Զաքար Եօլեանը, պարտադրւած լինելով իր կեանքի մեծ մասը անցկացնել հայրենիքից հեռու, տարագրութեան մէջ, շարունակեց իր պայքարը՝ պատմութեանը յանձնելով պատմագրական կարեւոր էջեր:

Ողջունելի է «Զաքար Եօլեան ԱՆՑԵԱԼԻ ՅՈՒՇԵՐ» գրքի լոյս ընծայումը, որը նոր հաւաստի աղբիւրագիտական հիմք է պատմաբանների համար, ինչպէս եւ հետաքրքրութեամբ կընթերցւի պարզ ընթերցողի կողմից:

Անի Բաբայեան

«Դրօշակ» թիվ 7, 2024թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company