(­Ներ­կա­յիս ինչ կ­՚ակն­կա­լո­ւի «Ա­զատ Օր»-էն)

Միհրան Քիւրտօղլեան

­Յու­նա­հայ գա­ղու­թի ե­րի­տա­սարդ նա­հա­պե­տը լման 80 տա­րի ե­րի­տա­սար­դա­կան ա­ւիւ­նով ու ե­ռան­դով ան­խա­փան ծա­ռա­յե­լէ ետք, ա­հա կը թե­ւա­կո­խէ իր 81 տա­րի­քին: Ա­նոր ար­խիւ­նե­րուն ու պա­հո­ւած 80-ա­մեայ թի­ւե­րուն մէջ անգ­նա­հա­տե­լի հարս­տու­թիւն կայ, որ կու­տա­կո­ւած է մտա­ծու­մի ճա­ռա­գայ­թում­նե­րով, ան­հատ­նում աշ­խա­տան­քի քրտին­քով ու ան­չա­փե­լի զո­հո­ղու­թիւն­նե­րով: Այդ հարս­տու­թիւ­նը կը պատ­կա­նի բո­լո­րին՝ տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին «Ա­զատ Օր»-ի յար­կին տակ գոր­ծող գրա­շար­նե­րուն, ցրո­ւիչ­նե­րուն, հա­շո­ւա­պահ­նե­րուն, խմբա­գիր­նե­րուն ու յօ­դո­ւա­ծա­գիր­նե­րուն, ըն­թեր­ցող­նե­րուն ու նո­ւի­րա­տու­նե­րուն, գա­ղու­թա­յին գոր­ծօն­նե­րուն եւ յատ­կա­պէս ­Յու­նաս­տա­նի ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Դաշ­նակ­ցու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու մար­մին­նե­րուն եւ ­Հայ ­Կա­պոյտ ­Խա­չեան վար­չու­թիւն­նե­րուն եւ ան­դա­մու­հի­նե­րուն, ո­րոնք ա­ռա­ջին օ­րէն մին­չեւ այ­սօր, տի­րոջ զգա­ցու­մով տի­րու­թիւն ը­րին ա­նոր, թեւ ու թի­կունք ե­ղան, նիւ­թա­պէս ու բա­րո­յա­պէս ո­չինչ խնա­յե­ցին, որ ան՝ «Ա­զատ Օր»-ը ա­մէն օր լոյ­սին ել­լէ, որ­պէս­զի լոյս բաշ­խէ ըն­թեր­ցող­նե­րուն, ամ­բողջ գա­ղու­թին: Այս մա­սին շատ բան գրո­ւած է եւ նոյն­քան շատ բան ը­սո­ւած է ար­դէն, ո­րով ա­ւե­լորդ է հոս ան­գամ մը եւս կրկնե­լու զա­նոնք…:

Այ­սու­հան­դերձ, ա­ւե­լորդ չէ ան­գամ մը եւս կրկնել ու ընդգ­ծու­մով շեշ­տել «Ա­զատ Օր»-ի մե­ծա­գոյն ու ան­փո­խա­րի­նե­լի ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը, որ ի՛­րը ե­ղաւ եւ թե­րեւս՝ միայն ի՛­րը: ­Յու­նաս­տա­նի ա­մէ­նէն թէժ տա­րի­նե­րուն, երկ­րորդ պա­տե­րազ­մէն ա­ռաջ, պա­տե­րազ­մին մէջ ու ան­կէ ետք,ա­նօ­թու­թեան ու ան­գոր­ծու­թեան չա­րա­շուք ժա­մա­նակ­նե­րուն, երբ երկ­րի բո­լոր քա­ղա­քա­ցի­նե­րու նման հայ մար­դիկ եւս շո­ւա­րի ու յու­սա­հա­տու­թեան ճի­րան­նե­րուն տրո­ւած՝ տագ­նա­պա­լի ներ­կա­յի ու ա­նո­րոշ ա­պա­գա­յի մղձա­ւան­ջին մէջ՝ ղե­կը կորսն­ցու­ցած նա­ւու նման չէին գի­տեր ի՞նչ ը­նեն, ո՞ր կող­մը դառ­նան եւ կա­մա­կոր կը տա­րու­բե­րէին կեան­քի յոր­ձա­նու­տին մէջ, ա­հա այդ տա­րի­նե­րէն «Ա­զատ Օր»-ը հայ մար­դոց հա­մար ե­ղաւ ա­ռաջ­նոր­դող կողմ­նա­ցոյ­ցը ու այ­նու­հե­տեւ ալ մնաց իբ­րեւ այդ­պի­սին: Ա­ւե­լին. մին­չեւ վերջ, մին­չեւ մեր օ­րե­րը ան հան­դի­սա­ցաւ գլխա­ւոր կռո­ւա­նը, որ գէթ գի­տակ­ցա­կան մա­կար­դա­կի վրայ ի­րա­րու միա­ցուց յու­նա­հայ ազ­գա­յին­նե­րը եւ զա­նոնք բո­լո­րեց ազ­գա­յին ու քա­ղա­քա­կան նպա­տակ­նե­րուն շուրջ:

