ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Իրան-Միացեալ Նահանգներ Յարաբերութիւններու Հաւանական Ուղղութիւնները Միջին Արեւելքի Մէջ

27 Մայիս 2025

Իրան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութիւններու ընթացքը Միջին Արեւելքի մէջ կը շարժի յուսահատ սպասումի եւ ռազմավարական անհրաժեշտութիւններու միջեւ` ժամանակ առ ժամանակ յառաջ քաշելով նոր հեռանկարներ ու մարտահրաւէրներ: Ամբողջական եւ դիւանագիտական կարգաւորում մը այսօրուան պայմաններուն մէջ թերեւս հեռաւոր երեւոյթ մը ըլլայ, սակայն տարածաշրջանի փոփոխուող իրողութիւնները, համաշխարհային նոր բեւեռները եւ երկու կողմերու ներքին ճնշումները ժամանակ առ ժամանակ առիթներ կը ստեղծեն սահմանափակ փոխհասկացողութիւններու համար:

Այսպիսի փոխհասկացողութիւններ, սակայն, աւելի շատ մարտավարական բնոյթ կրնան ունենալ` համապարփակ քաղաքական համաձայնութիւններ համակարգելու իմաստով: Իսկ մասնակի եւ կարճ ժամանակի համաձայնութիւնները կրնան զգալի ազդեցութիւն ունենալ տարածաշրջանային կայունութեան վրայ:

Ռազմավարական յոգնածութիւն

Իրանի եւ Միացեալ Նահանգներու ռազմավարական յոգնածութիւնը տարբեր դրսեւորումներ ունի: Ուաշինկթընի համար Միջին Արեւելքի երկարատեւ ներգրաւուածութիւնը խոչընդոտ կ՛առաջացնէ համաշխարհային այլ առաջնահերթութիւններուն, օրինակ` Չինաստանի աճող ազդեցութիւնը հակակշռելու եւ Ուքրանիոյ պատերազմը կառավարելու:

Իրանը կը դիմագրաւէ` խորացող տնտեսական ճգնաժամ, ներքին ընդվզումներ եւ տարածաշրջանային իր դաշնակիցներուն ցանցը պահպանելու բարդութիւններ:

Այս փոխադարձ յոգնածութիւնը թաքուն դիւանագիտութեան դուռ կը բանայ: Ամբողջական յարաբերութիւններու վերականգնումը այս պահուն իրական չէ, սակայն երկու կողմերն ալ մեծագոյն փորձ կ՛ընեն խուսափելու համար պատահական բախումներէ, յատկապէս` Իրաք, Սուրիա, Ծոցի երկիրներու, Լիբանանի եւ Եմէնի նման զգայուն տարածաշրջաններուն մէջ:

Այդ նպատակին համար գաղտնի բանակցութիւնները, յաճախ` միջնորդուած Օմանի, Քաթարի եւ Իրաքի կողմէ, կ՛օգնեն կառուցելու վստահութիւն` առանց քաղաքական բարձր գին վճարելու:

Անպաշտօն համաձայնութիւններ եւ մարտավարական յաջողութիւններ

Հաւանական չէ, որ Իրան եւ Միացեալ Նահանգներ հասնին համապարփակ համաձայնութեան: Տարածուած է ռազմավարական պայմանաւորուածութիւններ ձեւաւորելու միտումը` նեղ, յստակ հարցերու շուրջ, ինչպէս` գերիներու փոխանակում, մարդասիրական ծրագրերու համակարգում, կամ շրջանի լարուածութեան ժամանակաւոր թուլացում: Օրինակ` վերջերս արձանագրուած համաձայնութիւնը կ՛ենթադրէ ազատ արձակել Թեհրանի սառեցուած գումարները եւ միաժամանակ ազատ արձակել ամերիկացի գերիները:

Այս փոքր քայլերը թույլ կու տան կողմերուն մարտավարական յաջողութիւններ ձեռք բերել` խուսափելով ներքին քաղաքական ճնշումներէ եւ հակադրութիւններէ: Այսպիսի համաձայնութիւնները հիմնականին մէջ գաղտնի կը մնան` միջնորդներու միջոցով եւ առանց հանրային լայն քննարկումի, բայց կրնան խուսափիլ լուրջ բախումներէ եւ լարուածութեան զարգացումներէ:

Դիւանագիտական Դժուարութիւններ

Ճգնաժամերը յաճախ դիւանագիտական դռներ բացած են: Պատմութիւնը ցույց տուած է, որ լարուածութիւնները նախորդած են համաձայնութիւններուն, որոնց մասին բազմաթիւ օրինակներ կան: Ապագային հնարաւոր են նման ճգնաժամեր` Հորմուզի նեղուցի , Իսրայէլ-Հըզպալլա բախումներու կամ հութիներու յարձակումներու շուրջ, որոնք կրնան երկու կողմերուն ալ ստիպել նոր պայմանաւորուածութիւններ փնտռել:

Այսպիսի դիւանագիտական հնարաւորութիւններ կը պահանջեն հմուտ միջնորդներ, ճկուն քաղաքականութիւն եւ փոխզիջումներ` երկու կողմերու արժանապատուութիւնը պահպանելով: Սակայն ճգնաժամային բանակցութիւնները կը շարունակեն մնալ արկածախնդրական, ուր սխալ հաշուարկումները եւ արտաքին միջամտութիւնները միշտ ալ առկայ են:

