ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Իսրայէլի Նոր Դերը Միջին Արեւելքի Մէջ` Ռազմավարական Վերադասաւորում, Զինուորական Ներկայութիւն Եւ Բնականոնացման Սահմաններ

28 Հուլիս 2025

Իսրայէլի պատմական ուղին Միջին Արեւելքի մէջ երկար ժամանակով յատկանշուած է քաղաքական մեկուսացումով, պատերազմներով եւ զգուշաւոր մերձեցումներով: Սակայն 2000-էն սկսեալ եւ յատկապէս 2020-ի Աբրահամեան համաձայնութիւններուն հետ, Իսրայէլ վերադասաւորեց իր դիրքը` դուրս գալով շրջանի լուսանցքային վիճակէն, դառնալով աւելի ազդեցիկ ու ընդունուած դերակատար: Այս փոփոխութիւնը հիմնուած է երեք գլխաւոր գործօններու վրայ` (1) համաարաբական համերաշխութեան անկում, (2) Իրանի հետ կապուած անվտանգութեան սպառնալիքներու շուրջ մտահոգութիւն, եւ (3) Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ռազմական նահանջը տարածաշրջանի որոշ երկիրներու մէջ: Իսրայէլի յաջողութիւնը արդիւնք է ե՛ւ իր նիւթական կարողութիւններուն ե՛ւ տարածաշրջանային ընկալումի փոփոխութիւններուն: Սակայն անոր օրինականութիւնը շրջանէն ներս սահմանափակուած է պաղեստինեան հարցի լուծմամբ:

Պատմական ձեւաւորումներ, տարածաշրջանային մերժումէն մինչեւ բնականոնացում

Իսրայէլի դիւանագիտական դիրքը կարելի է բաժնել չորս հանգրուանի,

(1) Ամբողջական մերժում (1948-1979),

(2) Սահմանափակ բնականոնացում Եգիպտոսի (1979) եւ Յորդանանի (1994) հետ,

(3) Գաղտնի համագործակցութիւն Ծոցի երկիրներու հետ (1990-ականներու վերջերէն սկսեալ), եւ

(4) Բաց եւ ռազմավարական բնականոնացում` սկսած 2020-ի Աբրահամեան համաձայնութիւններէն:

Նախապէս Արաբական լիկան Իսրայէլը կը նկատէր ապօրինի գոյութիւն` զայն ենթարկելով ամբողջական պոյքոթի: Սակայն Պաղ պատերազմէն ետք Մատրիտի համաժողովը (1991), Օսլոյի համաձայնութիւնները (1993) եւ ամերիկեան արտաքին քաղաքականութեան փոփոխութիւնները ճամբան բացին դիւանագիտական շփումներու առջեւ: Իսկ Իրանի ազդեցութեան աճը Իրաքի պատերազմին (2003) պատճառով աւելի անհրաժեշտ դարձուցին այդ շփումները:

Աբրահամեան համաձայնութիւններու միջոցով Իսրայէլի ապահոված շահերը

Աբրահամեան համաձայնութիւնները, որոնք նախաձեռնուած էին Թրամփի վարչակազմին կողմէ, նշանաւոր շրջադարձ էին Իսրայէլի տարածաշրջանային դիրքին ու դերի վերաիմաստաւորման մէջ: Եգիպտոսի եւ Յորդանանի հետ կնքուած պայմանագիրներէն տարբեր` այս համաձայնութիւնները չհիմնուեցան Պաղեստինի հարցի լուծման վրայ: Անոնց շեշտը կեդրոնացաւ տնտեսական, ռազմավարական եւ գաղտնի գործակցութեան վրայ: Մասնաւորապէս, Իսրայէլ եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ սկսան համագործակցիլ բարձր արհեստագիտական, կիպեռ անվտանգութեան եւ ջուրի կառավարման ոլորտներու մէջ: Իսրայէլ սկսաւ օգտուիլ նոր առեւտրային ճամբաներու, օդային երթեւեկի եւ փոխադարձ ներդրումներու հնարաւորութենէն:

