«Վերադարձ Արցախ. խնդիրներ, մարտահրավերներ, հնարավորություններ». դեկտեմբերի 10-ին այս թեմայով լսումներ անցկացրեց Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովը։ Լսումներն անցկացվեցին Արցախի Սահմանադրության ընդունման օրվա առթիվ, մասնակցում էին արցախյան եւ հայաստանյան գործիչներ, ՀՀ ԱԺ ընդդիմադիր պատգամավորներ։

Օրակարգում Արցախի ինստիտուտների պահպանման, Արցախ վերադարձի իրավունքի իրացման, Բաքվի բանտերում ապօրինաբար գտնվող հայ գերիների հարցերն են։

Լսումները մեկնարկեցին տերունական աղոթքով: Ներկաները մեկ րոպե լռությամբ հարգեցին արցախյան պատերազմների զոհերի հիշատակը, հնչեցին Հայաստանի և Արցախի Հանրապետությունների օրհներգները։

«Այս լսումներով բացում ենք պայքարի նոր էջ»,- հայտարարեց Արցախի նախագահի պարտականությունները կատարող, Արցախի ԱԺ նախագահ Աշոտ Դանիելյանը։ «Արցախի բռնի զավթումն Ադրբեջանի կողմից բոլորովին չի նշանակում, որ դադարել է Արցախի Հանրապետության գոյությունը։ Մեր իրավունքների համար պայքարը, մեր հիշողությունները շարունակում են մեզ համոզել, որ վերադարձից բացի՝ այլ ելք չի կարող գոյություն ունենալ»,- ասաց Աշոտ Դանիելյանը։

Արցախում մնացել է ավելի քան 5000 պատմամշակութային կոթող, որոնք հետևողականորեն ավերվում, ոչնչացվում են. հայտարարեց Արցախի մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախկին նախարար Սերգեյ Շահվերդյանը։

«Արցախի մշակութային ժառանգության վնասված կոթողների թվեր սովորաբար չեմ ներկայացնում, որովհետև այդ թվերն ամեն վայրկյան փոխվում են: Մշակութային ժառանգությունը միայն պատմամշակութային կոթողները չեն. Ստեփանակերտում, օրինակ, մոնումենտալ արվեստի ոչ մի հուշարձան գրեթե չի պահպանվել։ Ադրբեջանը հետևողականորեն բնաջնջում է մեր հայկական հետքը»,- ասաց Շահվերդյանը։

Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանի քաղաքականությունը հայկական մշակութային ժառանգության հանդեպ երեք ճյուղավորում ունի։ Առաջինը՝ ոչնչացում ընդհանրապես․ երեք եկեղեցի արդեն ամբողջությամբ ոչնչացվել են։ Երկրորդը՝ պատմության այլափոխում, երրորդը՝ սեփականաշնորհում, այսինքն ՝ազգային պատկանելության փոփոխություն։ Այդ երեք ուղղությամբ Արցախի Հանրապետության ամբողջ մշակութային ժառանգությունը վտանգված է։ Ստեփանակերտում ոչնչացվել են մոնումենտալ արվեստի բոլոր արձանները ու կոթողները։ Նույն վիճակը տիրում է Արցախի ամբողջ տարածքում։

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը իր խոսքում ասաց,- «Արցախի վերադարձի գաղափարը նյութականացնելու ամենամեծ վտանգը մեր ներքին թշնամին է, որը կոչվում է Հայաստանի իշխանություն»։

Նա շեշտեց, որ վերադարձի իրավունքը միջազգային հանրության կողմից արձանագրելի չի դառնա, եթե առաջին հերթին վերադարձի համոզմունք չունենան բոլոր արցախահայերը։

«Չի լինի վերադարձ, եթե դա չլինի ապրելակերպ։ Այս առումով շատ շատ կարևոր է Արցախի պետական ինստիտուտների պահպանումը։ Արցախի պետական ինստիտուտների պահպանումը պետք է լինի բոլորի արժանապատվության հարցը, ոչ միայն արցախահայերի, այլև մեր բոլոր հայրենակիցների՝ Հայաստանում ու Հայաստանից դուրս»,- ասաց Գեղամ Մանուկյանը:

ՀՅԴ Բյուրոյի Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի ղեկավար Կիրո Մանոյանը կարծում է, որ Արցախի իշխանության լեգիտիմությունը պահպանելու համար պետք է կազմակերպել առցանց ընտրություններ եւ ապահովել Արցախի իշխանությունների անխոցելիությունը: Սակայն Հայաստանի այս իշխանություններով ոչինչ հնարավոր չէ անել: Ըստ Կիրո Մանոյանի ՀՀ իշխանությունները ոչ միայն չեն ցանկանում դա, այլև հակառակն են անում՝ եթե խոսեցիր Արցախի վերադարձի իրավունքի մասին, ուրեմն Հայաստանի ազգային անվտանգության սպառնալիք ես:

Մեկ ճանապարհ կա այս նպատակին հասնելու համար՝ դա այս իշխանությունը փոխելն է, ասել է Կիրո Մանոյանը եւ հավելել՝, ով էլ գա իշխանության, այս իշխանություններից լավն է լինելու: