Սփիւռքի Զօրաշարժ Եւ Վերաշխուժացում
Յանուն Համազգային Նպատակներու

Սփիւռքի դերակատարութիւնը պէտք է դուրս բերուի բարեսիրական կամ մշակութային սահմանափակ շրջանակներէն եւ զայն պէտք է տեղաւորել միջազգային իրաւունքի ու քաղաքական ազդեցութեան դաշտին մէջ: Այս մօտեցումը սփիւռքը կը դիտէ որպէս ռազմավարական դերակատար:

Հայկական պետութեան զուգահեռ դիւանագիտութեան գաղափարը տեսականօրէն գրաւիչ է, բայց գործնականօրէն կախեալ կը մնայ այն պետութիւններու քաղաքական կամքէն, որոնցմէ միջամտութիւն կ՛ակնկալուի: Միջազգային իրաւունքը յաճախ կը գործէ ուժային քաղաքականութեան սահմաններուն մէջ, եւ ոչ միշտ` իրաւական սկզբունքներու մաքուր կիրարկութեամբ:

«Սփիւռքներու իրաւունք» հասկացողութիւնը հետաքրքրական եւ նորարար գաղափար մըն է, սակայն ներկայիս միջազգային համակարգը տակաւին հիմնուած է ինքնիշխան պետութեան վրայ: Հետեւաբար այս գաղափարը աւելի շատ երկարաժամկէտ տեսլական է, քան` մօտ ապագային իրագործելի քաղաքական ծրագիր:

Ռազմավարական Առաջարկ` Ստեղծել Համաշխարհային
Հայկական Իրաւական Եւ Դիւանագիտական Ցանց

Սփիւռքի ազդեցութիւնը համակարգուած եւ երկարաժամկէտ դարձնելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել համաշխարհային մշտական ցանց մը, որ պիտի համախմբէ`

– Միջազգային իրաւաբաններ,
– Դիւանագէտներ,
– Ակադեմականներ,
– Քաղաքական վերլուծաբաններ,
– Մարդու իրաւունքներու մասնագէտներ,
– Սփիւռքեան կազմակերպութիւններ:

Այս կառոյցին հիմնական առաքելութիւնը պիտի ըլլայ.

1.- Արցախի վերադարձի իրաւունքի պաշտպանութիւնը,
2.- Հայ գերիներու հարցի միջազգայինօրէն առաջ մղումը,
3.- Հայոց ցեղասպանութեան եւ փոխհատուցման հարցերու իրաւական զարգացումը,
4.- Հայաստանի ինքնիշխանութեան եւ ժողովրդավարութեան վերաբերող հարցերու մշտադիտարկումը,
5.- «Սփիւռքներու իրաւունք» գաղափարին տեսական եւ գործնական զարգացում:

Ցեղասպանութիւնը` Շարունակուող Գործընթաց

Հայ ժողովուրդին դէմ իրականացուող ցեղասպանութիւնը պէտք չէ դիտարկել որպէս 1915 թուականի պատմական իրադարձութիւն, այլ` որպէս շարունակական, կազմակերպուած եւ փուլ առ փուլ զարգացող գործընթաց:

Ռազմավարական Առաջարկ` Ստեղծել Հայկական
Անվտանգութեան Համաշխարհային Յանձնախումբ

Հիմնական գաղափարէն կը բխի այն, որ հայ ժողովուրդը պէտք ունի մշտական կառոյցի մը, որ ցեղասպանական սպառնալիքները դիտարկէ ոչ միայն որպէս պատմական կամ իրաւական խնդիր, այլ` որպէս ազգային անվտանգութեան հարց:

Համաշխարհային Հայկական
Կրթական Վերածնունդ 2040

Պատմութեան ընթացքին հայ ժողովուրդի գոյատեւման հիմնական գաղտնիքը եղած է ոչ թէ միայն պետականութիւնը կամ ռազմական յաղթանակները, այլեւ` մշակոյթի, լեզուի եւ կրթութեան վրայ հիմնուած ազգային ինքնութեան ստեղծումը: Այս մօտեցումը կը միտի խնդիրը դիտել 50-100 տարուան հեռանկարով` կեդրոնանալով այն գործօններուն վրայ, որոնք կ՛որոշեն ազգի գոյատեւումը իրերայաջորդ սերնդափոխութեան ընթացքին:

Ազգային ինքնութիւնը կը պահպանուի հաստատութիւններով: Պատմական օրինակները ցոյց կու տան, որ հայութեան ամէնէն մեծ յաջողութիւնները կրթական եւ մշակութային ներդրումներու արդիւնք եղած են: Ժողովրդագրական եւ մշակութային վտանգներու սթափ գնահատականը, մասնաւորաբար ներկայացուած դպրոցական վիճակագրութիւնները ցոյց կու տան, որ ներկայ համակարգը երկարաժամկէտ հեռանկարի մէջ անբաւարար է:

Ուստի կ՛առաջարկուի ստեղծել «Համաշխարհային հայկական կրթական վերածնունդ 2040» նախաձեռնութիւնը, որուն նպատակները պիտի ըլլան.

1.- Սփիւռքի հայկական դպրոցներու ընդգրկումը 15 տարուան ընթացքին բարձրացնել 30-40 տոկոսի,
2.- Տարբեր երկիրներու մէջ ստեղծել charter school, immersion school եւ bilingual education օրինակով հաստատութիւններ,
3.- Հիմնել համաշխարհային «Հայկական կրթական ինկուբատոր (հնոց)»` նոր դպրոցներու եւ կրթական ծրագիրներու ստեղծման աջակցութեան համար,
4.- Զարգացնել առցանց եւ արհեստագիտական կրթական հարթակներ, որոնք կը հասնին այն ընտանիքներուն, որոնց զաւակները հայկական դպրոցներ չեն յաճախեր:
5.- Ստեղծել հայկական ինքնութեան, լեզուի եւ պատմութեան փոխանցման միջազգային միասնական ռազմավարութիւն:

Սփիւռքի Կազմակերպական,
Նիւթական Եւ Քաղաքական Հզօրացում

Միւս կարեւոր ուղղութիւնը հիմնականօրէն կեդրոնացած է Սփիւռքի կազմակերպական, նիւթական եւ քաղաքական հզօրացման գործնական պայմաններուն վրայ` զբաղելով կառավարման, կազմակերպման եւ ազդեցութեան գործիքակազմերով:

Այս մօտեցման հիմնական արժէքը անոր գործնական եւ իրատեսական բնոյթն է, քանի որ սփիւռքի մեծամասնութիւնը անմիջականօրէն ներգրաւուած չէ ազգային գործունէութեան մէջ, եւ անհրաժեշտ է հասնիլ այդ լայն շրջանակներուն: Առանձնապէս կարեւոր է նիւթական անկախութեան վրայ դրուած շեշտը, քանի որ տնտեսական ենթակառոյցները անհրաժեշտ են երկարաժամկէտ ազդեցութեան համար: Կարեւոր է նաեւ պետութեան եւ կառավարութեան տարբերակման գաղափարը, որպէսզի քաղաքական տարակարծութիւնները չվերածուին պետական շահերու նկատմամբ անտարբերութեան:

Ուստի կ՛առաջարկուի ստեղծել «Համաշխարհային սփիւռքեան զարգացման հիմնադրամ», որուն հիմնական նպատակները պիտի ըլլան.

1.- Ապահովել սփիւռքեան կառոյցներու երկարաժամկէտ ֆինանսաւորում,
2.- Աջակցիլ նոր սերունդի առաջնորդական եւ կազմակերպչական ծրագիրներուն,
3.- Զարգացնել թուային հաղորդակցութեան եւ համահայկական տեղեկատուական հարթակներ,
4.- Ֆինանսաւորել համայնքային եւ քաղաքական ազդեցութեան ծրագիրներ,
5.- Ուսումնասիրել եւ մշակել Հայաստանի պետական համակարգին մէջ սփիւռքի ներկայացուցչութեան օրէնսդրական մոտելներ (նախատիպեր):

*Խորհրդաժողովին, կլոր սեղաններու մասնակիցներուն եւ քննարկուած նիւթերուն մասին լրացուցիչ տեղեկութիւններ կարելի է գտնել Խորհրդաժողովի պաշտօնական կայքէջին մէջ՝ https://spyurkconference.org/hy/։