ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Հայաստանը պետք է օգտագործի Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև եղած տարաձայնությունները

11 Սեպտեմբեր 2024

Երկրները պետք է տարբեր գործիքներ ունենան իրենց զինանոցում՝ իրենց թշնամիներին հակազդելու կամ թուլացնելու համար: Ամենահայտնի միջոցը ուժի կիրառումն է։ Սակայն Հայաստանն չի կարող դա հաջողությամբ անել իր թույլ զինված ուժերի պատճառով:

Մեկ այլ հնարավոր գործիք է թշնամի պետությունների ապակայունացումը՝ ներքին խռովություններ ստեղծելով և նրանց ճնշված փոքրամասնություններին հրահրելով:

Երրորդ գործիքը թշնամական ազգի և նրա դաշնակիցների միջև պառակտում առաջացնելն է՝ օգտագործելով «բաժանիր և տիրիր» հայտնի մեթոդը: Հայաստանը շրջապատված է երկու թշնամական հարևաններով՝ Ադրբեջան և Թուրքիա, որոնք իրենց անվանում են «մեկ ազգ, երկու պետություն»: Հետևաբար, Հայաստանը պետք է փորձի սեպ խրել նրանց միջև՝ խորացնելով նրանց տարաձայնությունները, երբ առաջանան նման հնարավորություններ։

Վերջին 30 տարիների ընթացքում առնվազն երեք անգամ Հայաստանի երկու թշնամիները հակասության մեջ են եղել միմյանց հետ։

Առաջին հնարավորությունը եղել է 1995 թվականի մարտին, երբ Ադրբեջանի զինված ուժերը, Թուրքիայի որոշ խմբակցությունների աջակցությամբ, փորձեցին պետական հեղաշրջում իրականացնել նախագահ Հեյդար Ալիևի դեմ: Նրանք ցանկանում էին իշխանության վերադարձնել նախկին նախագահ Աբուլֆազ Էլչիբեյին, որին Ալիևը տապալել էր 1993 թվականին:

Թուրքիայի վարչապետ Թանսու Չիլլերը, որի գլխավոր օգնականները ներգրավված էին հեղաշրջման մեջ, կանաչ լույս վառեց նախագահ Ալիևից ազատվելու համար։ Հեղաշրջումը խափանվեց, երբ Թուրքիայի նախագահ Սուլեյման Դեմիրելը տեղեկացավ դավադրության մասին և զգուշացրեց նախագահ Ալիևին։ Ըստ Վիքիպեդիայի՝ հեղաշրջման փորձը «հրահրեց դիվանագիտական ճգնաժամ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև»։

Սա բաց թողնված հնարավորություն էր Հայաստանի կառավարության համար 1995 թվականին՝ օգտվելու հեղաշրջման փորձից և դրա հետևանքով Ադրբեջանում ստեղծված քաոսից՝ երկու թշնամիներին միմյանցից ավելի հեռացնելու համար՝ հրապարակայնացնելով և շեշտադրելով պառակտումը:

Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև երկրորդ ճգնաժամը տեղի ունեցավ 2009 թվականին՝ հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրման ժամանակ, որոնք նախատեսում էին երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորում, այդ թվում՝ պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում, հայ-թուրքական սահմանի բացում և Հայոց ցեղասպանության հարցն ուսումնասիրող համատեղ պատմական հանձնաժողովի ձևավորում։ Այս Արձանագրությունները միջնորդել էին Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան:

Ադրբեջանը դեմ էր Արձանագրություններին` մտավախություն ունենալով, որ եթե Թուրքիան կարգավորի հարաբերությունները Հայաստանի հետ, դա կթուլացնի Ադրբեջանի ճնշումը Հայաստանի վրա Արցախյան հակամարտության հարցում:

Թուրքիան հայտնվել էր մի քանի հակասական շահերի միջև․

1) Թուրքիան ցանկանում էր իր սեփական շահը հետապնդել, որը Հայաստանի հետ նրա հակամարտող հարաբերությունների մեղմացումն էր՝ վերացնելու Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման վերաբերյալ հայկական վաղեմի պահանջները.

2) Միացյալ Նահանգների, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի կողմից ճնշում էր գործադրվում Թուրքիայի վրա այդ Արձանագրությունները վավերացնելու համար.
3) Ադրբեջանը՝ Թուրքիայի կրտսեր գործընկերը, սկզբում դիվանագիտական ճնշում գործադրեց Թուրքիայի վրա, իսկ հետագայում սպառնաց դադարեցնել գազի արտահանումը կամ բարձրացնել դրա գինը։

Երբ դա ցանկալի արդյունք չտվեց, Ադրբեջանը փակեց Բաքվում թուրքական ֆինանսավորմամբ գործող մի քանի մզկիթներ և հանեց թուրքական դրոշները: Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարեց, որ Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների բարելավումը «ուղղակիորեն հակասում է Ադրբեջանի ազգային շահերին և ստվերում է պատմական խորը արմատների վրա կառուցված Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև եղբայրական հարաբերությունների ոգին»:

