Ստամբուլում, այսօր՝ մայիսի 15-ին Ռուսաստանի եւ Ուկրաինայի պատւիրակութիւնների միջեւ վերսկսւելու է ուղիղ բանկցութիւնները:

Նախաձեռնութիւնը ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին է, որը նախօրէին լրատւամիջոցների ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը, արձագանգելով Ուկրաինայի եւ չորս եւրոպական երկրների կողմից մայիսի 12-ից 30-օրեայ հրադադարի առաջարկին, Կիեւի հետ ուղիղ բանակցութիւնների առաջարկ ներկայացրեց. «Մենք առաջարկում ենք ուկրաինական իշխանութիւններին վերսկսել բանակցութիւնները, որոնք ընդհատւել էին 2022 թւականի վերջին, վերսկսել ուղիղ բանակցութիւններ՝ առանց որեւէ նախապայմանի»:

Պուտինը յայտարարել էր, որ պաշտօնական Մոսկւան չի բացառում իրական հրադադարի շուրջ համաձայնութեան հասնելու հնարաւորութիւնը, որը կը պահպանւի հակամարտութեան երկու կողմերի կողմից: Ըստ նրա՝ դա պէտք է դառնայ առաջին քայլը դէպի երկարաժամկէտ կայուն խաղաղութիւն, այլ ոչ թէ հնարաւորութիւն վերազինւելու, եւ վերազինումից յետոյ ռազմական գործողութիւնները վերսկսելու:

Անշուշտ միջազգային հանրութիւնը ստամբուլեան բանակցութիւններից ակնկալում է ստանալ դրական ազդանշաններ, որոնք առնւազն կուրւագծեն եւրասիական տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական կայունութիւնը վտանգած հակամարտութեան աւարտի հնարաւորութիւնը: Սակայն պէտք է խոստովանենք, որ այն ինչ, որ տեղի է ունենում գործընթացի խորապատկերին աւելի շատ հարցեր է առաջացրել եւ յարուցել իրատեսական վերապահութիւն բանակցութիւնների հնարաւոր դրական ելքի վերաբերեալ, քանի որ իրավիճակը չափազանց փխրուն է եւ խնդրայարոյց, որը այնքան էլ լաւատեսութեան առիթ չի տալիս:

Նախ. ռուսական կողմն առաջարկել է հանդիպել առանց նախապայմանների, ուղիղ քննարկել բոլոր հարցերն ու առկայ խնդիրները, որից յետոյ միայն հնարաւոր կը լինի ձեւաւորել կայուն եւ տեւական հրադադար (այս տեսակէտին, ի դէպ, կողմ է նաեւ Միացեալ Նահանգները, որը թեմայի կապակցութեամբ արդէն մի քանի հանդիպումներ է անց կացրել կողմերի հետ): Իրականում, ինչպէս նշում են փորձագիտական շրջանակները՝ այս փուլում պաշտօնական Մոսկւան չի ցանկանում Կիեւի հետ հրադադարի համաձայնագիր կնքել, այլ աւելի շուտ ցանկանում է բանակցել արիւնահեղութեան հնարաւոր դադարեցման շուրջ, եւ որոշել՝ հնարաւո՞ր է գնալ գործարքի, թէ՞ ոչ: Մինչդեռ ուկրաինական կողմն արձագանգելով հանդիպման առաջարկին՝ պահանջել է համաձայնւել մայիսի 12-ից սկսեալ, 30 օր տեւողութեամբ հրադադար հաստատելու մասին Ուկրաինայի եւ եւրոպական չորս երկրների ներկայացրած առաջարկին:

Երկրորդ. Եւրոպան շարունակում է ռուսական կողմին սպառնալ պատժամիջոցներով, եթէ չհամաձայնւի 30-օրեայ հրադադարի ռեժիմ ձեւաւորելու առաջարկին:

Եւրոպան պնդում է նաեւ Ուկրաինայի՝ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու գործընթացի անշրջելիութեան մասին, ինչն ակնյայտօրէն հակասում է Ռուսաստանի սահմանած կարմիր գծերին, որի մասին բազմիցս յայտարարել է Կրեմլը՝ ընդգծելով, որ Ռուսաստանը չի հանդուրժելու իր սահմանների անմիջական հարեւանութեան ՆԱՏՕ-ի ռազմական ենթակառուցւածքների առկայութիւնը:

