ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ
  • Հոդվածներ

Իրան-Իսրայել 12-օրյա հակամարտությունը և Ադրբեջանի հնարավոր ներգրավվածությունը

31 Հուլիս 2025

2025 թ. հունիսի 13-ին Իսրայելը սկսեց «Առյուծի վերելք» (Rising Lion) ռազմական գործողությունը՝ ուղղված Իրանի միջուկային և ռազմական ենթակառուցվածքների դեմ: Իսրայելի օդուժը, օգտագործելով F-35 կործանիչներ և անօդաչու թռչող սարքեր, հարվածներ հասցրեց Նաթանզի, Ֆորդոյի և Բուշեհրի միջուկային օբյեկտներին, ինչպես նաև Համադանի ռազմաբազային: Պատերազմի հրահրման Իսրայելի նպատակներից էր խաթարել Իրանի միջուկային ծրագիրը, որը, Իսրայելի պնդմամբ, մոտ էր ռազմական կիրառման համար անհրաժեշտ մակարդակին: Իսրայելի վարչապետը հայտարարել էր, թե գործողությունը «պաշտպանական» էր՝ կանխելու Իրանի կողմից միջուկային սպառնալիքը: Բայցևայնպես ակնհայտ էր, որ Իսրայելի համար ԻԻՀ վրա հարձակվելու, թերևս, բարենպաստ ժամանակն էր ընտրված։

Իրանն արագ արձագանքեց՝ հակադարձելով «Խիստ պատիժ» գործողությամբ: Իրանի պատասխան հարվածներին (ավելի քան 550 բալիստիկ հրթիռ և 1000 պայթուցիկ ԱԹՍ) դիմակայելու համար Իսրայելն օգտագործել է իր բազմաշերտ հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը ։

Իրանը թիրախավորել էր Իսրայելի ռազմական օբյեկտները, ներառյալ Թել Ավիվի մերձակայքում գտնվող ռազմաբազան և «Arrow» հակահրթիռային պաշտպանության համակարգի կայանները: Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաղչին հայտարարել է, որ գործողությունները «պաշտպանական» էին և նպատակ ունեին «պատժել ագրեսորին»։ Պատերազմը զգալի կորուստներ պատճառեց երկու կողմերին էլ:

Զոհերի թիվը տարբեր աղբյուրներում հակասական են՝ պայմանավորված ռազմական գրաքննությամբ, քարոզչությամբ և տեղեկատվության սահմանափակ հասանելիությամբ: Օրինակ՝ Իրանի պաշտոնական աղբյուրները հակված են ընդգծելու քաղաքացիական զոհերի թիվը, մինչդեռ Իսրայելը պնդում է, որ իր հարվածները եղել են ճշգրիտ և ուղղված ռազմական թիրախներին:

Ըստ ԱՄՆ-ում գործող Human Rights Activists in Iran (HRANA) կազմակերպության՝ Իսրայելի հարվածների հետևանքով մինչև 2025 թ. հունիսի 24-ը զոհվել է 974 մարդ, այդ թվում՝ 268 ռազմական անձնակազմի անդամ, 387 քաղաքացիական անձինք և 319 չճանաչված անձինք: Վիրավորների թիվը կազմել է ավելի քան 3000: Իսկ Իրանի առողջապահության նախարարության հաշվետվությունների համաձայն՝ զոհվել է 610-ից մինչև 1060 մարդ, որոնց մեծ մասը քաղաքացիական անձինք են (ավելի քան 90%): Վիրավորների թիվը տատանվում է 2500-ից մինչև 4700:

Իսրայելի պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ Իրանի հրթիռային և ԱԹՍ հարձակումների հետևանքով զոհվել է 28-30 մարդ, որոնք գրեթե բոլորը քաղաքացիական անձինք են (մեկ զինվոր զոհվել է Բեեր Շևայում, ևս յոթ զինվոր վիրավորվել է): Վիրավորների թիվը կազմում է ավելի քան 3238 մարդ ։

Պատերազմը ներքաշեց այլ խաղացողների ևս, մասնավորապես, Եմենի հութիները հարձակումներ իրականացրին Իսրայելի ռազմական նավերի վրա Կարմիր ծովում: ԱՄՆ-ն, աջակցելով Իսրայելին, լրացուցիչ ռազմական ուժեր տեղակայեց Պարսից ծոցում։ Թուրքիան, չնայած Իսրայելի հետ լարված հարաբերություններին, չեզոք դիրքորոշում որդեգրեց, սակայն Ադրբեջանը, լինելով Իսրայելի ռազմավարական դաշնակիցը և Իրանի հարևանը, հայտնվեց բարդ դիվանագիտական և անվտանգային իրավիճակում և մեղադրվեց Իսրայելին հետախուզական տվյալներ փոխանցելու մեջ, որոնք հիմնված էին Նախիջևանի վրայով իսրայելական անօդաչուների անցման մասին հաղորդումների վրա, որոնք նկատվել են 2025 թ. հունիսի 13-ին:

Գաղտնիք չէ, որ Ադրբեջանը Իսրայելի կարևոր դաշնակիցն է Հարավային Կովկասում: Ըստ Stockholm International Peace Research Institute-ի, 2016-2021 թվականներին Իսրայելն իրականացրել է Ադրբեջանի զենքի ներմուծման մինչև 69%-ը, ներառյալ անօդաչու թռչող սարքերը, որոնք կիրառվել են 2020 թ. Արցախի դեմ պատերազմում : Ադրբեջանը, իր հերթին, Իսրայելին մատակարարում է նավթ՝ ապահովելով նրա նավթի ներմուծման մինչև 65%-ը : Այս կապերն Իրանում ընկալվում են որպես սպառնալիք:

Իրանի կողմից Ադրբեջանը բազմիցս մեղադրվել է Իսրայելին հետախուզական տվյալներ տրամադրելու և նրա տարածքը Իրանի դեմ գործողությունների համար օգտագործելու մեջ: Սրա վառ ապացույցներից է Իսրայելի ՄՈՍԱԴ-ի 8-րդ տնօրեն Դանի Յաթոմի՝ 2023 թ. հարցազրույցը, որտեղ այն հարցին, թե ի՞նչ նշանակություն ունի Իսրայելի և Ադրբեջանի համագործակցությունն Իսրայելի ազգային անվտանգության համար, նա պատասխանում է, որ այդ հանգամանքը Իսրայելին տալիս է Իրանի դեմ գործելու բազմաթիվ հնարավորություններ՝ սկսած կործանիչների լիցքավորման համար ադրբեջանական օդանավակայանների օգտագործումից մինչև Իրանից հետախուզական տեղեկատվության հավաքման համար Ադրբեջանի տարածքի լիարժեք օգտագործումը :

Իրանը պաշտոնապես չի հաստատել Ադրբեջանի տարածքի օգտագործումը, սակայն սոցիալական մեդիայում և որոշ լրատվամիջոցներում տարածվել են մեղադրանքներ, որ Ադրբեջանը «հաշվեհարդար է տեսնում» Իրանի հետ՝ թույլ տալով Իսրայելին օգտագործելու իր օդային տարածքը:

Հարկ է նշել, որ Իրանի դեմ իրականացված գործողություններում Ադրբեջանի ներգրավվածության հարցը բավականին զգայուն է ընկալվում Ադրբեջանում, ինչը փաստում է նաև այն հանգամանքը, որ այս թեմային անդրադարձավ անձամբ Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը, որը, մասնավորապես նշեց, որ․ «վերջին շրջանում որոշ լրատվամիջոցներ և սոցիալական ցանցերի էջեր տարածում են ամբողջովին անհիմն և կեղծ պնդումներ այն մասին, թե իբր Ադրբեջանը իսրայելական կողմի հանձնարարությամբ հավաքագրել է էթնիկ ադրբեջանցիների որպես գործակալների և ուղարկել Իրանի տարածք։ Այս տեսակի անհեթեթ և երևակայական մեղադրանքները որևէ առնչություն չունեն իրականության հետ և ներկայացնում են բացահայտ ապատեղեկատվություն։ Մենք կտրականապես հերքում ենք նման կեղծ լուրերն ու անհիմն մեղադրանքները» ։

Ադրբեջանը պահպանել է չեզոք դիրքորոշում՝ հայտարարելով, որ իր տարածքը չի օգտագործվի երրորդ կողմերի դեմ գործողությունների համար: Այս դիրքորոշումն արտացոլվել է արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի 2025 թ. հունիսի 14-ի հայտարարություններում, երբ նա զանգահարել է իր իրանցի գործընկեր Աբբաս Արաղչիին՝ վստահեցնելու, որ Ադրբեջանը չի թույլատրում իր տարածքի օգտագործումը որևէ երրորդ կողմի դեմ : Այս հայտարարությունները ցույց են տալիս Ադրբեջանի փորձը՝ խուսափելու ուղղակի առճակատումից:

Իրանի նախկին դեսպանը Ադրբեջանում՝ Սեյեդ Աբբաս Մուսավին, Իսրայելի կողմից Ադրբեջանի օդային տարածքի օգտագործման մասին ասել է. «Իմ ծանոթությունը նրանց հետ ցույց է տալիս, որ նրանք չունեն այնքան խիզախություն, որ նման դավադրություններ կազմակերպեն՝ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ: Նրանք տեսել են Քաթարում ԱՄՆ-ի ռազմաբազայի ճակատագիրը: Իրանը չի կատակում ազգային անվտանգության հարցում: Եթե այս մեղադրանքները հաստատվեն, դա կարող է համապատասխան ժամանակին և վայրում հետևանքներ ունենալ նրանց համար» :

Իրանի դեսպանը Հայաստանում՝ Մեհդի Սոբհանին, նույնպես խոսել է Իսրայելի կողմից Ադրբեջանի օդային տարածքի հնարավոր օգտագործման մասին՝ առաջացնելով Ադրբեջանի արտգործնախարարության կոշտ արձագանքը: Ադրբեջանի արտգործնախարարությունը Սոբհանիի հայտարարությունները որակել է «սադրիչ» և «անհիմն»՝ ընդգծելով, որ նման մեղադրանքները վնասում են երկու երկրների միջև փոխադարձ հարգանքի և տարածքային ամբողջականության վրա հիմնված հարաբերություններին :

Այս ամենի ֆոնին բավականին հետաքրքրիր էր ԻԻՀ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի հուլիսի 4-ի այցը Ստեփանակերտ՝ Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության (ECO) 17-րդ գագաթնաժողովին մասնակցելու համար։ Այս այցը, որը նրա առաջին արտասահմանյան այցն էր Իրան-Իսրայել հակամարտությունից հետո, կրում էր խորհրդանշական և ռազմավարական նշանակություն, չնայած այն ոչ միանշանակ ընկալվեց հասարակության տարբեր հատվածների կողմից։

Իրանի հասարակության զգալի մասը, մասնավորապես՝ իշխանամետ և պահպանողական խմբերը, դրական են ընդունել Փեզեշքիանի այցը Ստեփանակերտ՝ այն դիտարկելով որպես Իրանի ազգային շահերի պաշտպանության խորհրդանշական քայլ: Փեզեշքիանի այցը Ստեփանակերտ ընկալվել է որպես ազդանշան Ադրբեջանին և Իսրայելին, որ Իրանը չի հանդուրժի իր սահմանների մոտ թշնամական գործողություններ:

Հասարակության մի մասի մոտ էլ այս այցը ոչ միայն քննադատության մեծ ալիք է բարձրացրել, այլ նաև մեծ հակազդեցություն է առաջացրել իրանական հասարակական և քաղաքական շրջանակներում՝ ընդհուպ մինչև այն, որ սոցիալական ցանցերի պարսկալեզու տիրույթում շրջանառվում են «քաղաքական սնանկություն» հեշթեգով գրառումներ՝ պահանջելով նախագահի պաշտոնանկության գործընթացի մեկնարկ և նրա հեռացում ։

Այսպիսով, Իրան-Իսրայել պատերազմը Ադրբեջանին դրել է բարդ ընտրության առջև: Չնայած Իսրայելի հետ ռազմավարական կապերին, Ադրբեջանը փորձել է խուսափել ուղղակի ներգրավվածությունից՝ պահպանելով չեզոքություն: Սակայն Իրանի մեղադրանքները և սահմանային լարվածությունը խորացրել են երկու երկրների միջև անվստահությունը: Պատերազմը նաև ընդգծել է Ադրբեջանի էներգետիկ ենթակառուցվածքների խոցելիությունը և տարածաշրջանային կայունության կարևորությունը: Իրանի կողմից հնարավոր հակահարվածները կարող էին թիրախավորել Ադրբեջանի էներգետիկ օբյեկտները, ինչպիսիք են Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան (BTC) խողովակաշարը և Southern Gas Corridor-ը, որոնք կարևոր են Եվրոպայի էներգետիկ մատակարարումների համար: Ի պատասխան՝ Ադրբեջանը 2025 թ. հունիսի 15-ին ամրապնդել է այս օբյեկտների պաշտպանությունը՝ ներառյալ ռազմական ներկայության ուժեղացումը խողովակաշարերի երկայնքով : Ուստի, Ադրբեջանը կանգնած է դիվանագիտական մարտահրավերի առջև՝ հաշվի առնելով Իրանի հետ հարաբերությունները և Իսրայելի հետ ռազմավարական գործընկերությունը:

Նարե Գևորգյան

«Դրօշակ» թիվ 7, 2025թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company