Արտաշես Շահբազյան

«Սրբազան շարժում» անվամբ ազգային հերթական պոռթկումը կարճ ժամանակից մեծ ծավալ ընդունեց: Առաջին անգամ ոտքի կանգնեցին մարզերի բնակիչներն ու ուսանողությունը, նրանց միացան հասարակության ու մտավորականության ամենատարբեր շերտերը: Անհանգստանալով իշխանության հիմքերը սասանող շարժման հեռանկարից իշխանությունը (բնականաբար իր ղեկավարի հստակ ուղղորդմամբ) դիմեց պայքարի սիրած մեթոդներին̀ ստին, կեղծիքին ու վարկաբեկումներին: Հատկապես շարժման Երևան հասնելու առաջին օրերին ապատեղեկատվության շեշտը հիմնականում դրվում էր վերջինիս եկեղեցական բնույթ վերագրելուն:

Մայիսի 28-ին Վեհափառ Հայրապետի Սարդարապատ բարձրանալը խոչընդոտելու փաստը պատճառաբանելիս Նիկոլ ստախոսը նույնիսկ ակնարկեց, իբր շարժման առաջնորդը հենց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն է:

Հստակորեն պետք է արձանագրել, որ այս շարժումը եկեղեցական կամ կրոնական բնույթ չունի քանի որ չի հետապնդում ոչ եկեղեցական և ոչ էլ կրոնական խնդիրներ: Այս դեպքում շարժումը այդպիսին չէր կարող համարվել եթե անգամ Բագրատ Սրբազանի կողքին կանգնեին բազմաթիվ հոգևորականներ: Ոպեսզի իր գործունեությունը և հնչեցրած հայտարարությունները հոգևոր անձի կամ ինստիտուտի պաշտոնական տեսակետ չհամարվի, որպես հավելյալ քայլ, Սրբազանը նաև ժամանակավորապես սառեցրեց իր հոգևոր պաշտոնավարումը:

Ի դեպ իշխանությունը փորձեց հասնել տարաբնույթ մեթոդներով Սրբազանի դեմ ճնշմանը, այդ թվում հրապարակ նետելով եկեղեցուն հավելյալ հարկելու խախուտ սպառնալիքը:

Հաջորդ կեղծիքը, որն անդադար հնչում է Նիկոլի «նվագախմբի» կողմից այն սուտն է, թե ազգային շարժման ետևում կանգնած են արտաքին ուժեր: Այս դեպքում թվում է թե հարվածն անթերի է, որովհետև կարծես թե դժվար է ապացուցելը, թե նման բան չկա, իսկ ապացուցելու փորձերը ավելի անհեթեթ վիճակի մեջ կարող են դնել դա անողին: Իրականում հակառակը փաստելու ոչ մի ճիգի կարիք էլ չկա: Ըստ ամերիկյան ասացվածքի եթե առջևում երևացող ինչ որ բան բադ է հիշեցնում շատ հավանական է, որ դա հենց բադ է: Մարդկանց և հավաքականությունների գործունեությունը ամենաակնհայտ փաստարկն է, թե նրանք ով են, որտեղից են, ինչ են անում և ինչ նպատակով են անում: Եթե որևէ արտաքին հովանավոր ուժ շահագրգռված է, որ հայ ժողովուրդը պայքարի Հայաստանի ինքնիշխանությունը խարխլող տարածքային զիջումները կանխելու, Արցախը ետ վերադարձնելու, բանակը վերականգնելու, ազգային արժեքների այլասերումը թույլ չտալու, Հայաստանը թուրք-ադրբեջանական թելադրանքից դուրս բերելու և, լայն առումով, երկիրը ամրացնելու ու զարգացման առողջ, բնականոն հուն տեղափոխելու հարցում, գուցե իսկապե՞ս ազգովի գնանք և ապավինենք այդ ուժին:

Ճիշտ է ասված, որ լավագույն պաշտպանությունը հարձակումն է, գուցե այս ձևով ամբողջովին արտաքին ուժերի կամակատար իշխանությունը փորձում է իրենից հեռացնել այն մեղադրանքը, որըն իրեն ներկայացնում է ողջ ազգը: Այլևս բացահայտ է ինչպես է Հայաստանի ներկայիս իշխանությունը քայլ-քայլ իրականացնում տասնամյակներ շարունակ թուրքերի առաջադրած պահանջները, նրանց կամքով սեփական պատմությունն է խեղաթյուրում, վախենում է անգամ Հայաստանի տարածքում հանդիպել Արցախի պաշտոնյաների հետ, և ավելին, բանտ է նստեցնում նրանց, պատրաստվում է թուրք-ադրբեջանական պահանջով սեփական երկրի սահմանադրությունը փոխել, էլ չխոսենք թշնամու վերջ չունեցող տարածքային պահանջներին տեղի տալու մասին:

Արժանապատվություն ունեցող իշխանությունը ամոթից գետինն էր մտնելու տեսնելով ինչպես թշնամիները հրապարակայնորեն անհանգստություն և անգամ սպառնալիք են հնչեցնում ազգային ուժերի հասցեին դրանով պաշտպանելով Հայաստանի ձեռնածու իշխանությանը: Իշխող ուժն այնքան է ներարկված արտաքին ազդեցությամբ, որ առանց վարանումի հայհոյում է սեփական եկեղեցին ու նրա սպասավորներին, բոլորովին վերջերս խորհրդարանում օրենքի փոփոխություն կատարեց, որով հեշտացնում է միասեռական ընտանիքների կազմման հնարավորությունը: Վտանգելով Հայաստանի վաղվա օրը նա հայտարարում է Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելու մասին: Սա ի դեպ այն դեպքում, երբ Ուկրաինան մշտապես քաղաքական ու ռազմական աջակցություն է ցույց տվել, ողջունել է Արցախի հանձնումը և նրա դիպուկահարները 90-ականներին կռվում էին Արցախի դեմ: Կասկած չկա, որ արտաքին ուժերի պահանջով է Հայաստանի այսօրվա ղեկավարությունը սրում հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ և Հայաստանը ռազմադաշտ դարձնելու գնով պատրաստ է երկիրը վերածել Արևմուտքի ու Ռուսաստանի առճակատման գծի:

