ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Արցախեան շարժման 38-ամեակ. արցախահայութեան տունդարձը… Քեսապի պրիսմակէն

25 Փետրվար 2026

Արցախի հայաթափումը եւ անոր բռնագաղթը բնականաբար իրենց ծանր անդրադարձը ունեցան նաեւ քեսապահայութեան հոգեվիճակին վրայ, որովհետեւ քեսապահայութիւնը իր մորթին վրայ զգացած էր բռնագաղթն ու «վայելած»` տեղահանութիւնն ու տարագրութիւնը, 21 մարտ 2014-ին:

Քեսապահայութիւնը մեծամասնութեամբ ապաստան գտած էր Լաթաքիա քաղաքը (Քեսապէն 60 քմ հեռու)` հարազատներու, բարեկամներու, ծանօթներու (հայ թէ արաբ ու իսլամ) մօտ, մինչ փոքր թիւ մը անցած էր Լիբանան, իսկ քանի մը ընտանիքներ հասած էին Երեւան:

Սակայն շօշափելի թիւ մը` մօտ 150 անձեր, հնարաւորութիւններէ զուրկ, ապաստանած էին Լաթաքիոյ Ս. Աստուածածին եկեղեցին (ինչպէս` 1909-ին)` տեղաւորուելով անոր 2 սրահներուն մէջ. անոնց կը տրամադրուէր օրական սնունդ` 3 անգամ:

Հարկ է նշել, որ եկեղեցին կը գտնուէր օրուան իշխանութեան հանդէպ համարեա ընդդիմադիր` իսլամ-արաբներով բնակուած թաղի մը մէջ: Սակայն քեսապահայութեան հոն կեցութեան երեք ամիսներուն ընթացքին անոնք միայն բարեացակամ վերաբերում ունեցան եկեղեցի ապաստանողներուն ու հոն մուտք ու ելք կատարողներուն հանդէպ:

Նշեմ, որ քեսապահայութեան նիւթական նպաստ տրամադրող առաջին անհատը (անկախ` բարեսիրական կողմերէն) եղաւ իսլամ-արաբ անձ մը, որ սէր ունէր քեսապահայութեան հանդէպ:

Բնականաբար բարեսիրական կողմեր, ինչպէս` Սուրիական կարմիր մահիկը, Սուրիոյ Յոյն ուղղափառ եկեղեցին (որպէս անդամ Միջին Արեւելքի եկեղեցիներու խորհուրդին) եւ ուրիշ կազմակերպութիւններ, հայկական կառոյցներուն կողքին, փութացին իրենց նպաստները տրամադրել տեղահանուած ժողովուրդին:

Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ փոքր բակը հանդիսացած էր քեսապահայութեան հանդիպման ժամադրավայրը, մանաւանդ` երեկոները, բան մը, որ յաճախ կը խանգարէր պաշտօնական անձնաւորութիւններուն այցելութիւնները (ինչպէս` Լաթաքիոյ նահանգապետին, Սուրիոյ վարչապետին կամ Սուրիոյ մուֆթիին…) տեղի նեղութեան պատճառով:

Պատասխանատու կողմերը հարկադրուեցան ժողովուրդին այցելութեան ժամերը սահմանափակել` ժամը 4:00- 7:00:

Սակայն անոնք` պատասխանատուները, վերահասու եղան, որ թէկուզ մինչեւ գիշերուան ուշ ժամերուն տեղի ունեցող հանդիպում-այցելութիւնները առիթ էին տեղահանուած հայորդիներուն տարբեր լուրեր, ցաւալի կամ ուրախալի անցուդարձներու մասին փոխանակելու, նաեւ դժուարութիւնները արծարծելու… Մէկ խօսքով, զիրար մխիթարելու, քաջալերելու, վերադարձի յոյսը փայփայելու ու զօրացնելու առիթ մըն է ատիկա հոգեպէս խորտակուած ժողովուրդին:

Այդ հանդիպումները նաեւ առիթ էին իրարու փոխանցելու Քեսապը ազատագրելու պայքարին լուրերը:

Մանուկներուն եւ փոքրերուն հոգեվիճակը ամուր ու կանգուն պահելու նպատակներով խումբ մը երիտասարդներ նախաձեռնեցին անոնց հետ պարապիլ` անոնց երգ, ասմունք, պար ու թատերախաղեր սորվեցնելով, ապա նաեւ փոքրիկ ներկայացում մը տուին «Արարատ» սրահին մէջ, որ կացարանն էր ժողովուրդին:

Տարագրեալ ժողովուրդը ոգեկոչեց նաեւ Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ տօնախմբեց մայիս 28-ը` յատուկ նախաձեռնութիւններով:

Ու յանկարծ, արեւշող յունիսեան օր մը (յունիս 14 2014) լուր տարածուեցաւ, որ Քեսապը ազատագրուած է, ու ժողովուրդին, նախ` տղամարդոց, ապա ընտանիքներուն թոյլատրուեցաւ Քեսապ վերադառնալ:

Այսօր, երբ անցած են 12 տարիներ այդ մութ օրերէն, կ’անդրադառնամ ու կը վերյիշեմ, թէ ի՛նչ նշանակութիւն ունի ծննդավայր, բնակավայր վերադառնալու, տունդարձի յոյսն ու կամքը ամուր ու վառ պահելը:

Բնականաբար տուն վերադարձած քեսապահայութիւնը անմիջապէս լծուեցաւ վերաշինութեան աշխատանքին` սկսելով եկեղեցիէն, դպրոցէն, տունէն ու այգիէն: Անշուշտ անոր նպաստեցին նիւթաբարոյական օժանդակութիւնները, ու այսպէս կասեցաւ գիւղը լքելու պատրուակը:
***
Անընդմէջ Քեսապ բնակելով եւ զաւակներուս այցելութեան համար Հայաստան գտնուելուս կարճ ժամկէտները ինծի բաւարար հնարաւորութիւններ չեն ընծայած իր իսկ հայրենիքին մէջ տարագիր դարձած արցախահայութեան հետ մնայուն կապ հաստատելու, անոր տարագիրի իրավիճակը խորապէս քննութեան ենթարկելու:

Լրատուական միջոցներով հասած ժլատ տեղեկութիւնները ինծի այնքան ալ դրական տպաւորութիւններ չեն տուած զանոնք պինդ ու յուսալի պահելու գծով: Նոյնիսկ անոնց տրուած օրինաչափ, կենցաղային եւ այլ տեսակի նպաստները չեն համոզած զիս, որ այդ յոյսն ու կամքը ամուր պահելու համար անհրաժեշտը կը կատարուի: Բացի այն իրողութենէն, որ արցախահայութիւնը ինքը կամքի տէր ու յամառ է` տունդարձի տեսանկիւնէ դիտուած:

Սակայն այցելութիւններուս ընթացքին իմ հայեացքիս առջեւ պարզուեցան երկու պարագաներ, որոնք եկան զիս համոզելու, որ մասամբ սխալած եմ: Արցախահայութիւնը իր յոյսը չէ կորսնցուցած ու իսկապէս կամքի տէր է:

Այսպէս, առիթով մը, երբ Երեւան էի եւ կը սպասէի զաւակներուս, որպէսզի իրենց օրուան աշխատանքը աւարտելով հաւաքուինք, նաեւ հոն հասաւ տղաս` Վահանը, որուն դէմքին վրայ կարդացի, որ հոգին վրդոված է, ու դէմքը մռայլ:

Ան մեզի ուզած էր հիւրասիրել արցախցիներու նշանաւոր «Ժենգեալի հացով». ան ճամբուն վրայ հանդիպած էր նորաբաց թոնրատան մը, զոր կը բանեցնէին արցախցի կիներ, որոնք Երեւան հասած էին Շուշիի անկումէն ետք: Շուշեցիներ էին:

Վահանը անոնց հետ զրոյցի բռնուած էր, հարցուփորձ կատարելով անոնց իրավիճակին մասին: Չէ՞ որ ինքն ալ ապրած էր տեղահանութեան դառն «վայելքը»:

Զրոյցին ընդմէջէն ի յայտ կու գայ, որ կիներէն Շուշիի մէկ վարժարանին տնօրէնուհին է:

Ու երբ տղաս, անոնց մխիթարական կամ քաջալերական խօսքեր կ՛արտայայտէր ըսելով`

– Մօրաքոյր, յուսամ շուտով կը վերադառնաք, Արցախ, Շուշի, տուն:

Արցախուհին նախ այնպիսի սուր ու կայծակնային նայուածք մը կը նետէ, որ իր մէջ ունի հետեւեալ հաստատումը. «Անշուշտ, ի՛նչ խօսք, որ պիտի վերադառնանք»: Ապա բացագանչած էր մտածումներուն խորը ու նայուածքին ետին թաքնուած հաւատամքը.

– Պիտի՛ վերադառնանք:
Կարճ ու յստակ:

Տղաս հոգեպէս սարսուռ մը անցուցած էր:

(Օրին այդ մասին անդրադարձած էր «Ազդակ»-ի էջերով https://www.aztagdaily.com/archives/589192 ):
***
Երկրորդ օրինակը, զոր պիտի արձանագրեմ. Շուշիի տարագիր, վիրաւոր, «Վարանդա» մանկապատանեկան երգչախումբին կը վերաբերի: Առիթը ունեցայ եւ ներկայ գտնուեցայ (2024-ի ամառը) այնտեղ իմ առջեւս պարզուած պատկերին:
Ասոր մասին, անցեալին «Ազդակ» օրաթերթին յօդուածով մը (https://www.aztagdaily.com/archives/659400) տուած եմ մտածումներս ու ապրումներս, զորս կրկնելը անտեղի կը նկատեմ, ուստի կը խուսափիմ:

Սակայն ընդգծեմ, որ 1994-էն ի վեր «Վարանդա»-ն հիմնադրած ու ցայսօր ղեկավարող խմբավարը վարչական ընկերս էր` Զաքար Քեշիշեանը (Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան ատենապետը), որ երկրորդ տարին ըլլալով` տարագիր ու կոտորակուած երգչախումբը կը համախմբէ, կը ղեկավարէ Երեւանի մէջ` իր սաները հաւաքելով մայրաքաղաքէն, Աբովեանէն, Մասիսէն, նոյնիսկ Էջմիածինէն, որոնք երգչախումբի փորձերուն կու գան իրենց ծնողներուն ընկերակցութեամբ: Այս նախաձեռնութիւնը կը յաջողի Կիլիկեան աթոռին Ամերիկայի Արեւելեան թեմին եւ անոր բարեջան առաջնորդ Անուշաւան արք. Դանիէլեանին ներդրումով:

Ես այդ երգչախումբին փորձերուն ընթացքին ապրեցայ իր տուն ու տեղէն, գիւղէն, քաղաքէն, հայրենիքէն բռնի կերպով տեղահանուած ողջ արցախահայութեան տունդարձի յոյսն ու կամքը, ապրումը, որոնք կը պոռթկային այդ մանուկ-պատանիներուն շրթերէն արձակուած երգերուն ընդմէջէն:

Վերոյիշեալ նախաձեռնութեան մէջ նաեւ անթեղուած էր հայկական, սփիւռքեան, թէեւ` համեստ, բայց շատ խորիմաստ իրողութիւն. արցախահայութեան տունդարձի կամքը, յոյսը, ձգտումը:
Հայութեան, մանաւանդ սփիւռքահայութեան համոզումի ու հաւատքի արտայայտութիւնն էին «Վարանդա» երգչախումբի մեկնաբանութեամբ հնչած երգերը` ըսելու համար, որ Արցախի հարցը չէ փակուած, չի կրնար փակուած սեպուիլ, քանի դեռ արցախահայութիւնը զայն չէ փակած, ու չ՛ուզեր փակել, որքան որ շատ ըլլան ճիւաղներ, դաւաճաններ, բռնապետներ, ըլլան անոնք հայեր (անուամբ` ցաւօք), ապիկարներ կամ մեծապետական շահեր հետապնդողներ:

Հայկական քաղաքական (հայրենիքի թէ արտերկրի մէջ) երկնակամարին տակ հաստատապէս կան կուսակցութիւններ, կազմակերպութիւններ, կառոյցներ եւ անհատներ, որոնց սեփականութիւնն է անշուշտ տունդարձի համոզումը, գաղափարն ու կամքը… եւ կը շարունակեն այդ ուղղութեամբ գործել ու պայքարիլ: Սակայն ժամն է արդէն, եւ վաղը շատ ուշ կ՛ըլլայ, եթէ վերոյիշեալ համոզումն ու գաղափարախօսութիւնը, այդ անժամանակավրէպ գաղափարը կամ քաղաքական ուղեգիծը իսկապէս համազգային եւ համահայկական ուղեգիծ դարձնելը ուշանայ:
Արցախահայութեան հարցը հաստատ փակուած չէ:

ԿԱՐՕ Վ. ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Փաշինյանը ցանկանում է նոր Սահմանադրութ

Նիկոլ Փաշինյանը կրկին կարող է ընդունել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Թուրքիա

12 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company