­Մին­չեւ հի­մա ա­ռար­կա­յա­կան քննար­կում չէ կա­տա­րո­ւած եւ չէ եզ­րա­կա­ցո­ւած, թէ յու­նա­հայ գա­ղու­թը այ­սօր ի՞նչ պատ­կեր պի­տի ներ­կա­յաց­նէր ար­դեօք, ե­թէ «Ա­զատ Օր» չու­նե­նար…:

­Հի­մա սա­կայն, «Ա­զատ Օր»-ը չու­նի այ­լեւս իր նախ­կին փայ­լը: ­Պատ­ճա­ռը ծա­նօթ է: ­Ճար­տա­րա­գի­տու­թեան (թեկ­նո­լո­ժի) ան­կա­սե­լի զար­գա­ցում­նե­րու հետ չկրցան մրցիլ նոյ­նիսկ տի­տա­նեան դրա­մագ­լուխ եւ մե­ծահռ­չակ հե­ղի­նա­կու­թիւն ու­նե­ցող գրա­ւոր մա­մու­լի աշ­խար­հի բո­լոր միա­ւոր­նե­րը: Ա­նոնք ալ կորսն­ցու­ցին եր­բեմ­նի ի­րենց փայ­լը եւ անշ­քա­ցան, գրե­թէ հո­գե­վար­քի մատ­նո­ւե­լով: Այն­պէս, որ տար­բեր ճա­կա­տա­գիր չէր սպա­սո­ւէր նաեւ «Ա­զատ Օր»-ին հա­մար:

­Բայց կը սպա­սո­ւի եւ կ­՚ակն­կա­լո­ւի, որ «Ա­զատ Օր» հաս­տա­տու­թիւ­նը ը­նէ այն­պէս, որ ներ­կայ ճար­տա­րա­գի­տու­թեան (թեկ­նո­լո­ժիի) ըն­ձե­ռած հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րէն օգ­տո­ւե­լով վերս­տանձ­նէ գա­ղու­թի ե­րի­տա­սարդ­ներն ու ազ­գա­յին­նե­րը գէթ գի­տակ­ցա­կան մա­կար­դա­կի վրայ ի­րա­րու միաց­նո­ղի այն­քան կա­րե­ւոր ու ան­յե­տաձ­գե­լի ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը, որ­պէս­զի ըստ ա­ռաջ­նոյն կա­րե­նայ զա­նոնք բո­լո­րել ազ­գա­յին ու քա­ղա­քա­կան նպա­տակ­նե­րու շուրջ։

­Թէ ինչ­պէ՞ս: ­Հարց մըն է, որ անհ­րա­ժեշտ է դնել սե­ղա­նի վրայ ու քննել իբ­րեւ ան­յե­տաձ­գե­լի օ­րա­կարգ:

­Նոր ու­ղի­ներ ա­կօ­սե­լու յանձ­նա­ռու­թեամբ

«Ա­զատ Օր»-ի 81-ա­մեա­կի սե­մի թե­ւա­կո­խու­մը ան­խու­սա­փե­լի խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րու պար­տա­ւո­րու­թեան մէջ կը դնէ թեր­թիս վար­չա­կան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը եւ պաշ­տօ­նէու­թիւ­նը։