Ազգային ուժերի շարժման հաղթական ծավալումը կանխելու Հայաստանի իշխանության որդեգրած միջոցներից են բանտարկությունները, հետապնդումներն ու բռնությունները: Այս անգամ այդ բռնությունները ավելի կոշտ բնույթ են ընդունել և նպատակ ունեն վախեցնելու շարժման մասնակիցներին: Կասկած չկա, որ որքան երերա Նիկոլ Փաշինյանի ոտքի տակի հողը այնքան ենիչերիների բանակի վերածված ոստիկանության բռնություններն ավելի վայրագ ու անկանխատեսելի կդառնան: Սրանով հանդերձ այսօր ազգային շարժումն այնպիսի ամուր համոզումի է վերածվել և ծավալներ է ընդունել, որ իշխանության սանձազերծած բռնություններն ավելի վճռական են դարձնում պայքարը:

Փաշինյանը փորձում է անկոտրում պահել ոստիկանության պատժիչ ուժերին անընդհատ խրախուսելով արձանագրվող և չարձանագրվող պարգևավճարներով, սակայն հոգու խորքում նա էլ է հասկանում, որ ամեն օր ժողովրդի անարգանքին արժանացող ոստիկանները չեն կարող երկար դիմանալ: Իհարկե բարոյապես ու քաղաքականորեն սպառված ղեկավարի փորձված և նախընտրելի զենքը մնում է ժողովրդին պատերազմով վախեցնելը: Նա դեռ փորձում է մոլորեցնել մարդկանց իր մանիպուլյատիվ ճառերով, բայց ֆիզիկապես ու հոգեբանորեն կոտրված լինելով նրա խոսքն այլևս համոզիչ չէ և գնալով դառնում է ավելի ու ավելի խամրած ու անհեթեթ: Ի տարբերություն 2018-19-ը թվականների, երբ նա գերում էր մարդկանց շռայլ խոստումներով, այսօր հանրությունը տեսնում է, որ կանգնած է բոլորովին այլ իրականության առջև, թավշյա շարժման երբեմնի առաջնորդը սկսել է հակասել ինքն իրեն, նրա որդեգրած «զիջումներ խաղաղության դիմաց» քաղաքականության հետևանքով զիջումները դառնում են անվերջանալի, իսկ պատերազմի վտանգը ոչ թե նվազում է այլ ավելանում, որպես գործիք, որի միջոցով թշնամիները վախկոտ ղեկավարին պարտադրում են նորանոր ու բազմատեսակ զիջումներ:

Երբեմնի «թավշյա» առաջնորդը սպառում է ուռճացող ու ավելի վճռական դարձող շարժմանը դիմակայելու իր հնարավորությունները, նա այլևս վստահություն չունի ոչ մի կառույցի, անգամ իր քաղաքական համախոհների նկատմամբ, համոզվելով որ թիմը ցանկացած օր կարող է փլուզվել: Նա դեռ փորձում է ինքնավստահ և իրավիճակին տիրապետողի կեցվածք ցուցադրել, սակայն ջղաձիգ քայլերը վկայում են հակառակի մասին: Կասկած չկա, որ ազգային բոլոր կառույցների ու հասարակության կողմից մերժված ղեկավարի համար առաջվա խաղաղ ու հաղթական օրերը, այլևս ետ չեն գալու: Միևնույն ժամանակ ակնհայտ է, որ նա երբեք չի հաշտվելու կամավորապես իշխանությունը հանձնելու մտքի հետ, սարսափելով իր համար դրա հետևանքներից: Ուրեմն նա իշխանությունից կհեռանա երբ այլևս փլուզված կլինի ոտքի տակի հողը և այսօր դեռ ծառայամտորեն իր անբարո հրամանները կատարող ենթակաները կարող են շղթաներ անցկացնել ձեռքերին:

Սրբազան շարժումը պետք է հաղթանակի, քանի որ հակառակ պարագայում մենք կարող ենք կորցնել և երկիրը և պետությունը: Շարժման հաջողության գլխավոր գրավականը նրա մասնակիցների տոկունությունն ու համառություն է: 1988-1990 թթ. մենք ամեն օր գտնվել ենք Ազատության հրապարակում: Այսօրվա մարտահրավերները ոչ թե պակաս այլ ավելին են քան այն օրերին, հետևաբար պայքարը այլընտրանք չունի: Հակառակը, պայքարը պետք է ծավալվի, փողոց պետք է դուրս գան նրանք ովքեր պայքարի հետ են, բայց բազմոցին թիկնած̀ հեռուստա կամ համացանցային էկրանի առջև: Ակնհայտ է, որ ժողովուրդ-ուժայիններ դիմակայությունը շատ երկարատև չի կարող լինել և մի օր անսպասելիորեն ավարտվելու է վերջինիս պարտությամբ: Յուրաքանչյուր պայքարի օրը, որը կերտում է ազգային շարժումը, մոտեցնում է համազգային հաղթանակի անխուսափելի պահը: