ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Նէօ-թոնդրակեան… Ցնդաբանութիւն

31 Հոկտեմբեր 2025

Ինչ որ կը պատահի այս օրերուն, Հայաստանի Ոստիկանական Հանրապետութեան (police state) մէջ, յատկապէս Էջմիածինի, պարզ խօսքով՝ մեր Եկեղեցւո՛յ դէմ պայքարի ծիրին մէջ, ակներեւ կերպով կը յիշեցնէ դարեր առաջ հայկական կեանքին մէջ տարածուած աղանդաւորական ալիքները, որոնց շարքին մասնաւորենք 9-11-րդ դարերուն Թոնդրակեան շարժումը, առանց մոռնալու անկէ դարեր առաջ, Մեծ Վարդապետին արժանաւոր աշակերտներէն՝ Եզնիկ Կողբացիի նշանաւոր «Եղծ աղանդոց»-ը:

Կարճ պատմական մը. Թոնդրակը պատմական Հայաստանի Պիթլիս-Մանազկերտ շրջանին մէջ փոքր աւան մըն էր, ուր հաստատուած էր շարժումին հիմնադիրը՝ Սմբատ Զարեհաւանց, աղանդաւորական գաղափարներու քարոզիչ տիպար մը։

Թոնդրակեցիներուն համար, չկար հոգիի անմահութիւն ու հանդերձեալ կեանք։ Մարդուն եւ Աստուծոյ միջեւ միջնորդի դեր կատարող՝ տեսանելի եւ շօշափելի խաչը, եկեղեցին, հոգեւորականները, եկեղեցական պատկերները, ծէսերն ու արարողութիւնները անիմաստ էին։ Անոնք կը ձգտէին բարձրաստիճան հոգեւորականներու դասին վերացման, եկեղեցական ծէսերու պարզացման, կը մերժէին խաչը, եկեղեցին եւ անոր խորհուրդները:

Կար աւելին. անոնք կը մերժէին Յիսուս Քրիստոսի աստուածութիւնը, զայն կը համարէին մարգարէ: Անոնց համար, գոյութիւն չունէր հոգիի անմահութիւն եւ անդրշիրիմեան աշխարհ։ Մարդ ունէր մէկ երկրային կեանք, եւ այդ իսկ պատճառով երկնային արքայութիւնը պէտք էր կառուցել երկրի վրայ:

Թէեւ շարժումին ղեկավարը՝ Սմբատ Զարեհաւանցին սպաննուեցաւ, սակայն շարժումը շարունակեց գործել մինչեւ 11-րդ դարաշրջան։ Զանազան շրջաններու մէջ, Թոնդրակեան շարժումը կը վայելէր լայն ժողովրդականութիւն։ 900-ական թուականներու սկրզբը, Սիւնիքի շրջանին մէջ, կարգ մը գիւղերու բնակիչներ յարձակեցան Տաթեւի վանքին վրայ եւ սպաննեցին վանահայրը, գետին թափեցին միւռոնը: Այլ շրջաններու մէջ ալ խռովութիւններ պատահեցան, սակայն սելճուքեան արշաւանքներուն ստեղծած մթնոլորտին մէջ, 11-րդ դարու կէսերուն, հետզհետէ կորսնցուց իր ներկայութիւնն ու ժողովրդականութիւնը։

Ժամացոյցին սլաքները բերենք ներկայ օրեր, եւ համեմատութիւն մը կատարենք ծանօթ անցուդարձերուն, կը տեսնենք, որ հիմա շատ աւելի դաժան կացութեան մը առջեւ կը գտնուինք։

Աղանդաւորական սոսկական շարժում մը չէ Էջմիածինի դէմ եղածը, այլ միահեծանութեան տարբեր արտայայտութիւն մը, պարզ խօսքով՝ Հայաստանը վերածել միահեծան խունթայապետի քմահաճոյքին. Հայրենիքի քարտէսը կրճատելու եւ սահմանադրութիւնը փոփոխութեան ենթարկելու կողքին՝ մտադրած է նաեւ Հայ եկեղեցւոյ կանոնագիրքն ալ «տրամաբանութեան» հիմամբ սրբագրել։

Հայաստանի «ազգընտիր» վարչապետը կ՚ուզէ քանդել Եկեղեցին, բան մը, որ յաճախ փորձուած է։ Պատմութեան ընթացքին, շատեր փորձած են քայքայել կամ այլափոխել մեր Եկեղեցին, որ խորքին մէջ հայուն էութեան ու դիմագիծին արտայայտութիւնն է, սակայն ոչ մէկ արդիւնքի հասած են։

