Այսօր 44-օրյա պատերազմի 4-րդ տարելիցն է։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին՝ առավոտյան՝ ժամը 7:10, Արցախից ստացվեցին առաջին լուրերը, որ Ադրբեջանը սկսել է օդային և հրթիռային հարձակում Արցախի ուղղությամբ։ Նույն օրը Հայաստանում և Արցախում հայտարարվեց ռազմական դրություն և զորահավաք: Ակնհատ էր, որ Ադրբեջանը, Թուրքիայի անմիջական օժանդակությամբ, լայնածավալ պատերազմ էր սկսել։

ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված հոդվածով Արցախի անվտանգության երաշխավոր հանդիսացող ՀՀ իշխանությունները չեզոք դիրք էին գրավել։

Ակնհայտ էր, որ պատերազմում հայկական կողմի պարտությունը նախապես ծրագրված ու համաձայնեցված էր։ Պլանավորված պատերազմում հայկական կողմը, ոչ պաշտոնական տվյալներով, 5000-ից ավելի զոհ տվեց, տարածքային ու դիրքային կորուստներ կրեց։

Շուշին այլևս հայկական վերահսկողության տակ չէր, ադրբեջանցիները Ստեփանակերտի մատույցներ էին հասել: Պատերազմի 44-րդ օրը «հաղթելու ենք» հեշթեգով ապրող հանրությունը տեղեկացավ անասելի ցավոտ իրականության մասին: Մոտ 30 տարի հայկական ուժերի վերահսկողության տակ եղած 7 շրջանների հանձնում, Հադրութի ու Շուշիի կորուստ, ռուս խաղաղապահների տեղակայում, Հայաստանի տարածքով ցամաքային կապ Ադրբեջանի և դրա կազմի մեջ մտնող Նախիջևանի միջև, հազարավոր զոհեր և վիրավորների, բազմահազար տեղահանվածներ, Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած Արցախի ավելի քան 70 տոկոս և մեծ անորոշություն ու բազմաթիվ հարցեր:

Արցախյան երկրորդ պատերազմը անասելի ցավոտ որոշմամբ դադարեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին, դադարեց պատերազմը, բայց՝ չավարտվեց․․․

yerkir.am

Արցախը դիմադրեց 44 օր․ Ուղիղ չորս տարի առաջ Արցախում պատերազմ էր

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի պատերազմը փոխեց ուժերի դասավորվածությունը տարածաշրջանում։ 44 օր տեւած պատերազմը սկիզբն էր Արցախի՝ արդեն իսկ կանխորոշված, կորստի։ Սակայն Արցախը պայքարում էր, դիմադրում։ Արցախի բանակը փաստացի մենակ էր թուրք-ադրբեջանական բազմահազարանոց բանակի դեմ, նոր սպառազինությամբ եւ վարձկաններով զինված թուրք-ահաբեկիչների դեմ։ Հայաստանը ռազմական դրություն հայտարարեց, զորահավք էր, Արցախում՝ ռազմադաշտը թեժ էր։

Համառ պայքար, դիմադրություն, թշնամու անհավասար ուժերի դեմ, Արցախի բանակը ճեղքվեց, թիկունքից դարպասները բացված էր․․․ Հադրութը ընկավ, ապա՝ Շուշին․․․

Նոյեմբերի 9-ի եռակողմ պայմանագրով դադարեցվեց ռազմական գործողություններն Արցախում, Արցախի զգալի հատվածը բռնազավթվեց։

Հինգ հազար զոհ, բազմաթիվ անհայտ կորած, գերեվարված, տեղահանված ժողովուրդ, 4 տարի անց՝ ադրբեջանական կողմը չի վերադարձնում բոլոր հայ ռազմագերիներին։

Պատերազմի հետևանքներն աղետալի էին հայ ժողովրդի համար:

Հայկական կողմը կորցրեց Արցախի զգալի մասը։ Պայմանագրի ստորագրման գիշերը Ռուսաստանը մոտ 2 հազար խաղաղապահ և 470 միավոր զինտեխնիկա ուղարկեց Արցախ։ Ռազմական գործողությունների դադարեցման մասին պայմանավորվածությունների պահպանման վերահսկողության համար ռուսական դիտակետերը տեղակայվեցին Արցախի և Ադրբեջանի սահմանի, ինչպես նաև Հայաստանն ու Արցախը միացնող Բերձորի միջանցքի երկայնքով:

Տեղահանված մի շարք արցախցիներ հետ վերադարձան՝ իրենց ապագան կապելով Արցախի հետ։ Սակայն, 2023-ի պատերազմը վկայեց, որ խաղաղապահների ներկայությունն անգամ հետ չի պահում Ադրբեջանին իր բռնազավթման քաղաքականությունից՝ 2023-ին ունեցանք ամբողջական Արցախի հայաթափում, նոր ցեղասպանություն եւ գաղթ։

Առայսօր տարբեր գնահատականներ են հնչում 44-օրյա պատերազմի շուրջ, սակայն դեպքերի ընթացքն, ականատեսների վկայություններն ու իրողությունները հուշում են, որ ամեն ինչ կանխորոշված էր, պայմանավորված, միայն մեր զինվորների համառ պայքարի ու հերոսության շնորհիվ՝ Արցախը դիմադրեց 44 օր։

Հավերժ փառք մեր հերոսներին։

Ապառաժ