Դեռ աւելին, բանակցութիւնների նախօրէին Եւրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտէն յայտարարել է Ուկրաինայի դէմ ագրեսիայի յանցագործութեան համար արտակարգ դատարան ստեղծելու գործընթացի մեկնարկի մասին, որը նախկինում ոչ պաշտօնապէս անւանել են «Պուտինի տրիբունալ»։

Ակնյայտ է, որ Ուկրաինայի եւ նրա եւրոպացի հովանաւորների կողմից կայ վերջնագրային քաղաքականութիւն: Ռուսաստանն առաջարկել է հանդիպել՝ ուղիղ քննարկել բոլոր հարցերն ու առկայ խնդիրները, սակայն ստացել է նախապայմանների, վերջնագրերի եւ սպառնալիքների ամբողջական մի փաթեթ: Պարզ տրամաբանութիւնը մեզ յուշում է, որ նման պայմաններում հակամարտութեան համար ընդունելի լուծման հասնելու շանսերը նւազագոյն են, եւ չի կարելի չհամաձայնւել փորձագիտական այն մտքի հետ, որ եթէ նման վերջնագրեր են ներկայացւում, դա նշանակում է, որ չկայ կանխատեսում, որ հանդիպման ընթացքում լուրջ պայմանաւորւածութիւններ են ձեռք բերւելու կողմերի միջեւ:

Վերը նշւած հանգամանքներից բացի կայ խանգարիչ եւս մի գործօն: Դա հակամարտութեան կարգաւորման վերաբերեալ Արեւմտեան ճամբարում առկայ մօտեցումների յստակ տարբերութիւնն է, եւ իզուր չէ, որ ստամբուլեան բանակցութիւնների նախօրէին Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը կոչ է արել Արեւմուտքին չբաժանւել Ուկրաինայի հարցում, եւ յայտարարել է, որ աշխատում է Եւրոպայի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ միասնութիւն ապահովելու ուղղութեամբ՝ ուկրաինական պատերազմն աւարտելու հարցում՝ շեշտելով, որ Արեւմուտքը չպէտք է հաշտւի Ուկրաինայում թելադրւած խաղաղութեան կամ ռուսական ռազմական ուժերի կողմից ձեռք բերւած ստատուս քւոյի հետ։

Սա ոչ պակաս էական եւ կարեւոր հարց է: Քանի որ ըստ էութեան հակամարտութեան հետ կապւած որոշ հարցերում Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ը ունեն փոխըմբռնում, ինչը տրամագծօրէն տարբերւում է Ուկրաինայի եւ Եւրոպայի հայեացքներից եւ մօտեցումներից այս հակամարտութեան հնարաւոր լուծումների վերաբերեալ, որն իր հերթին բարդացնում է համաձայնութեան հասնելու ընթացքը:

Ուստի, պէտք չէ շտապել լաւատեսական կանխատեսումներ անելու հարցով: Ռուսաստանի եւ Ուկրաինայի միջեւ ստամբուլեան ուղիղ բանակցութիւնները պէտք է հիմնականում դիտարկել որպէս հակամարտութեան կարգաւորամանն ուղղւած գործընթացի հերթական փուլի սկիզբը, որը հաստատապէս լինելու է չափազանց բարդ եւ կարող է շատ երկարաձգւել: Մանաւանդ, որ ակնյայտ է, թէ Ուկրաինան եւ նրա եւրոպացի դաշնակիցները ձգտում են պարզապէս հրադադարի, ինչը նրանց շնչելու եւ ժամանակ շահելու հնարաւորութիւն կը տայ: Ինչպէս նշում են խնդրին լաւածանօթ փորձագէտները՝ սա ըստ էութեան, նոյն իրավիճակն է, ինչ վերջին տարիներին, պարզապէս աւելացել է Թրամփի վարչակազմը, որն իր քաղաքականութեամբ տարանջատւել է Եւրոպայի քաղաքականութիւնից:

ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ
Ալիք