­Լիզ­պո­նի սխրա­գոր­ծու­թե­նէն ան­ցած 42 տա­րո­ւան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը մտա­ծել պի­տի տար, թէ նոյ­նիսկ հայ ե­րի­տա­սար­դու­թիւ­նը ա­ռինք­նող պա­տում­նե­րը, ժա­մա­նա­կի թա­ւա­լու­մին մէջ կը դառ­նան յու­շի եւ յար­գան­քի սոսկ թո­ւա­կան­ներ։ ­Հա­կա­ռակ ժամանակի կամ ըն­կե­րա­յին հո­լո­վոյթ­նե­րու ան­խու­սա­փե­լի ե­րե­ւում­նե­րուն, ­Լիզ­պո­նի ­Հինգ հայ ե­րի­տա­սարդ­նե­րու հե­րո­սա­կան զո­հա­բե­րու­մը կը շա­րու­նա­կէ որ­պէս ներշն­չում եւ ու­ղե­ցոյց յու­զել գա­ղա­փա­րա­կան ե­րի­տա­սար­դու­թեան շերտ մը, որ հայ­րե­նի­քի եւ Ս­փիւռ­քի տա­րած­քին, պատ­գամ­ներ կը ստա­նայ 27 ­Յու­լիս 1983-ի ա­րար­քէն։

­Հե­րո­սա­պա­տում մը, որ յե­տոյ ան­խու­սա­փե­լիօ­րէն դար­ձաւ «­Լիզ­պո­նի յաղ­թար­շաւ», հա­յոց նո­րա­գոյն պատ­մու­թեան մէջ վե­րա­ծո­ւե­ցաւ հա­մազ­գա­յին պայ­քա­րի եւ ինք­նա­զո­հո­ղու­թեան խորհր­դա­նի­շի՝ Ար­ցա­խի ամ­րա­կուռ լեռ­նե­րուն վրայ։

Այ­սօր, երբ հայ ժո­ղո­վուր­դը կը դի­մագրա­ւէ ահ­րե­լի նոր ի­րա­կա­նու­թիւն մը՝ Ար­ցա­խի կո­րուստ, ­Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րու խախ­տում, ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու ա­ղա­ւա­ղում եւ իշ­խա­նա­ւոր վեր­նա­խա­ւին կող­մէ ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թեան մեր­ժում, ­Լիզ­պո­նի հե­րոս­նե­րու պատ­գա­մը ա­ւե­լի քան եր­բեք կը մնայ հրա­մա­յա­կան։ Երբ պե­տա­կան քա­րոզ­չու­թիւ­նը կը փոր­ձէ պայ­քա­րի ո­գին փո­խա­րի­նել հպա­տա­կու­թեամբ, իսկ պա­հան­ջա­տի­րու­թիւ­նը՝ «հայ-թուրք բա­րե­կա­մու­թեան» անստոյգ պայ­ման­նե­րով, պէտք է յի­շել այն ե­րի­տա­սարդ­նե­րը, ո­րոնք ի տես ա­մէն վտան­գի, կանգ­նե­ցան ճշմար­տու­թեան ու ար­դա­րու­թեան կող­քին, եւ ներշն­չո­ւիլ ա­նոնց մաք­րա­մա­քուր ի­տեա­լի սկզբունք­նե­րով։

­Հա­յաս­տա­նի եւ Ար­ցա­խի ներ­կայ ի­րա­վի­ճա­կը ա­հա­զանգ մըն է։ Ե­թէ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը կը մոռ­նայ իր գո­յու­թեան հիմ­քե­րը՝ ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը, ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մը եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի ի­րա­ւունք­նե­րու պաշտ­պա­նու­թիւ­նը, ա­պա ժո­ղո­վուրդն ու յատ­կա­պէս ե­րի­տա­սար­դու­թիւ­նը պէտք է վե­րառ­նեն պայ­քա­րի դրօ­շը։

Այ­սօ­րո­ւան ժա­մա­նակ­նե­րը են­թա­կայ են ազ­գա­յին մտա­ծե­լա­կեր­պի եւ գա­ղա­փա­րա­կան սկզբունք­նե­րու՝ եր­բեմն ան­հա­կակշ­ռե­լի ե­րեւ­ցող փո­փո­խու­թեանց։