Հայոց եկեղեցին միայն կրօնական հաստատութիւն մը չէ, այլ ազգային կառոյց է, նաեւ՝ քաղաքական դերակատար։ Եթէ արագ թռիչքով մը անցնինք մեր պատմութեան բախտորոշ փուլերուն վրայէն ու հասնինք նորագոյն դարաշրջանի ամէնէն անկիւնադարձային պահուն՝ պիտի տեսնենք, որ Սարդարապատի ճակատամարտի նախօրեակին կատարուած աղօթքն ու արարողութիւնները ինչպիսի՛ ներգործութիւն ունեցած են հայրենքի պաշտպան հերոսներուն վրայ, իսկ շատ աւելի մօտիկ անցեալին՝ Արցախի ազատագրութեան պայքարի օրերուն, աղաղակող էր հայ Եկեղեցւոյ ու եկեղեցականներու դերը։

Իր յատուկ «սահմանադրութիւն»-ը ունի հայաստանեաց եկեղեցին՝ կանոնագիրքը, որ մանրամասնութեամբ եւ բծախնդրութեամբ կը սահմանէ գործունէութեան ձեւն ու օրէնքը։

Եթէ Փաշինեանի խունթան կը սահմանէ իր «օրէնքները», ոտնակոխելով ընդունուած բոլոր օրէնքներն ու համապատասխան դրութիւնները, նման ընթացք անոր իրաւունք չի տար գործելու Էջմիածինին դէմ, ուր որպէս մեծաւոր՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն է ի պաշտօնէ որոշում տուողը։

Վարչապետը պէտք է քաջատեղեակ ըլլայ, որ կարգալոյծ եկեղեցական մը պատարագ չի կրնար մատուցել, ուրեմն, կարգալոյծի մը պատարագիչ ըլլալն ու նման արարողութեան մը ներկայ ըլլալը ո՛չ միայն հակականոնական են, այլ փաստացի քայլ մը, որ նոր թոնդրակեանութիւն մը քաջալերանք կը ստանայ երկրի իշխանախումբին կողմէ, աւելի՛ն, անիկա արդէն համազօր է կանաչ լոյսի մը, ո՛չ միայն Վեհափառ Հայրապետի անձին, այլ նոյնինքն Եկեղեցւոյ ու անոր կանոններուն դէմ: Իսկ եթէ փաստ փնտռող ըլլայ, պարզապէս յիշեցնենք, որ գայթակղութեան համազօր այս քայլերով, վարչապետը պաշտօնապէս տեղեկացուց, թէ եղածը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի «ազատագրման գործնական փուլի խորհրդանշական մեկնարկն է»։

Հայաստանի վարչապետը չի կրնար անվաւեր նկատել կարգալուծութեան կաթողիկոսական օրէնքը։ Միայն ու միայն Կաթողիկոսի որոշումով է, որ կարգալոյծ մը կրնայ ներման արժանանալ։ Եթէ այս կամայականութեան ու ԹՐՔԱՀԱՃՈՒԹԵԱՆ սահման մը չդրուի, վաղը կարգը պիտի հասնի կուսակցութեանց ու կազմակերպութիւններու, որոնք հաճոյ չեն թուիր վարչապետ կոչեցեալին…

Փաստօրէն, Հայաստան կը կառավարուի «անտառի օրէնք»-ով, որուն մասնիկներէն են իր խելապատիկէն դուրս ցատկած՝ կիսատ-պռատ «Նոր կրթելաձեւ»-ը: Էջերը կը բազմանան. հոգեւորականներու ձերբակալումը կը շարունակուի, նաեւ այլ ազգակործան քայլեր կ’երեւին: Այս բոլորով հանդերձ, ՔՊ-ական ազգային փորձանքը պէտք է քաջատեղեակ ըլլայ, թէ Հայ Առաքելական Եկեղեցին շատ աւելի դաժան պայմաններու տակ գործած է եւ դիմացած ։ Թոնդրակեան շարժումէն մինչեւ Խորհրդային Միութեան ահաւոր օրերը: Հակակրօն կարմիրներու տասնամեակներուն, կարելի եղած է ո՛չ թէ միայն շարունակել պսակները, մկրտութիւններն ու ծիսական աւանդութիւնները, այլ նաեւ կառուցել Հայոց Ցեղասպանութեան ի յիշատակ՝ Ծիծեռնակաբերդը, որ այս օրերուն կասկածելի վերանորոգման կ’ենթարկուի, հաճոյացնելու համար Ցեղասպանը…։

Նէօ-թոնդրակեան այս ընթացքով, ժամանակը մօտեցած է, շուտով փուլ պիտի գայ, պէտք է միասնաբար փուլ բերենք ՔՊ-ական ազգային փորձանքը։

«Հայրենիք» – Պոսթըն
Խմբագրական

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company