­Խօս­քը ան­գամ մը եւս կը ծան­րա­նայ սփիւռ­քա­հայ մա­մու­լի դե­րա­կա­տա­րու­թեան ու ա­նոր գո­յա­տեւ­ման մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն վրայ։ Ս­փիւռ­քա­հայ մա­մու­լը կը շա­րու­նա­կէ հան­դի­սա­նալ ազ­գա­յին ինք­նու­թեան պահ­պան­ման կա­րե­ւոր խա­րիսխ, նաեւ՝ ըն­դար­ձակ հար­թակ, ուր ձե­ւա­ւո­րո­ւած են սփիւռ­քա­հայ մար­դու աշ­խար­հա­յեաց­քը, քա­ղա­քա­կան կողմ­նո­րո­շում­նե­րը եւ ազ­գա­յին-հա­սա­րա­կա­կան գի­տակ­ցու­թիւ­նը։
­Գա­ղա­փա­րա­կան ան­շեղ ու­ղիի ու ժո­ղովր­դա­յին յե­նա­րան վա­յե­լող իր բազ­մա­կող­մա­նի հան­գա­մանք­նե­րուն մէջ ճամ­բայ կտրած՝ յու­նա­հայ գա­ղու­թի սի­րո­ւած ու փնտռո­ւած օ­րա­թեր­թը՝ «Ա­զատ Օր»-ը, այ­սօր դէմ յան­դի­ման կը գտնո­ւի տար­բեր ա­ռա­ջադ­րանք­նե­րու, ո­րոնք կապ ու­նին ա­նոր գո­յա­տեւ­ման, այ­լեւ՝ նպա­տա­կի ու նշա­նա­կու­թեան վե­րա­հաս­տատ­ման հետ։ Որ­պէս սփիւռ­քա­հայ մա­մու­լի ըն­տա­նի­քին մէկ մաս­նի­կը, թեր­թի ա­պա­գան կը պա­հան­ջէ ոչ միայն յար­մա­րում նոր ըմբռնում­նե­րուն, այ­լեւ մտա­ծո­ղու­թեան ու ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան յա­ռաջ­դի­մու­թեան տար­բեր մօ­տե­ցում­ներ։ ­Պարզ բնո­րո­շու­մով, թեր­թը ինչ­պէս կա­րե­լի է մնայ հա­մա­պա­տաս­խան՝ սփիւռ­քի մէջ ձե­ւա­ւո­րո­ւող ժա­մա­նա­կա­կից պա­հանջ­նե­րուն, չկորսնց­նե­լով իր ինք­նու­թիւ­նը։

— Հիմ­նա­կան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւ­նը կը հան­դի­սա­նայ հա­յոց լե­զուն, որ յատ­կա­պէս սփիւռ­քի մէջ պէտք է դի­տո­ւի ոչ միայն իբ­րեւ ժա­ռան­գու­թիւն, այլ որ­պէս ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան մի­ջոց։ Ա­պա­գայ սե­րունդ­նե­րուն հա­մար հա­յե­րէ­նով գրե­լը պէտք է դառ­նայ ինք­նադր­սե­ւոր­ման ար­դիա­կան ձեւ, թօ­թա­փե­լով ա­նոր բեռ ըլ­լա­լու բար­դոյ­թը, որ կը յատ­կան­շէ նո­րա­հաս սե­րունդ­նե­րը։ ­Մա­մու­լը պէտք է խրա­խու­սէ գրա­կան նոր ոճ, լրագ­րո­ղա­կան նոր ձե­ւա­չա­փեր, ո­րոնք հա­յե­րէ­նը ան­ցեա­լի ար­ձա­գանգ դարձ­նե­լու փո­խա­րէն, պի­տի ար­ժե­ւո­րեն որ­պէս ա­պա­գա­յի ստեղ­ծա­գործ լե­զու։

