ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Հայկական Դիւանագիտութիւնը Եւ Սեւրի Պատմական Նշանակութիւնը

23 Օգոստոս 2024

Հայերը պատմութեան ընթացքին մաս կազմած են բազմաթիւ ճակատագրական դաշնագիրներու: Մեր թագաւորութիւններու օրերէն` հասնելով Արցախի 44-օրեայ պատերազմի նոյեմբեր 9-ի համաձայնագիրին: Դժբախտաբար բոլորը չեն եղած` ի նպաստ հայ ազգի շահերուն, այլ կաշկանդած են հայերը եւ զրկած` իրենց իրաւունքներէն: Կնքած ենք շարք մը կարեւոր դաշնագիրներ, որոնցմէ մէկն է Սեւրի դաշնագիրը` ունենալով անկիւնադարձային ազդեցութիւն, արթնցնելով խորհրդանշական յոյս մը հայերուն մէջ, որուն համար մինչեւ այսօր պայքարը կը շարունակուի:

Առաջին հերթին պատմական ակնարկով մը պիտի անդրադառնանք Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք տեղի ունեցած զարգացումներուն, ինչպէս նաեւ` Հայաստանի իրավիճակին: Ապա ընդլայնելէ ետք Սեւրի դաշնագրի բովանդակութիւնը, մանաւանդ` հայերու ճակատագիրին վերաբերող, պիտի խօսինք թուրքերու հակազդեցութիւններուն եւ պատասխաններուն մասին` դաշնագրին շուրջ:

Համաշխարհային Ա. պատերազմի աւարտէն ետք Օսմանեան կայսրութիւնը տկարացած էր իր դաշնակիցներու կողքին պարտութիւն կրելէ ետք: Ան պատերազմի ընթացքին կորսնցուց ընդարձակ տարածքներու վրայ իր վայելած իշխանութիւնը, որ արդիւնք էր ոչ միայն կայսրութեան պարտութեան, այլ նաեւ` զանազան ժողովուրդներուն բանեցուցած ճնշումներուն եւ ազգային շարժումներուն, որոնց շարքին էին քիւրտերու եւ հայերու տրամադրութիւնները:

Երկիրը կառավարելու կարողութիւնը նուազած էր: Հակառակորդ դաշնակիցները` Ֆրանսան եւ Մեծն Բրիտանիան, կ՛որոշեն վերջ դնել Օսմանեան կայսրութեան` իրենց ազդեցութիւնը ամրացնելու այդ շրջաններէն ներս: 30 հոկտեմբեր 1918-ին դաշնակիցներուն եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ կը կնքուի Մուտրոսի զինադադարը` յայտարարելով Պոլիսի պարտութիւնը: 1915 թուականի ջարդերէն ետք հայերուն մէջ կը ծնի վրէժխնդրութեան ոգին` իբրեւ հետեւանք 1,5 միլիոն ջարդուածներուն եւ միլիոնաւոր տեղահանուածներուն: Երկու տարի անկախ պետութիւն ունենալով` հայ ժողովուրդը կը փնտռէ առիթ մը, որպէսզի իր արդար իրաւունքը պաշտպանէր համաշխարհային գետնի վրայ եւ վերատիրանար Արեւմտահայաստանի տարածքային իր իրաւունքներուն:

Դաշնակիցներուն ու հայերուն նպատակները կը համընկնէին իրարու, եւ բոլոր կողմերը կը սպասէին օսմանցիներուն տկարացումը: Հայերը մաս կազմեցին Վերսայի եւ Սեւրի դաշնագիրներուն` ունենալով կարեւոր ազդեցութիւն Օսմանեան կայսրութեան պարտութեան, նախագահ Ուիլսընի եւ Բրիտանիոյ վարչապետ Լոյտ Ճորճի կողմէ «Փոքր դաշնակիցի» կոչումը ստանալով: Հայերուն աշխատանքը դիւանագիտական իմաստով նկատի առնուեցաւ դաշնակից ուժերուն կողմէ: Բայց ինչպէ՞ս հայերը օգտակար դարձան անոնց: Նախ հայերը, գլխաւորութեամբ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան, միշտ ճնշած են թուրքերը: Երբ Ռուսիա պատերազմէն դուրս կու գայ, հայերը թուրքերուն դէմ պայքարը առանձին կը շարունակեն, յատկապէս` Պաքուի մէջ, ուր նաւթի հանքեր կային: Հայերը կը յաջողին խոչընդոտել նաւթի փոխադրութիւնը Պաքուէն Գերմանիա` պատճառ դառնալով Արեւելեան ճակատին վրայ Պերլինի պարտութեան, որուն մասին վկայած է նաեւ գերմանացի հրամանատար Էրիք վան Լուտընտորֆ:

Սեւրի դաշնագիրը ստորագրուեցաւ 10 օգոստոս 1920-ին, բաւական յետաձգուելէ ետք: Այդ ժամանակաշրջանին քեմալական ծայրայեղական շարժումը, քաջալերուած Խորհրդային Միութեան կողմէ, կը հզօրանայ: Սեւրի դաշնագիրին Հայաստան կը ներկայանայ իբրեւ հանրապետութիւն: Գլխաւոր պատգամաւորը կ՛ըլլայ Աւետիս Ահարոնեան, որ կը ստորագրէ հայ ազգի ամենակարեւոր համաձայնագիրնէրէն մէկը` այդ յուսահատ ազգին մէջ արթնցնելով պայքարի ոգին:

Դաշնագիրի կնքումը պարգեւատրում կը հանդիսանայ հայերուն` դաշնակիցներուն կողմէն, անոնց օգտակար դառնալու համար Համաշխարհային Ա. պատերազմին: Դաշնագիրին 4-րդ մասի 88 եւ 89 յօդուածները ուղղակիօրէն կը վերաբերէին Հայաստանին, որոնց ընդմէջէն Թուրքիան եւ մնացեալ մասնակցող պետութիւնները կը ճանչնան Հայաստանը` իբրեւ ազատ ու անկախ պետութիւն: Կը քննարկուին նաեւ Թուրքիոյ եւ Հայաստանի սահմանները: Թէեւ Միացեալ Նահանգները մաս չկազմեցին դաշնագրի կնքումին, սակայն Ուաշինկթըն ունեցաւ դիւանագիտական ազդեցիկ մասնակցութիւն` ճշդելով Հայաստանի սահմանները: Հայաստանին պիտի տրուէին Էրզրումի, Վանի, Պիթլիսի եւ Տրապիզոնի վիլայէթները` նահանգները: Ուիլսընեան Հայաստանի դրական յատկութիւններէն էին` ունենալ ելք Սեւ ծովու վրայ, որ տնտեսական առաւելութիւն կրնար տալ Հայաստանի: Ուիլսընեան Հայաստանի ընդհանուր տարածութիւնն էր 160.000 քառ. քիլոմեթր:

Դժբախտաբար այս մէկը չիրագործուիր, ահա թէ ինչպէ՛ս եւ ինչո՛ւ: Սեպտեմբեր 1920-ին կը սկսի քեմալական Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ պատերազմը, որ կը տեւէ մինչեւ 3 դեկտեմբեր, երբ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը կը կնքուի Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան եւ Թուրքիոյ միջեւ: Թշնամին հասած էր Ալեքսանդրապոլ, այսօրուան Գիւմրի, միեւնոյն ժամանակ պոլշեւիկները արեւելեան կողմէն կը ճնշէին Հայաստանի վրայ, որ կը ստիպուի խորհրդայնանալ: 13 հոկտեմբեր 1921-ին կը կնքուի Կարսի համաձայնագիրը: Անվաւեր այս պայմանագրերով Հայաստան կը կորսնցնէ Կարսի, Նախիջեւանի եւ Արտահանի նահանգները: 24 յուլիս 1923-ին կը կնքուի Լոզանի դաշնագիրը, որուն միջոցով Դաշնակիցներուն եւ Թուրքիոյ միջեւ հարցերը վերջ կը գտնեն: Եւ ահա Սեւրի դաշնագիրը անվաւեր կերպով չեղեալ կը համարուի եւրոպական երկիրներու կողմէ:

Հայերը 6 դար կը պայքարին ազատ, անկախ պետութիւն կերտելու, եւ Սեւրի դաշնագիրը կ՛ըլլայ այն փաստաթուղթը, որ հայերուն կու տայ այդ իրաւունքը: Սեւրը ընդունեց եւ ճանչցաւ հայերուն ներդրումը Դաշնակիցներուն յաղթանակին: Ճանչցաւ նաեւ Հայաստանի անկախ պետութիւնը: Հայ ազգը տուած էր աւելի քան 1,5 միլիոն զոհ, անմարդկային եւ անարդար վերաբերմունք պիտի ըլլար անտեսել հայ ազգը:

Այո՛, դաշնագիրը կը մնայ միմիայն թուղթի վրայ` այն տպաւորութիւնը ստեղծելով, որ անոր վերակենդանացումը անհնար է: Սակայն անոր գոյութիւնը փաստ է, որ Հայոց ցեղասպանութիւն տեղի ունեցած է, եւ Հայկական հարցը հեքիաթ մը չէ: Հայերը վստահելով օտար երկիրներու` զէնքերը վար առին եւ զիջումներ ներկայացուցին, մինչ քանի մը տարի ետք թուրքը արդէն իսկ լծուեցաւ Հայկական հարցի վերացման:

Այդ հսկայ ուիլսընեան Հայաստանէն կը մնայ միմիայն քառակոյտ մը, փոքրիկ երկիր մը, որ կը խորհրդայնանայ: Սեւրի դաշնագիրը անհրաժեշտ միջոցներէն մէկը եղաւ Հայկական հարցի ճանաչման համաշխարհային գետնի վրայ ու կը շարունակէ մնալ Հայաստանի իսկական եւ արժանի սահմաններուն իրականացման ու հայերու արդար իրաւունքներուն պաշտպանման համար լաւագոյն փաստաթուղթը:

ՃՈՐՃ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ
ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Հայաստան» մասնաճիւղ

Ազդակ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company