Որ­քան ժա­մա­նակ­նե­րը փո­խո­ւին, այն­քան ա­ւե­լի կեն­սա­կան կը դառ­նայ ­Լիզ­պո­նի հե­րոս­նե­րու սխրա­գոր­ծու­թիւ­նը որ­պէս ո­գեշնչ­ման աղ­բիւր՝ ­Հա­յաս­տա­նի եւ Ս­փիւռ­քի ե­րի­տա­սար­դու­թեան հա­մար։ Այ­լեւս, պայ­քա­րը պէտք է տե­ղա­փո­խո­ւի կրթա­կան, մշա­կու­թա­յին, քա­ղա­քա­կան եւ դի­ւա­նա­գի­տա­կան դաշտ։ ­Ներ­կայ սե­րուն­դը պէտք է գի­տակ­ցի, թէ ա­ռանց ազ­գա­յին ար­մատ­նե­րու, պայ­քա­րի ո­գիի եւ հա­յոց հար­ցի լուծ­ման պա­հան­ջա­տի­րու­թեան՝ ան­կախ պե­տու­թիւն ու­նե­նա­լը եւ պե­տա­կա­նա­շի­նու­թեան ա­մէն տե­սա­կի պատ­գամ կը դառ­նայ դա­տարկ լո­զունգ եւ ա­նի­մաստ բա­ռամ­թերք։

­Գի­տա­կից ե­րի­տա­սար­դու­թիւն պատ­րաս­տե­լու հա­մազ­գա­յին ճի­գը կը պա­հան­ջէ՝

­Վե­րար­ժե­ւո­րել հայ­րե­նա­սի­րա­կան կրթու­թիւ­նը – դպ­րոց­նե­րուն եւ հա­մալ­սա­րան­նե­րուն մէջ ոչ միայն պէտք է դա­սա­ւան­դել հայ ժո­ղո­վուր­դի փա­ռա­հեղ ան­ցեա­լը, այ­լեւ՝ ազ­գա­յին ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թիւ­նը վե­րաս­տեղ­ծե­լու ազ­գա­յին ինք­նո­րոշ­ման գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւ­նը։

Ս­փիւռ­քի եւ ­Հա­յաս­տա­նի ե­րի­տա­սար­դու­թեան միա­ւո­րում – Ս­փիւռ­քը պէտք է դառ­նայ ոչ միայն զգա­ցա­կան, այ­լեւ գա­ղա­փա­րա­կան օ­ժան­դա­կու­թեան ազ­դակ։

Ե­րի­տա­սար­դու­թեան միա­ւոր­ման ա­ռա­ջադ­րան­քի հա­րա­զատ ար­տա­յայ­տու­թիւ­նը այ­սօր կը մարմ­նա­ւո­րէ Հ.Յ.Դ. ­Հա­մաե­րի­տա­սար­դա­կան բա­նա­կու­մը ­Հա­յաս­տա­նի մէջ, որ հա­րիւ­րա­ւոր տե­ղա­ցի եւ սփիռ­քա­հայ ե­րի­տա­սարդ­նե­րու հա­մախմբ­ման եւ գա­ղա­փա­րա­կան մկրտու­թեան ա­ւա­զա­նը կը դառ­նայ, նոյ­նիքն հայ­րե­նի հո­ղին վրայ։ Ա­ռա­ւել, ե­թէ հա­շո­ւի առ­նենք հա­մա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ա­կան մար­զա­խա­ղերն ու ­Հա­մազ­գա­յի­նի Ու­սա­նո­ղա­կան ֆո­րու­մը հայ­րե­նի ո­գեշն­չող մի­ջա­վայ­րին մէջ, յայտ­նի կը դառ­նայ, թէ հայ­րե­նի­քի եւ սփիւռ­քա­հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան մէջ կայ հիմք եւ են­թա­հող՝ ազ­գա­յին միա­ւոր­ման եւ գա­ղա­փա­րա­կան շա­ղախ­ման հա­մար։

­Միայն հա­մախմ­բու­մով եւ ար­ժե­հա­մա­կար­գի պահ­պա­նու­մով կա­րե­լի է դի­մադ­րել ա­մէն տե­սա­կի ներ­քին կամ ար­տա­քին սպառ­նա­լիք, շա­րու­նա­կել ազ­գա­յին պայ­քա­րը՝ յար­գե­լով նա­հա­տակ­նե­րու յի­շա­տա­կը եւ ա­պա­հո­վե­լով ազ­գի ա­պա­գան։ ­Լիզ­պո­նի ե­րի­տա­սարդ­նե­րու ա­րար­քը կը շա­րու­նա­կէ իր կո­չա­կան ուժգ­նու­թեամբ դառ­նալ հրա­ւէր հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան։

­Լիզ­պո­նի հինգ հե­րոս­նե­րը ոչ միայն որ­պէս յի­շա­տակ կը մնան հայ ե­րի­տա­սար­դու­թեան գի­տակ­ցա­կան աշ­խար­հին մէջ, այ­լեւ ազ­գի տու­նը կա­ռու­ցե­լու հրա­ւէր՝ միա­ւո­րո­ւած եւ ար­մատ­նե­րուն գի­տա­կից սե­րուն­դով։

«Ազատ օր»ի խմբագրական