2020 թվականը ճգնաժամային տարի էր բոլոր երկրների համար: Համաշխարհային տնտեսությունը 2020 թվականին 3,4 տոկոսով անկում է գրանցել, իսկ Հայաստանի տնտեսությունն այդ նույն ժամանակահատվածում 7,4 տոկոսով է անկում գրանցել: Այսինքն, 2020-ին մենք երկու անգամ ավելի մեծ անկում ունեինք, քան համաշխարհային միջին ցուցանիշն էր: Սա վկայում է այն մասին, որ կորոնավիրուսը, ինչպես նաև Արցախյան 44-օրյա պատերազմը մեծ հարված են հասցրել մեր տնտեսությանը: «Փաստի» հետ զրույցում այս մասին նշեց ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի պատասխանատու, տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը:

Անդրադառնալով տնտեսության մեջ արձանագրված ցուցանիշներին՝ նա շեշտեց. «Հատկանշական է, որ մինչև պատերազմը Հայաստանի տնտեսական անկումը կազմում էր 6 տոկոս, և եթե անգամ պատերազմը չլիներ, 2020-ին մենք 6-6,5 տոկոս անկում էինք ունենալու, որը համաշխարհային ցուցանիշից կրկին 2 անգամ ավելի էր: Պատերազմը խորացրեց անկումը, մենք ունեցանք անդառնալի կորուստներ թե՛ տնտեսական, թե՛ սոցիալական առումով: Եթե անդրադառնանք նախ մարդկային ներուժին, ապա մենք ոչ միայն շուրջ 5000 զոհ ունեցանք, այլև ապագայում ծնվող շուրջ 7000 երեխա»:

Այս համատեքստում նա շեշտեց վերարտադրության ապահովման խնդրի մասին: Խոսելով տնտեսական կորուստներից՝ նա մի քանի ցուցանիշ առանձնացրեց: «Թեպետ տարիներ շարունակ ասվում էր, թե «Արցախը բեռ է մեզ համար», բայց անտեսվում էր այն հանգամանքը, որ Արցախը Հայաստանին տարեկան 330 մլն կվտ ժամ հոսանքով էր ապահովում, որը մեր սպառման 5 տոկոսն էր կազմում: Արցախից ստանում էինք նաև գյուղմթերք, ցորեն, բանջարեղեն, միրգ, որոնք մեր սպառման մեջ էական մասնաբաժին ունեին: Արցախից նաև էժան մսամթերք, խոտ էինք ստանում, իսկ հիմա մեկ տուկ խոտի արժեքը մոտ 2000 դրամ է, որը ձմռանը կգերազանցի 2500-3000 դրամը, ինչը ևս վնաս է անասնապահությանը:

Իսկ 2021 թվականի սկիզբն աչքի ընկավ ճգնաժամային ցուցանիշներով, 2021-ը մեզ համար իներցիոն տարի է լինելու: Հաշվի առնելով անցած տարվա ճգնաժամային, մինուսով ցուցանիշները՝ մենք այդ ֆոնին 4,9 տոկոս տնտեսական ակտիվություն ենք գրանցել: Ի դեպ, հունվար-հուլիս ամիսներին մեր տնտեսական ակտիվությունը կազմում էր 5,2 տոկոս, իսկ արդեն հունվար-օգոստոսին՝ 4,9, այսինքն՝ տնտեսական ակտիվությունը 0,3 տոկոսով նվազել է: Կառավարության ներկայացուցիչների այն հայտարարությունները, թե մենք տնտեսական երկնիշ, թռիչքաձև զարգացում ենք ունենալու, իրականությանը չեն համապատասխանում: Ճիշտ հակառակն է հիմա արձանագրվում: Ոչ թե աճ, այլ նվազում է արձանագրվում, ու աճի տեմպը նվազում է»,-նկատեց տնտեսագետը:

Մատնանշելով անվտանգային խնդիրներից բխող հետևանքների մասին՝ նա հավելեց. «Հաշվի առնելով նաև հարավային շրջաններում ճանապարհների, ենթակառուցվածքների խնդիրներն ու սահմանափակումները, մեր արտաքին տնտեսական կապերը, արտահանումը և ներկրումը կարող են էլ ավելի վատթարանալ: Մեր բեռների շուրջ 30 տոկոսը ստանում ենք հարավային ողղությամբ՝ Իրանի սահմանով: Այդ ճանապարհից օգտվում ենք ոչ միայն դեպի Իրան, այլ դեպի Ասիա, արաբական երկրներ, Հնդկաստան, Չինաստան ապրանքներ արտահանելիս կամ ներկրելիս: Դա մեզ համար էական նշանակության ճանապարհ է, իսկ հիմա այդտեղ խնդիր կա: Եվ եթե իրավիճակը էլ ավելի սրվի, ապա անգամ տնտեսական ակտիվության 4,9 տոկոս ցուցանիշն էլ հնարավոր չի լինի ապահովել:

Եթե նման ճգնաժամային իրավիճակներ չլինեն, ապա, ըստ էության, այս տարվա ցուցանիշը մոտ 6-6,5 տոկոսի շրջանակներում կարող է լինել: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ 2020 թ. նոյեմբեր-դեկտեմբերը ճգնաժամային ամիսներ են եղել, և քանի որ անցած տարվա ցուցանիշները ցածր են եղել, դրա համեմատ մենք որոշակի հարաբերական աճ կունենանք: Մեծ հաշվով, հիմա տնտեսական քաղաքականություն ուղղակի չունենք, սա իներցիոն բնույթի ցուցանիշ է: Ի հեճուկս կառավարության, էկոնոմիկայի նախարարության, համաշխարհային շուկայում մետաղի գներն աճել են, և մենք ունենք հանքարդյունաբերության ոլորտի երկնիշ աճ»:

Նա նշեց, որ արձանագրված 4,9 տոկոս տնտեսական աճի գերակշիռ մասը կազմում է հենց հանքարդյունաբերությունը. «Շինարարության, առևտրի ոլորտների պարագայում մենք անգամ նախաճգնաժամային ժամանակահատվածի՝ 2019-ի ցուցանիշներին չենք հասել: Դրան գումարած՝ 6,4 տոկոս գնաճ ունենք այն դեպքում, երբ մարդկանց միջին աշխատավարձն աճել է 5,7 տոկոսով:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