— Էա­կան այս ա­ռա­ջադ­րան­քին շուրջ կա­րե­լի է կա­ռու­ցել մա­մու­լին վե­րա­պա­հո­ւած ա­պա­գան՝ ե­րի­տա­սար­դու­թեան ներգ­րա­ւու­մով ար­դի ար­հես­տա­գի­տա­կան մի­ջոց­նե­րուն, թո­ւայ­նաց­ման եւ ար­հես­տա­կան բա­նա­կա­նու­թեան ո­լորտ­նե­րուն մէջ, ո­րոնք ան­խու­սա­փե­լիօ­րէն մաս պի­տի կազ­մեն ան­հա­տա­կան եւ հան­րա­յին կեան­քի բո­լոր բնա­գա­ւառ­նե­րուն։ Ե­րի­տա­սարդ սե­րուն­դը նա­խընտ­րու­թիւ­նը կու տայ կարճ, ա­րագ եւ տե­սո­ղա­կան բո­վան­դա­կու­թեան։

­Մեր թերթն ալ պէտք է յար­մա­րի թո­ւա­յին նոր ի­րա­կա­նու­թեան՝ ա­ռանց զրկո­ւե­լու իր բո­վան­դա­կա­յին խո­րու­թե­նէն եւ քննա­կան-վեր­լու­ծա­կան տե­սա­կէտ ար­տա­յայ­տե­լու կա­րո­ղա­կա­նու­թե­նէն։

­- Մեր առ­ջեւ ու­նե­նա­լով մա­մու­լին հան­դէպ գա­ղու­թա­յին դա­սա­կան ընբռ­նում­նե­րը շրջա­փո­խե­լու անհրա­ժեշ­տու­թիւ­նը, պէտք է մտա­ծել թէ ինչ­պէս կա­րե­լի է ըն­թեր­ցող­նե­րուն ներ­կա­յա­ցու­ցած նիւ­թե­րու կրա­ւո­րա­կան սպա­ռու­մը վե­րա­փո­խել մաս­նակ­ցա­յին մշա­կոյ­թի։ Ըն­թեր­ցող­նե­րը պէտք չէ միայն սպա­ռեն լրա­տո­ւու­թիւն կամ կար­ծիք, այ­լեւ դառ­նան տե­սա­կէտ ար­տա­յայ­տող հե­ղի­նակ­ներ։ ­Թո­ւա­յին մա­մու­լը կրնայ դառ­նալ մաս­նակ­ցա­յին մի­ջոց, ուր հայ ան­հա­տը իր ձայ­նը պի­տի ար­տա­յայ­տէ՝ կի­սե­լով իր փոր­ձա­ռու­թիւ­նը, մտա­հո­գու­թիւն­ներն ու յոյ­սե­րը ազ­գա­յին ու գա­ղու­թա­յին գետ­նի վրայ, ստեղ­ծե­լով երկ­խօ­սու­թեան նոր ո­րակ։

«Ա­զատ Օր»-ի ինչ­պէս նաեւ սփիւռ­քա­հայ մա­մու­լի ա­պա­գան կա­խո­ւած է նո­րա­րա­րու­թեան յար­մա­րե­լու ըն­դու­նա­կու­թե­նէն։ ­Բազ­մա­թիւ մար­տահրա­ւէր­նե­րու եւ մա­մու­լին վրայ սպառ­նա­ցող վտանգ­նե­րուն դի­մաց, նոր ու­ղի­ներ ստեղ­ծե­լու հրա­մա­յա­կա­նը կը պա­հան­ջէ թեր­թի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րուն եւ ըն­թեր­ցող­նե­րուն մի­ջեւ գործ­նա­պաշտ հար­թակ­նե­րու ձե­ւա­ւո­րու­մը, ան­մի­ջա­կան ներգ­րա­ւու­մի հնա­րա­ւո­րու­թեամբ։

­Յու­նա­հայ ա­պա­գայ սե­րունդ­նե­րու ու­ղիին ա­կօ­սը մնա­լու գի­տակ­ցու­թեան մէջ կ՚ամ­փո­փո­ւի «Ա­զատ Օր»-ի ստեղ­ծած ազ­գա­յին, քա­ղա­քա­կան, գա­ղա­փա­րա­կան եւ հա­սա­րա­րա­կա­կան հո­գեմ­տա­ւոր ա­ւան­դը պա­հե­լու հա­ւա­քա­կան յանձ­նա­ռու­թիւ­նը։

«Ա­զատ Օր»