Տարածաշրջանային եւ միջազգային փոփոխութիւններ

Եթէ ապագային կարգաւորում կայանայ, ան պիտի հաշուի առնէ Միջին Արեւելքի փոփոխուող քաղաքական եւ դիւանագիտական իրականութիւնը: Վերջին տարիներու զարգացումները` Իրանի եւ Սէուտական Արաբիոյ մերձեցումը` Չինաստանի միջնորդութեամբ, Սուրիոյ զարգացումները, Արաբական լիկայի եւ Ծոցի երկիրներու նոր դիւանագիտական աշխուժութիւնը, կը վկայեն, որ տարածաշրջանային կարգը արմատական փոփոխութեան փուլին մէջ է:

Այս զարգացումները կրնան ստեղծել բազմակողմանի հարթակներ, ուր Թեհրանն ու Ուաշինկթընը կրնան համատեղ գործունէութիւն ունենալ` առանց հրապարակային յայտարարութիւններու: Արտաքին դերակատարներ, յատկապէս` Չինաստան, Եւրոպական Միութիւն եւ Ռուսիա, կրնան ապահովել համագործակցութեան նման ձեւաչափեր, ներառեալ` ծովային անվտանգութեան համաձայնութիւններ, ոչ յարձակողականութեան պայմանագրեր եւ լարուածութեան կանխարգիլման միջոցներ:

Պատերազմէն խուսափելու միջոցներ

Իրան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութիւններու լիարժէք եւ կայուն կարգաւորումը այսօրուան համար հեռաւոր երեւոյթ է` խոչընդոտուած գաղափարական թշնամանքով, ներքին քաղաքական ճնշումներով եւ տարածաշրջանային հակադիր ռազմավարութիւններով: Սակայն այս հակամարտութեան մէջ գոյութիւն ունի կառավարուած ներգրաւուածութեան տրամաբանութիւն` համաձայնութիւն, որ անհրաժեշտ է վտանգներու կառավարումի, պատերազմէն խուսափելու եւ կայունացման համար:

Ապագային Իրան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութիւնները աւելի հաւանական է, որ կերտուին անպաշտօն գործարքներու, գաղտնի դիւանագիտութեան եւ ճգնաժամային իրավիճակներու վրայ հիմնուած սահմանափակ փոխհասկացողութիւններով, քան թէ` մեծամիտ եւ համապարփակ համաձայնութիւններով: Այս մօտեցումը թերի է, փխրուն եւ խոցելի, բայց Միջին Արեւելքի սովորական ուժերու մրցակցութեան մէջ նման սահմանափակ համագործակցութիւնը կրնայ ազդել ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգութեան եւ կայունութեան վրայ:

Ի՞նչ պիտի ըլլայ Իրանի աջակցութիւնը վայելող ուժերուն ճակատագիրը

Անպայման անհրաժեշտ է մտածել` եթէ այս սահմանափակ փոխհասկացողութիւնները յաջողին, ինչպիսի՞ ազդեցութիւն պիտի ունենան Իրանի աջակցութիւնը վայելող տարածաշրջանային ուժերու ցանցին վրայ: Արդեօք Իրանը պիտի խստացնէ՞ յանձնառութիւնը քաղաքական դաշտի մէջ, նուազեցնելով ռազմական գործօնը` Հըզպալլա, հութիներ եւ Իրաքի մէջ իր աջակցութեամբ գործող ուժերու նկատմամբ, թէ՞ այդ ուժերը պիտի մնան Թեհրանի դիւանագիտական խաղաքարտեր:

Այս հարցին պատասխանը ունի անմիջական ազդեցութիւն ոչ միայն Իրան-Միացեալ Նահանգներ փոխհասկացողութեան երկարաժամկէտ կենսունակութեան, այլ նաեւ ամբողջ Միջին Արեւելքի ապագայ կայունութեան վրայ:

Տարածաշրջանային հետեւանքներ

Եթէ, օրինակ, սահմանափակ յաջողութիւններ արձանագրուին, ազդեցութիւնները զգալի պիտի ըլլան արաբական աշխարհի ուժային հաւասարակշռութեան վերաձեւաւորման եւ ներքին քաղաքական գործընթացներու վերակազմակերպման մէջ:

Իրաքի մէջ, ուր իրանամէտ ուժեր (PMF) խառնուած են պետական կառոյցներուն հետ, նման պայմանաւորուածութիւն կրնայ ամրապնդել Պաղտատի կեդրոնացման ձգտումները: Լիբանանի մէջ Հըզպալլա կրնայ ընտրել կայունութիւն պահպանել` խուսափելով վտանգաւոր բախումներու եւ ներքին անկայունութեան աճէն: Եմէնի մէջ, եթէ Իրանը շահագրգռուած ըլլայ համաձայնութեամբ` տնտեսական կամ անվտանգութեան երաշխիքներով, կրնայ սահմանափակել հութիներու զինամատակարարումը եւ աջակցիլ խաղաղութեան գործընթացին:

Ընդհանուր առմամբ, այս չի նշանակեր Իրանի ազդեցութեան ամբողջական նահանջ, այլ` իր քաղաքական եւ ռազմական դերակատարութեան վերափոխում` աւելի ճկուն եւ վերահսկելի ներգրաւուածութիւն:

ՎԵՐԱ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ
Ազդակ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company