Եվս մեկ անգամ, Հայաստանը այս հակամարտության մեջ ընդամենը հանդիսատես էր: Ի վերջո, Թուրքիան հանձնվեց ադրբեջանական ճնշումներին և հրաժարվեց վավերացնել Արձանագրությունները:
Անկարայի և Բաքվի միջև երրորդ վեճը տեղի է ունենում այս պահին, երբ նախագահ Էրդողանը խայտառակեց Ադրբեջանին՝ հուլիսի 28-ին հայտարարելով. «Ինչպես մտանք Ղարաբաղ, ինչպես մտանք Լիբիա, նույնը պետք է անենք Իսրայելի հետ։ Մեզ ոչինչ չի կարող կանգնեցնել։ Մենք պարզապես պետք է ուժեղ լինենք այս քայլը կատարելու համար»:

Ադրբեջանի պաշտոնյաները վճռականորեն դեմ արտահայտվեցին Էրդողանի հայտարարությանը, քանի որ այն բացահայտում էր ադրբեջանական առասպելն այն մասին, որ նրանք հաղթել են Արցախյան պատերազմում առանց որևէ արտաքին օգնության: Փաստն այն է, որ 2020 թվականի պատերազմում Ադրբեջանին աջակցել են թուրք զինվորականները և հրամանատարները, ինչպես նաև հազարավոր ջիհադիստ վարձկանները, որոնց Թուրքիան Սիրիայից բերել էր Ադրբեջան՝ հայերի դեմ կռվելու համար։

Չնայած ադրբեջանական հերքումներին, Էրդողանը շարունակեց կրկնել իր հայտարարությունը՝ Արցախյան հակամարտության մեջ թուրքական բանակի ներգրավվածության մասին: Օգոստոսի 1-ին նա ասաց. «Ադրբեջանի Ղարաբաղում, մենք մեր ադրբեջանցի եղբայրների հետ ամբողջությամբ ոչնչացրեցինք թշնամու ուժերը»։

Ադրբեջանի պաշտոնական թերթն արձագանքեց խմբագրականում. «Մեր ժողովուրդը, բանակը և հրամանատարը հիասթափությամբ և խորը ցավով են նայում մեր օրինական հաղթանակին հավակնելու և տեր կանգնելու փորձերին։ Ադրբեջանի հաղթանակը ողջ թյուրքական աշխարհինն է, բայց Թուրքիան դրա ճարտարապետը չէ։ Ղարաբաղյան հաղթանակի ճարտարապետներն են Գերագույն գլխավոր հրամանատար Ալիևը և ադրբեջանական բանակը»։ Ադրբեջանական պաշտոնական թերթը Էրդողանի խոսքերը որակեց որպես «ծանր բարոյական հարված»։

Բաքուն Թուրքիայի հետ իր անհամաձայնությանը հետամուտ եղավ դիվանագիտական ուղիներով։ Հուլիսի 29-ին Թուրքիայում Ադրբեջանի դեսպան Ռաշադ Մամեդովը հանդիպեց Թուրքիայի փոխարտգործնախարար Մեհմեդ Քեմալ Բոզայի հետ՝ բողոքելով Էրդողանի հայտարարությունից։ Այնուհետև, Մամեդովը հաջորդ օրն այցելեց Թուրքիայի փոխարտգործնախարար Բերիս Էքինջիին, որպեսզի երկրորդ անգամ բողոքի Էրդողանի հայտարարության կապակցությամբ։

Բարեբախտաբար, Հայաստանի վարչապետն արձագանքեց Ադրբեջան-Թուրքիա այս վերջին վեճին՝ պատասխանելով լրագրողների հարցին օգոստոսի 31-ի իր ասուլիսում. «44-օրյա պատերազմի ընթացքում [2020թ․] բազմաթիվ տեղերում մեր զինվորականները, մեր հետախուզությունը տեսել էին թուրքական դրոշներ, թուրքական զինծառայողներ, Թուրքիայի հատուկ ջոկատայիններ, Թուրքիայի բարձրաստիճան սպաներ։ Եվ եկեք չմոռանանք, որ 44-օրյա պատերազմին նախորդեցին լայնածավալ զորավարժություններ Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև։ Եվ պատերազմի ողջ ընթացքում Թուրքիային պատկանող F-16 ինքնաթիռները եղել են օդում, բառիս բուն իմաստով, և Թուրքիային պատկանող անօդաչու թռչող սարքերը եղել են օդում և սպասարկվել են թուրքական անձնակազմի կողմից»։

Ժամանակակից պատերազմները միայն զենքով չեն վարվում։ Ազգերը նաև հոգեբանական պատերազմ են վարում, տարածում են ապատեղեկատվություն, ներքին խռովություններ հրահրում թշնամական երկրներում ու ձեռնարկում բաժանիր և տիրիր մարտավարություն: Հայաստանը պետք է օգտագործի այս բոլոր գործիքները՝ իր թշնամիներին թուլացնելու և իր ազգային շահերը պաշտպանելու համար:

Եթե Հայաստանն այդպիսի մասնագիտացված գործողությունների փորձ չունի, կան խորհրդատվական ընկերություններ, որոնց Հայաստանը կարող է վարձել՝ զենքի վրա ծախսվող միլիոնների մի փոքր մասի դիմաց՝ թշնամուն ներսից տկարացնելու համար:

Հարութ Սասունյան

www.TheCaliforniaCourier.com

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company