Բնականոնացման սահմանները, պաղեստինեան հարցի մանրակրկիտ եզրերը

Բացայայտ ձեռքբերումներէն անկախ` բնականոնացումը կը մնայ «վերէն վար» գործընթաց: Արաբական հասարակութիւններուն մեծ մասը կը շարունակէ իր աջակցութիւնը Պաղեստինի պայքարին, ինչպէս ցոյց տուին 2023-2024 թուականներուն հակաիսրայէլեան ցոյցերը: Հետազօտութիւններ ցոյց կու տան, որ արաբական երկիրներու մէջ (Եգիպտոս, Յորդանան, Մարոք) հասարակութեան 80 տոկոսէն աւելին դէմ է բնականոնացման` առանց պաղեստինեան անկախութեան: Նոյնիսկ Սէուտական Արաբիա, որ մօտիկութիւն ցուցաբերած է Իսրայէլի, կը շարունակէ պահել Պաղեստինի պետութիւն ստեղծելու պահանջը: Միջազգային յարաբերութիւններու տեսութիւններու մէջ ինքնութեան, պատմութեան եւ արդարութեան նման գործօններ կը շարունակեն ազդել դիւանագիտական քաղաքականութիւններու վրայ:

Իսրայէլի ռազմավարութիւնը Սուրիոյ մէջ. «Պատերազմները բացառող գործողութիւններ»

Իսրայէլի զինուորական դերը յստակօրէն կ՛արտացոլայ Սուրիոյ մէջ: Քաղաքացիական պատերազմի սկսելէն ի վեր Իսրայէլ գործադրած է հարիւրաւոր օդային յարձակումներ` թիրախաւորելով Իրանի եւ Հըզպալլայի ռազմակայանները: Այս ռազմավարութիւնը նպատակ ունի արգիլել Իրանի մշտական ներկայութիւնը Սուրիոյ հարաւին մէջ: Իրանի ռազմական տեղակայումները հիմնականին մէջ խափանուած են, եւ Իսրայէլ այսօր շատ հանգիստ կը ներկայանայ Սուրիոյ սահմաններէն ներս` աշխարհաքաղաքական նոր քարտէսի մը հիմնաքարը դնելով Սուրիոյ մէջ: Սուրիոյ հարաւը` Սուէյտայի մէջ վերջին շաբթուան ընդհարումները եւ ապա սուրիական բանակին ու արաբ ցեղախումբերուն այդ շրջանէն հեռանալը` Իսրայէլի սպառնալիքներուն իբրեւ հետեւանք, ցոյց կու տան անոր անմիջական ազդեցութիւնը Սուրիոյ հարաւին մէջ:

Իսրայէլ-Հըզպալլա հակամարտութիւն. սանձո՞ւմ, թէ՞ բախում

Հըզպալլան կը ներկայացնէ գլխաւոր սպառնալիք Իսրայէլի հիւսիսային սահմանին: Խմբաւորումը կը ներկայացնէ Իրանի հիմնական զինուած դաշնակիցը եւ խորապէս թափանցած է լիբանանեան քաղաքականութեան մէջ: 2023-2024 թուականներու Կազայի պատերազմի ընթացքին Հըզպալլա արձակեց հրթիռներ հիւսիսային Իսրայէլի ուղղութեամբ` հաստատելով իր համագործակցութեան դիրքը Համասի հետ: Սակայն իսրայէլեան վերջին հարուածները Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի եւ հարաւի գիւղերուն վրայ` կրցան ջլատել Հըզպալլայի ուժերը, բայց չյաջողեցան տկարացնել անոր քաղաքական ուժը:

Կազայի պատերազմը եւ պաղեստինեան հարցի վերակենդանացում

2023-2024 թուականներու Կազայի պատերազմը խիստ ազդեցութիւն ունեցաւ տարածաշրջանի եւ միջազգային ընկալման վրայ: Համասի յանկարծակի յարձակումէն ետք Իսրայէլի արձագանգը պատճառ դարձաւ հազարաւոր զոհերու, մասնաւորապէս` քաղաքացիներուն մէջ: Ասիկա կրկին կենդանացուց պաղեստինեան հարցը ոչ միայն արաբ հասարակութիւններու, այլ նաեւ միջազգային հարթակներու վրայ: Սէուտական Արաբիա սառեցուց բնականոնացման բանակցութիւնները, իսկ Մարոքի եւ Պահրէյնի մէջ հանրային դժգոհութիւն բարձրացաւ: Այս պատերազմը ապացուցեց, որ Պաղեստինի հարցը կարելի չէ շրջանցել կայուն տարածաշրջանային կարգաւորում հաստատելու ճանապարհին:

Իսրայէլը եւ համաշխարհային վերաձեւաւորուող կարգը

Մինչեւ այսօր Իսրայէլի գլխաւոր դաշնակիցը` ԱՄՆ, կը շարունակէ ապահովել զինուորական պաշտպանութիւն: Սակայն Ուաշինկթըն յաճախ կը նշէ, որ իր ուշադրութիւնը պիտի շրջէ դէպի Ասիա, ինչ որ Իսրայէլի մէջ կասկածներ կը ծնի` ԱՄՆ-ի յարատեւ նուիրուածութեան վերաբերեալ: Միեւնոյն ժամանակ Չինաստան եւ Ռուսաստան խորացուցած են իրենց ներգրաւուածութիւնը` հաստատելով կապեր թէ՛ Իրանի եւ թէ՛ Սէուտական Արաբիոյ հետ: Բազմաբեւեռ աշխարհակարգի պայմաններուն մէջ Իսրայէլի հաւասարակշռութեան ռազմավարութիւնը կը պահանջէ մեծ զգուշաւորութիւն եւ դիւանագիտական ճկունութիւն:

Համեմատական դիրքաւորում` Իսրայէլ, Իրան եւ Թուրքիա

Իսրայէլի ազդեցութեան վերելքը պէտք է դիտարկել նաեւ` համեմատելով Իրանի եւ Թուրքիոյ հետ: Իրան կ՛օգտագործէ իր «դիմադրութեան առանցքը»` ձեւաւորելով շղթայ` Իրաքէն մինչեւ Լիբանան: Թուրքիա, իր հերթին, կը համադրէ` ռազմական միջամտութիւն, փափուկ ուժ եւ մշակութային դիւանագիտութիւն: Իսրայէլի հիմնական ուժերը կը կայանան` իր բանակի գերազանցութեան, արհեստագիտութեան մէջ առաջատար դիրքի եւ ԱՄՆ-ի պաշտպանութեան մէջ: Սակայն ան կը տառապի մշակութային կամ կրօնական արդիւնաւէտութեան պակասով: Այդ իսկ պատճառով Իսրայէլը կը նկատուի պայմանական գերիշխանութիւն ունեցող դերակատար, որուն ազդեցութիւնը կախեալ է միայն ռազմական ուժէն, նաեւ` օրինականութենէն:

Եզրակացութիւն

Իսրայէլի նոր դերը Միջին Արեւելքի մէջ կը մատուցէ ռազմավարական մեծ ձեռքբերումներ` բնականոնացում, դիւանագիտական նոր նախաձեռնութիւններ եւ ռազմավարական վերահսկողութիւն: Սակայն այս յաջողութիւնները չեն իրականացուիր առանց հասարակական եւ քաղաքական մեծ խոչընդոտներու, ի մասնաւորի` պաղեստինեան հիմնախնդիրի պատճառով: Միջին Արեւելքի քաղաքական արգասիքները եւ միջազգային կարգաւորման գործընթացները կը պահանջեն ոչ միայն ռազմական, այլ նաեւ վերակազմակերպում, որպէսզի Իսրայէլի ռազմավարական դիրքը մնայ կայուն եւ ընդունելի:

ՎԵՐԱ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ
Ազդակ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company