Եթէ պէտք է իրերն իրենց անւամբ կոչել, ապա անաչառօրէն նաեւ պէտք է խոստովանել, որ Հայոց Ցեղասպանութեան 110-րդ տարելիցն իր բոլոր առումներով հայութեան պահանջատիրութեան մերօրեայ հոլովոյթի մեծ նահանջն էր ու յետքայլը՝ յատկապէս մեր համազգային պահանջատիրութեան 100-րդ տարելիցի համեմատ։

Բոլորս էլ յիշում ենք 100-րդ տարելիցի մեծագոյն ձեռքբերումները, որոնք ազգովի վաստակել էինք ինչպէս ազգային-ժողովրդական, այնպէս էլ՝ պետական, քաղաքական, դիւանագիտական ու քարոզչական ոլորտներում, յաչս՝ համաշխարհային ընտանիքի։

– Հայաստան-Արցախ-Սփիւռք եռամիասնութիւն,

– Ցեղասպանութեան բոլոր նահատակների սրբադասում,

– Հայոց պետականութեան հզօրացման ու Հայ Դատի պահանջատիրութեան կենսագործման համար Համազգային Հռչակագրի հաստատում։

Ահաւասիկ, ազգովի թեւակոխել էինք պահանջատիրութեան այն հանգրւան, որտեղ այլեւս Ցեղասպանութեան ճանաչումից ու դատապարտումից առաւել՝ միջազգային խնդրոյ առարկայ էր դարձել հատուցման հրամայականը…։ Ցեղասպան Թուրքիան էլ ի դէմս նոյն Էրդողանի՝ պարտաւորւել էր խիստ վերապահ ու ներողամիտ արտայայտչաձեւ ընդունել առհասարակ 1915 թւականի Օսմանեան հակահայ քաղաքականութեանց վերաբերեալ…

Մէկ խօսքով, եւ որ դա արձանագրւած փաստ պէտք է համարել, միջազգային մասշտաբներում ու յատկապէս քաղաքական եւ իրաւագիտական խորհրդաժողովների արդիական թեմա էր համարւում այլեւս 1920 թւականի նոյն միջազգային ընտանիքի կողմից արխիւացւած Սեւրի պայմանագրի եւ Վիլսընեան իրաւարար վճռի վերակենդանացումն ու գործարկումն՝ իբրեւ Հայոց պահանջատիրութեան իրական ու իրաւական սուբիեկտ։ Այս վերջնին նաեւ հարկաւոր է կցել Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Առաջնի կողմից շրջանառութեան մէջ դրւած Արեւմտահայաստանի Հայոց եկեղեցապատկան հսկայածաւալ կալւածների դատաիրաւական հարցերի յարուցումը…

Իսկ այսօր՝ 110-րդ տարելիցին, յարգելի ընթերցող, ունենք այն, ինչ ականատես ենք դարձեալ ազգովի, որն փորձեցինք վերի տողերում բնութագրել որպէս համազգային յետքայլ ու նահանջ, համպատասխան ահռելի ու անվերադարձ կորուստներով…։

Եւ յիրաւի՝ ո՜վ էր կարող պատկերացնել, որ Երեւանի կենտրոնական հրապարակներից պոկւէր Արցախի դրօշը։ Բայց չէ՞ որ դրանից աւելին եղաւ. ու դեռեւս 2022-ին նոյն պատկերացնողները Հինգ հազարամեայ Արցախը համարեցին ադրբեջանական…։

Եւ ինչո՞ւ զարմանալ արցախատեացների կողմից Ցեղասպանութեան ուրացումն այսօր, երբ դեռ մինչ այդ երիցս ուրացել էին Շուշիի ու Արարատի հայկական ու հայրենական լինելը…։

Այսօր, յարգելի ընթերցող, անասելի դառնութեամբ ենք ճաշակում քպ-ական խորհրդարանի մեծամասնութեան կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող ընդդիմադիր պատգամաւորների առաջարկած օրինագծի մերժումը, երբ դեռեւս 100-ամեակին նախորդող ու յաջորդող տարիներին, եւրոպական ու լատին ամերիկեան մի շարք երկրների խորհրդարաններ նոյն օրինագիծն են ընդունել…։

Ապազգային իշխանաւորների հայրենաքանդ ու պետականակործան եօթնամեայ կուրսն, ահա, «արդիւնաւորւել» է մեր համազգային արժէքների ոտնահարմամբ մէկ կողմից, իսկ միւս կողմից՝ ազգային ու պետական անվտանգութեան հզօր երաշխիքների, այսինքն՝ Արցախի եւ Հայոց պահանջատիրութեան զոյգ գործօնների իսպառ զրոյացմամբ…։

Հանդուրժելո՞ւ է հայութիւնը հայադաւ ու հայրենադաւ այս կուրսի շարունակութիւնը, ցոյց կը տայ ժամանակը։ Ժամանակ, որն թէ՛ շատ սուղ է, եւ թէ՛ խիստ վճռորոշ՝ Հայոց պետականութեան ու ողջ հայութեան լինելութեան համար։

Դերենիկ Մելիքեան
Ալիք